Sự tích Thánh làng Chèm kể về nguồn gốc và ý nghĩa của vị thánh bảo vệ làng quê. Câu chuyện mang đậm giá trị văn hóa và tâm linh của người dân nơi đây. Những truyền thuyết xung quanh vị thánh này vẫn sống mãi trong lòng cộng đồng.
Ngày xưa, ở làng Chèm có một người họ Lý khỏe mạnh lạ thường. Đặc biệt thân thể của anh ta quá khổ, đo được hai trượng sáu thước bề cao. Vì thế đi đâu ai cũng kinh sợ người ta gọi là Ông Trọng.
Bấy giờ khúc sông Cái ở gần làng Chèm có một con giải rất lớn không biết đến đấy tự bao giờ. Con vật thỉnh thoảng bắt một người và súc vật tắm ở bến. Một hôm người mẹ Ông Trọng đi múc nước bị giải tha đi mất. Chàng vô cùng đau đớn, quyết tâm diệt trừ con ác vật.
Chàng đắp đê chắn ngang khúc sông đó lại rồi cày cục tát cạn hết cả nước. Khi đáy sông và vực đã khô kiệt chàng xuống nắm cổ con giải lôi lên. Tự tay Ông Trọng phanh thây con giải làm lễ tế mẹ. Chàng khóc một bữa rất thảm thiết, rồi sau đó cũng một mình chàng ăn hết cả thịt con giải.
Hồi đó nhà vua cần dùng nhiều phu phen để xây dựng các công trình và cung điện. Lý Ông Trọng ở trong số những người bị bắt đi phu. Số phận những người bị bắt đi phu thật là trăm tình nghìn tội. Chàng bị bọn lính tráng quất roi vào đít những lúc chúng ốp đi làm. Chàng kêu lên:
– Tài trai như ta phải chịu nhục như thế này ư!
Than đoạn, bỏ trốn đi mất. Chàng đi rất xa, vừa học chữ vừa làm việc nuôi thân. Nhưng chẳng bao lâu trong một cuộc ẩu đả, chàng đã phạm tội giết chết kẻ địch. Người ta giải chàng về kinh cho nhà vua phán tội. Vua thấy thân thể chàng như hộ pháp thì không nỡ xử tử, bèn ra lệnh tha chết cho chàng. Vua cho làm thị vệ và dần dần yêu về sức khỏe, cho hầu bên mình ngự.
Hồi đó nhà vua phải thần phục hoàng đế nước Tần. Tiếng tăm của Lý Ông Trọng không ngờ lan truyền sang đến phương Bắc cho nên ít lâu sau đó hoàng đế nước Tần cho sứ sang đòi nộp Lý Ông Trọng làm cống vật. Nhà vua không có cách gì từ chối, bất đắc dĩ phải để cho chàng về tay kẻ khác.
Được Lý Ông Trọng, vua Tần mừng lắm: phong làm Tư lệ hiệu úy sai đi dẹp giặc. Cuối cùng vua cho chàng làm trấn thủ xứ Lâm-thao. Từ lâu người Hung-nô vẫn xâm phạm vào bờ cõi nước Tần. Quan quân tiến đánh thì họ rút lui, quan quân rút lui thì họ tiến đánh, luôn năm can qua không bao giờ lắng. Họ làm cho quân lính nước Tần rất cực khổ.
Nhưng khi người Hung-nô vừa thấy mặt Lý Ông Trọng thì cho là một vị thần linh giáng hạ. Họ khiếp sợ đến nỗi hễ thấy bóng dáng của chàng ở đâu là ở đấy không đánh tự nhiên vỡ. Vì thế, sau mấy năm liền, ở một dải biên thùy, người Hung-nô không dám quấy nhiễu. Vua Tần lại càng kính trọng chàng, phong tước và gả con gái cho.
Rồi đó, Lý Ông Trọng xin phép hoàng đế nước Tần cho trở về quê hương. Chàng rất sung sướng khi gặp lại bà con làng nước. Nhưng ít lâu sau, người Hung-nô thấy vắng mặt Ông Trọng lại rủ nhau vào cướp bóc vùng biên giới. Hoàng đế nước Tần lấy làm lo lắng, lập tức sai sứ sang đòi chàng trở lại trấn thủ Lâm-thao.
Nhưng lần này chàng không muốn đi nữa. Chàng thà sống khổ cực nhưng được ở quê nhà còn hơn là làm quan cho nước Tần. Bà con làng nước có người khuyến khích chàng hãy ra đi cho trọn công danh, nhưng Lý Ông Trọng cương quyết không đi.
Vua Tần tuyên triệu không được toan cất quân sang hỏi tội. Thấy thế, nhà vua hoảng sợ đành phải cho sứ sang nói dối là chàng không may đã bị bệnh tả mà chết. Vua Tần nghe nói không tin, phái một viên cận thần sang khám.
Người ta dùng nhiều cách để đánh lừa sứ giả phương Bắc. Lúc đào mộ và nạy ván thiên lên, sứ giả cũng không ngờ rằng trong những tầng vải liệm chỉ là một cái xác bằng gỗ. Nhưng nghe sứ giả về tâu trình, vua Tần vẫn không tin, lại sai sứ sang đòi phải đưa hài cốt của ông Trọng sang làm chứng. Thực là khó xử. Không đi cũng dở mà đi cũng dở; đằng nào cũng khó thoát tội “khi quân”. Túng thế chàng phải tự đâm cổ hy sinh để yên việc nước.
Hoàng đế nước Tần thấy hài cốt Lý Ông Trọng mới tin là thực. Nhưng còn việc đánh dẹp Hung nô nếu không có Ông Trọng thì thật là rầy rà. Cuối cùng vua Tần cho gọi tất cả thợ đúc lại rồi mở kho đồng ra, sai đúc một cái tượng của Ông Trọng.
Tượng rỗng, có máy móc điều khiển bàn tay chân. Tượng đúc xong, vua sai đặt ở trước cửa Tư mã tại Hàm-dương. Rồi vua sai người chui vào bụng tượng vặn máy cho tay chân cử động y như người thật. Người Hung nô nghe sứ giả đi về kể chuyện, tưởng đó là ông Trọng đang sống, từ đó lại thần phục như trước.
Người ta còn nói từ lúc Ông Trọng bắt giải tế mẹ, một khúc sông từ làng Chèm về Đại-la, nòi giống giải không bao giờ dám đến đấy trú ngụ nữa.
Ý nghĩa truyện Sự tích Thánh làng Chèm
Sức mạnh gắn với chữ hiếu
Việc đầu tiên làm nên tiếng tăm của Lý Ông Trọng không phải chiến công ngoài biên ải mà là trả thù cho mẹ: đắp đê, tát cạn khúc sông, lôi con giải lên làm lễ tế. Người làng Chèm nhớ ông trước hết như một người con, rồi mới như một võ tướng.
Người tài và quê hương
Được vua Tần trọng dụng, phong tước, gả con gái, nhưng khi đã về làng thì ông nhất quyết không đi nữa. Truyện đặt rất rõ lựa chọn ấy: thà sống khổ ở quê nhà còn hơn làm quan cho nước Tần. Cái chết tự nguyện của ông để triều đình khỏi mắc tội dối vua Tần là cái giá của lựa chọn đó, và cũng là lý do ông được thờ làm thánh.
Bóng dáng còn đủ làm giặc sợ
Chi tiết pho tượng đồng rỗng có người chui vào điều khiển là một hình ảnh gợi nhiều suy nghĩ: khi người đã mất, chỉ cái bóng của họ vẫn đủ giữ yên biên cương. Dân gian dùng chi tiết ấy để nói rằng uy danh của người Việt đã vang tới tận phương Bắc.
Nguồn gốc truyện Sự tích Thánh làng Chèm
Lý Ông Trọng, còn gọi là Lý Thân, là nhân vật truyền thuyết được ghi trong Việt điện u linh và Đại Việt sử ký toàn thư; sách Trung Quốc cũng có nhắc đến ông. Truyền thuyết Việt đặt ông vào khoảng cuối thời Hùng Vương, đầu thời An Dương Vương, còn sách Trung Quốc ghi ông sống dưới thời Tần Thủy Hoàng; chuyện vua Tần đúc tượng đồng đặt ở cửa Tư Mã cung Hàm Dương đều có trong các ghi chép này.
Ông được thờ ở đình Chèm (làng Thụy Phương, ven sông Hồng, phía tây bắc Hà Nội ngày nay). Lễ hội đền Chèm do các làng Thụy Phương, Hoàng Mạc, Liên Mạc cùng tổ chức vào giữa tháng Năm âm lịch.
Đọc thêm các truyền thuyết thời dựng nước trên trang: Các truyền thuyết về Vua Hùng, Truyền thuyết Mỵ Châu – Trọng Thủy và Câu chuyện Thánh Gióng.
Câu hỏi thường gặp
Thánh làng Chèm là ai?
Là Lý Ông Trọng (Lý Thân), người làng Chèm có thân hình khổng lồ và sức khỏe phi thường, từng trấn giữ biên giới cho nhà Tần, được dân làng thờ làm thần.
Vì sao vua Tần đúc tượng đồng Lý Ông Trọng?
Sau khi ông mất, quân Hung Nô lại quấy nhiễu. Vua Tần cho đúc tượng đồng rỗng, có người chui vào cho cử động, để Hung Nô tưởng ông vẫn còn sống mà không dám tiến đánh.