Cách ghi chép để nắm chắc nội dung bài học là văn bản thông tin của tác giả Du Gia Huy, văn bản đọc thứ hai của Bài 5 (Từng bước hoàn thiện bản thân) trong sách Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo tập một. Văn bản trả lời một câu hỏi rất thiết thực với học sinh: làm sao để mở vở ra là nhận ngay đâu là phần quan trọng của bài? Bài viết đi lần lượt từ nội dung từng mục của văn bản đến tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, cách trình bày thông tin, giá trị và sơ đồ tư duy.
Nội dung văn bản Cách ghi chép để nắm chắc nội dung bài học
Văn bản in ở SGK tập một, từ trang 102 (câu hỏi Suy ngẫm và phản hồi ở trang 105). Đây là bản dịch còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền nên Văn VN chỉ tóm lược ý từng phần và trích rất ngắn; lời giải các câu hỏi có trong bài soạn bài Cách ghi chép để nắm chắc nội dung bài học.
Đoạn mở đầu (in nghiêng). Tác giả khẳng định chép bài rồi sửa lại vở là con đường biến hiểu biết trong sách thành vốn hiểu biết riêng của người học. Ý này được chốt lại bằng câu: “Quá trình ghi chép không chỉ thể hiện khả năng tìm hiểu vấn đề, mà còn rèn luyện tư duy.” Ngay sau đó, tác giả gợi ra mục tiêu của cả văn bản: ghi sao cho chỉ cần nhìn qua một lượt là thấy trọng tâm.
Mục A – “Lập ra quy tắc ghi chép: chia rõ các phần”. Có ba cách:
- Phân vùng: dành khoảng lề bên trái trang vở (phần đánh dấu A trong hình minh họa) để ghi tóm tắt những ý trọng tâm.
- Chia theo màu sắc: mỗi loại nội dung dùng một màu mực, chẳng hạn mực đen chép phần trên bảng, mực xanh ghi lời giảng, mực đỏ ghi điều thầy cô nhấn mạnh.
- Khoanh vùng trọng tâm: gạch chân hoặc dùng kí hiệu riêng để đánh dấu phần quan trọng; nhờ vậy, dù ít thời gian ôn, người học vẫn biết chắc phần nào bắt buộc phải nhớ.
Kèm theo mục A là phần mẹo nhỏ để đọc lại vở là hiểu ngay: gạch chân câu, đoạn quan trọng; gạch thêm một đường hoặc tô bút dạ quang cho từ ngữ cần nhấn mạnh; dùng kí hiệu như dấu ngoặc kép; và chỉ khoanh đỏ đúng một chỗ quan trọng nhất.
Mục B – “Học cách tìm nội dung chính”. Theo tác giả, nhiều người đọc hết cả đoạn dài vẫn không biết ý chính nằm ở đâu. Tác giả ví một bài học như một cái cây: chủ đề lớn là thân, các chủ đề nhỏ là cành, giữa chúng có sự liên hệ qua lại giống như nước đi từ rễ lên lá và chất dinh dưỡng từ lá quay về nuôi thân. Từ đó, văn bản nêu bốn cách: tìm từ khóa, câu chủ đề (thường là câu in đậm, viết hoa, câu mở đầu hoặc kết thúc); đánh dấu điều thầy cô nhắc đi nhắc lại rồi đọc lại sách, trao đổi với bạn, hỏi thầy cô; tự đóng vai cả người hỏi lẫn người trả lời để kiểm tra mức độ hiểu bài; tóm tắt kiến thức bằng sơ đồ.
Mục C – “Phân tích và đối chiếu: thiết lập mối liên hệ giữa các trọng tâm bài học”. Người học nên quan sát các tiêu đề in đậm hoặc viết hoa trong SGK, hoặc tự rút một đoạn dài lại thành dăm ba từ, rồi ghi phía trên phần chép bài. Vì sách được biên soạn có hệ thống, các đề mục luôn liên quan với nhau: có mục bao hàm mục khác, có mục quan hệ nhân – quả hoặc đối chiếu. Trong vở, có thể nối chúng bằng đường kẻ hoặc giữ cố định mỗi màu bút cho một loại nội dung để thấy rõ cấp độ quan trọng.
Thông tin tác giả Du Gia Huy
Theo SGK và các tài liệu hướng dẫn học, văn bản do Du Gia Huy viết, in trong cuốn Bí kíp ghi chép hiệu quả (Di Huân minh họa, Thiện Minh dịch, NXB Kim Đồng, 2020). Một số trang tham khảo ghi kèm tên phiên âm You Jia Hui. Ngoài các thông tin trên, hiện chưa có nguồn đáng tin cậy công bố năm sinh, quê quán hay tiểu sử của tác giả, vì vậy Văn VN không đưa thêm để tránh sai lệch.
Qua văn bản, có thể nhận ra cách viết của Du Gia Huy rất hợp với lứa tuổi học trò: tác giả xưng hô thân mật với người đọc bằng “bạn”, chia nội dung thành từng mục có tên gọi rõ ràng, đưa ví dụ cụ thể về màu bút, về cách gạch chân, lại có hình minh họa đi kèm. Đọc xong, học sinh có thể làm theo ngay trong buổi học kế tiếp.
