Sự tích con cào cào kể về một cô gái nghèo thích ăn diện: ba lần chỉ đường cho lính đi tìm công chúa, ba lần đòi một chiếc áo, rồi mặc cả ba áo nhảy nhót, bị cành sấu gãy rơi trúng đầu và hóa thành con cào cào.
Cào cào xưa kia là một cô gái đẹp. Tính cô thích ăn diện nhưng vì nhà nghèo nên cô chưa được thỏa ý muốn.
Một hôm, nhà vua bị mất một cô công chúa. Vua sai quân lính đi tìm khắp đó đây. Lúc đó cô gái đẹp đang kiếm củi bên một gốc cây sấu lớn bên đường. Tốp lính thứ nhất đi qua, họ bèn hỏi:
– Cô ở đây có thấy ai cắp công chúa qua không?
Cô gái nhìn ra thấy toán người này có nhiều quần áo đẹp, cái nào cũng mỏng bay như lụa màu hồng. Cô thích quá liền bảo:
– Cho tôi một chiếc áo, tôi đang rét lắm.
Tốp lính bảo nhau cho cô gái một chiếc áo, rồi tiếp tục đi theo hướng cô đã chỉ.
Một lúc sau lại thấy tốp lính khác chạy qua. Tốp này mặc toàn màu xanh lá. Trông thấy cô gái, họ dừng lại hỏi:
– Cô ơi, cô có thấy ai cắp công chúa qua đây không?
Cô gái nghĩ: tốp trước đã cho ta áo hồng, tốp này có áo xanh, ta xin một cái mặc cho đẹp. Nghĩ vậy, cô liền bảo họ:
– Tôi đang rét lắm, các ông cho tôi một cái áo thì tôi chỉ lối cho mà đi.
Tốp lính lại bảo nhau cho cô gái cái áo xanh đẹp nhất, rồi họ lại theo đường cô chỉ dẫn.
Được hai cái áo, cô gái thích quá. Cô mặc vào đứng ngắm mình không chán mắt. Cô chắc thầm hôm nay về nhà ai cũng phải khen ta là đẹp.
Trong khi cô đang ngắm vuốt thì lại thấy một tốp lính nữa đi qua. Tốp này mặc toàn quần áo trắng trong như nước suối. Họ thấy cô gái cũng hỏi:
– Cô ơi, cô có thấy ai cắp công chúa chạy đường này không?
Cô gái lại quen như hai lần trước, cô lại đòi một cái áo rồi mới chỉ đường cho tốp lính đi qua.
Thế là cô được ba cái áo: một hồng, một xanh, một trắng. Cái nào cũng mỏng bay đẹp lắm.
Cô mặc cả ba áo vào, ngắm nghía rồi nhảy nhót tung tăng. Bỗng trên trời có một tiếng sét nổ dữ dội, làm một cành cây sấu gãy rơi xuống đầu cô gái. Cô bị bẹp đầu rồi chết, hóa ra con cào cào, suốt ngày chỉ tung tăng bay nhảy với bộ áo ba màu.
Sự tích con cào cào giải thích vì sao cào cào có bộ cánh nhiều màu và suốt ngày nhảy nhót, đồng thời nhắc nhở thói ham diện, tham lam.
Ý nghĩa sự tích con cào cào
Chiếc áo đổi bằng một lời chỉ đường
Ba toán lính đang đi tìm công chúa bị bắt cóc, một việc gấp gáp của cả triều đình. Cô gái nắm trong tay điều duy nhất họ cần biết là hướng đi của kẻ gian, vậy mà cô chỉ chịu nói khi được cho áo. Lần đầu còn viện cớ trời rét, đến lần thứ ba thì “quen như hai lần trước”, chẳng cần lý do nào nữa. Truyện cho thấy thói vòi vĩnh lớn dần ra sao: một lần được, lần sau đòi tiếp, chẳng mấy chốc thành nết.
Ham diện đến quên cả việc hệ trọng
Có đủ ba chiếc áo hồng, xanh, trắng, cô mặc chồng cả ba rồi nhảy nhót ngay bên vệ đường, không mảy may nghĩ tới nàng công chúa đang gặp nạn. Cành sấu gãy rơi trúng đầu là cái kết dân gian dành cho người chỉ lo làm đẹp cho riêng mình. Hình ảnh con cào cào suốt ngày tung tăng với bộ cánh nhiều màu là một lời nhắc vừa vui vừa thấm: vẻ ngoài sặc sỡ không che được sự nhẹ dạ bên trong.
Cách người xưa cắt nghĩa thiên nhiên
Như nhiều truyện sự tích loài vật, truyện mượn số phận một con người để giải thích đặc điểm của một con vật quen thuộc ngoài đồng: thân xanh, cánh mỏng nhiều lớp, nhảy tanh tách cả ngày trên bãi cỏ. Trẻ nhỏ đọc xong, lần sau bắt gặp con cào cào hẳn sẽ nhớ tới cô gái mặc ba chiếc áo.
Nguồn gốc sự tích con cào cào
Đây là một truyện sự tích loài vật lưu truyền trong dân gian Việt Nam; bản kể trên không ghi người kể hay nơi sưu tầm. Truyện cùng nhóm với những tích giải thích hình dáng, tập tính con vật như Sự tích con bọ hung hay Sự tích con mối. Cây sấu trong truyện là loài cây quen thuộc ở đồng bằng Bắc Bộ, hay được trồng ven đường và trong các làng.
Đọc thêm truyện có châu chấu, cào cào trên trang: Khỉ và châu chấu và Vụ kiện châu chấu.
Câu hỏi thường gặp
Cô gái trong truyện được mấy chiếc áo, màu gì?
Ba chiếc, mỗi toán lính cho một chiếc: áo hồng, áo xanh lá và áo trắng. Cô mặc cả ba cùng lúc, nên con cào cào sau này mang bộ áo ba màu.
Sự tích con cào cào phê phán điều gì?
Thói ham diện, tham lam và vô tâm: lợi dụng lúc người khác cần giúp để vòi vĩnh, rồi mải làm đẹp mà quên chuyện hệ trọng.