Sự tích Cao Lãnh là một trong những câu chuyện dân gian đặc sắc của vùng đất Nam Bộ. Truyền thuyết này không chỉ phản ánh văn hóa mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về con người và thiên nhiên. Hãy cùng khám phá những điều thú vị ẩn chứa trong câu chuyện này.
“Đồng Tháp Mười cò bay thẳng cánh
Nước Tháp Mười lấp lánh cá tôm”
Đồng Tháp Mười ngoài ruộng lúa phì nhiêu và cá tôm lấp lánh, sen nở bạt ngàn, còn có sự tích về một địa danh mà không hẳn ai cũng biết, đó là: Cao Lãnh. Hồi trước có cặp vợ chồng Đỗ Công Tường, tục danh là Lãnh, từ miền trung đến đây lập nghiệp. Sau mấy năm chí thú làm ăn, gia cư ông Lãnh khá khang trang. Tính tình ông chính trực ngay thẳng nên được dân làng cử làm chức câu đương, một chức danh để phân xử những vụ tố tụng trong làng.
Ông bà Lãnh trồng một vườn quít. Hàng xóm thường tụ tập đến đây để đổi chác, mua bán. Lâu ngày chỗ ấy thành chợ. Đó là chợ Cầu Ông Lãnh ngày nay.
Đến năm Canh Thìn (1820) , nạn dịch tả hoành hành rất dữ. Dân chúng trong làng bị bệnh , chết rất nhiều. Xóm làng chợ búa trở nên vắng vẻ, ảm đạm. Thuở ấy, chưa có thuốc men như bây giờ nên người ta cho rằng bệnh dịch tả là do trời đất, thần thánh gây ra để quở phạt dân làng. Ông Lãnh cũng không suy tư gì hơn quan niệm đương thời nên ông lập bàn thờ giữa sân chợ để khấn vái xin trời đất, thần thánh giúp dân thoát khỏi tình cảnh chết chóc bệnh hoạn ấy. Điều đáng nói là hai ông bà nguyện thế mạng mình để cầu cho dân chúng thoát cảnh đau thương.
Cúng xong , hai ông bà ăn chay ba bữa. Đến sáng hôm thứ tư thì bà Lãnh mắc bệnh. Đến tối bà qua đời. Đang lo việc an táng cho bà thì ông lại phát bệnh và cũng ra đi đột ngột. Nhân dân trong làng lo việc chôn cất ông bà xong thì bệnh dịch tả cũng tự dứt luôn. Mọi người trở lại cuộc sống an nhàn như cũ. Do vậy, họ cho rằng nhờ vợ chồng ông Lãnh thế mạng nên cứu được chúng dân. Để tưởng nhớ công ơn, dân làng lập miếu ngay trên ngôi mộ của hai ông bà, tại làng Mỹ Trà bên bờ kinh Thầy Khâm để thờ phụng, gọi là miếu ông Chủ Chợ.
Chợ vườn quít từ đó được gọi theo tên ông. Vì tên tục của ông là Lãnh, lại làm chức câu đương, nên dân chúng thường gọi là Câu Lãnh và chợ gọi là chợ Câu Lãnh, chợ Câu Lãnh ngày càng thịnh vượng và người đến mua bán lại đọc trệch Câu Lãnh thành Cao Lãnh nên tên Cao Lãnh được dùng từ đó.
Ý nghĩa sự tích Cao Lãnh
Người dân di cư gây dựng đất mới
Vợ chồng ông Đỗ Công Tường từ miền Trung vào Đồng Tháp Mười lập nghiệp, chí thú làm ăn, trồng vườn quít. Vườn nhà thành nơi bà con đổi chác, lâu ngày thành chợ. Sự tích cho thấy nhiều làng chợ Nam Bộ đã hình thành theo cách rất tự nhiên như thế, từ công sức của những lưu dân đầu tiên.
Người làm câu đương thế mạng cho dân
Ông Lãnh được dân cử làm câu đương vì tính chính trực. Năm dịch tả, ông lập bàn thờ giữa chợ, nguyện cùng vợ thế mạng để dân thoát nạn; hai ông bà lần lượt qua đời, dịch cũng dứt. Dù cách hiểu bệnh tật của người xưa khác ngày nay, tấm lòng xả thân vì cộng đồng là điều khiến người dân lập miếu thờ ông bà đến tận bây giờ.
Từ “Câu Lãnh” thành “Cao Lãnh”
Tên gọi ghép từ chức “câu đương” và tên tục “Lãnh”, về sau đọc trại thành Cao Lãnh. Sự tích là một ví dụ thú vị về cách địa danh mang trong mình ký ức về một con người cụ thể.
Nguồn gốc sự tích Cao Lãnh
Đây là truyền thuyết địa danh của Cao Lãnh (Đồng Tháp). Miếu thờ ông bà Đỗ Công Tường, thường gọi là miếu ông bà Chủ chợ, ở phường Mỹ Trà, bên kênh Thầy Khâm như bài viết nêu. Lưu ý: câu “Đó là chợ Cầu Ông Lãnh ngày nay” trong bài không chính xác; chợ Cầu Ông Lãnh là địa danh ở Thành phố Hồ Chí Minh, không liên quan tới sự tích này. Bản kể trên không ghi người viết.
Đọc thêm: bài đọc Đường quê Đồng Tháp Mười (Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức), các truyền thuyết địa danh khác Sự tích Hồ Tây và Sự tích chùa Trấn Quốc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gọi là Cao Lãnh?
Vì ông Đỗ Công Tường tên tục là Lãnh, làm chức câu đương nên dân gọi là Câu Lãnh, chợ của ông gọi là chợ Câu Lãnh; lâu ngày người ta đọc trại thành Cao Lãnh.
Ông bà Lãnh được thờ ở đâu?
Ở miếu ông bà Chủ chợ, dựng trên mộ của hai ông bà tại làng Mỹ Trà, bên bờ kênh Thầy Khâm.