Thông tin tác phẩm Cách ghi chép để nắm chắc nội dung bài học
Xuất xứ của văn bản
Văn bản được trích từ sách Bí kíp ghi chép hiệu quả, NXB Kim Đồng, 2020. Theo phần giới thiệu được các tài liệu hướng dẫn dẫn lại, cuốn sách gồm ba chương và văn bản này là một trong các vấn đề thuộc chương hai. Trong Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo, văn bản học sau Chúng ta có thể đọc nhanh hơn? và trước bài đọc kết nối chủ điểm Bài học từ cây cau.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản thông tin, cụ thể là kiểu văn bản giải thích một quy tắc, cách thức trong hoạt động (kiểu văn bản trọng tâm của Bài 5).
- Phương thức biểu đạt chính: thuyết minh (giải thích, hướng dẫn), có sự hỗ trợ của hình ảnh minh họa.
Mục đích của văn bản
Văn bản hướng dẫn người đọc những cách ghi chép khoa học để nắm vững trọng tâm bài học, từ đó ôn tập nhanh hơn và hiểu bài sâu hơn.
Bố cục: Cách ghi chép để nắm chắc nội dung bài học có mấy phần?
Có thể chia văn bản thành 2 phần:
- Phần 1 (đoạn in nghiêng và câu dẫn ngay sau): nêu vai trò của việc ghi chép và giới thiệu mục tiêu – ghi sao cho nhìn một lần là thấy trọng tâm.
- Phần 2 (các mục A, B, C): trình bày cụ thể các cách ghi chép hiệu quả: chia rõ các phần (A), tìm nội dung chính (B), liên kết các trọng tâm với nhau (C).
Một số tài liệu chia thành 3 phần ứng với ba mục A, B, C; cả hai cách chia đều dựa trên hệ thống đề mục của văn bản.
Cách trình bày thông tin trong văn bản
| Yếu tố hình thức | Tác dụng |
|---|---|
| Đoạn mở đầu in nghiêng | Nêu khái quát vai trò của ghi chép, dẫn dắt vào nội dung chính, giúp người đọc biết văn bản bàn về điều gì |
| Đề mục lớn A, B, C viết in hoa | Cho thấy ngay ba nhóm cách thức chính; chỉ cần nhìn các đề mục, người đọc đã nắm được thông tin cơ bản |
| Đề mục nhỏ đánh số 1, 2, 3, 4 và chữ in đậm | Tách từng cách làm cụ thể, dễ theo dõi, dễ ghi nhớ |
| Mỗi mẹo nhỏ là một dòng có gạch đầu dòng | Thông tin chi tiết được trình bày rời từng ý, gọn gàng, dễ áp dụng |
| Hình minh họa trang vở (mục Phân vùng) | Giúp hình dung chính xác vị trí lề trái dùng ghi trọng tâm, hỗ trợ cho phần lời |
Thú vị là chính văn bản cũng được trình bày đúng theo những gì nó hướng dẫn: có đề mục rõ ràng, có chữ in đậm, có đánh số, có hình vẽ. Người đọc vừa học được cách ghi chép vừa thấy luôn một ví dụ mẫu.
Giá trị nội dung
Văn bản cung cấp những cách ghi chép cụ thể, dễ làm: chia vùng trang vở, dùng màu mực, đánh dấu trọng tâm, tìm ý chính, lập sơ đồ và nối các đề mục với nhau. Qua đó, văn bản nhắc học sinh rằng ghi chép không phải chép lại cho đủ, mà là một cách chủ động hiểu bài và rèn luyện tư duy.
Giá trị nghệ thuật
- Bố cục mạch lạc, hệ thống đề mục nhiều cấp rõ ràng.
- Ngôn ngữ giản dị, chính xác; giọng văn gần gũi, trò chuyện trực tiếp với người đọc.
- Ví dụ cụ thể (màu bút, cách gạch chân) và hình ảnh so sánh bài học với cái cây giúp thông tin dễ hiểu.
- Kết hợp phương tiện phi ngôn ngữ (hình minh họa, kí hiệu, chữ in đậm) với phần lời.
Bài học vận dụng cho học sinh
Sau khi học văn bản, em có thể thử ngay một vài việc nhỏ: kẻ lề trái rộng hơn để ghi ý chính; quy ước mỗi màu bút cho một loại nội dung và giữ nguyên quy ước ấy cả năm; cuối mỗi bài học, tự đặt hai, ba câu hỏi rồi trả lời; vẽ một sơ đồ ngắn cho bài vừa học. Kết hợp với kĩ năng đọc nhanh ở văn bản trước, em sẽ tự học hiệu quả hơn.
Sơ đồ tư duy Cách ghi chép để nắm chắc nội dung bài học
Em có thể dùng sơ đồ sau để tự kiểm tra trước giờ học.
Lời kết
Khi học văn bản Cách ghi chép để nắm chắc nội dung bài học, em cần nhớ: tác giả Du Gia Huy; văn bản trích từ Bí kíp ghi chép hiệu quả (NXB Kim Đồng, 2020); thể loại văn bản thông tin giải thích một cách thức trong hoạt động; nội dung gồm ba nhóm cách ghi chép A, B, C; hình thức trình bày bằng đề mục, chữ in đậm, đánh số và hình minh họa phục vụ đúng mục đích hướng dẫn.
Xem thêm: