Soạn bài Mẹ tôi (Ét-môn-đô đơ A-mi-xi) – Ngữ văn 7 chương trình cũ

Văn bản là một bức thư của người bố gửi cho con, nhưng tại sao tác giả lại lấy nhan đề “Mẹ tôi”?

Trả lời:

• Hình thức là thư của bố, nhưng nhân vật được nói tới nhiều nhất, được tôn vinh trong thư lại là người mẹ. Mọi lời trách mắng, khuyên răn của bố đều xoay quanh mẹ: sự hi sinh của mẹ, vị trí của mẹ trong đời con.
• Nhan đề đặt từ điểm nhìn của En-ri-cô (“tôi”): cậu bé ghi lại bức thư vào nhật kí, và qua đó cậu hiểu ra mẹ mình là người như thế nào. Chữ “tôi” vì vậy chứa cả sự ăn năn lẫn lòng biết ơn của người con.
• Nhan đề còn có tính khái quát: bóng dáng mẹ En-ri-cô cũng là bóng dáng những người mẹ ở khắp nơi.

Thái độ của người bố đối với En-ri-cô qua bức thư là thái độ như thế nào? Dựa vào đâu mà em biết được? Lí do gì khiến ông có thái độ ấy?

Trả lời:

• Thái độ: buồn, đau lòng, giận dữ và rất nghiêm khắc, nhưng bên trong vẫn là tình yêu thương con.
• Căn cứ: những lời lẽ dứt khoát trong thư như “Việc như thế con không bao giờ được tái phạm nữa”, “bố không thể nén được cơn tức giận đối với con”; bố ví lời hỗn láo của con như vết dao đâm vào tim mình; bố còn yêu cầu con một thời gian đừng hôn bố.
• Lí do: cậu con trai đã cư xử vô lễ với mẹ ngay trước mặt cô giáo đến thăm nhà. Với bố, xúc phạm người mẹ hết lòng vì con là lỗi rất nặng, cần được nhận ra và sửa ngay.

Trong truyện có những hình ảnh, những chi tiết nào nói về người mẹ En-ri-cô, qua đó em hiểu mẹ của En-ri-cô là người như thế nào?

Trả lời:

Những chi tiết về người mẹ:

• Khi con ốm nặng, mẹ thức trắng suốt đêm bên chiếc nôi, dõi theo từng hơi thở của con, lo sợ đến quằn quại và bật khóc khi nghĩ có thể mất con.
• Mẹ sẵn lòng đánh đổi cả một năm hạnh phúc của mình chỉ để con bớt đi một giờ đau đớn.
• Vì con, mẹ chịu được cả cảnh đi xin ăn, kể cả đánh đổi mạng sống của mình để cứu con.

Nhận xét: mẹ của En-ri-cô là người hiền hậu, dịu dàng, thương con vô bờ, tận tụy và giàu đức hi sinh. Tình thương ấy âm thầm, không cần đền đáp, vì thế lỗi vô lễ của En-ri-cô càng trở nên đáng trách.

Theo em, điều gì đã khiến En-ri-cô xúc động khi đọc thư bố?

Trả lời:

• Bố gợi lại những hi sinh của mẹ mà En-ri-cô vô tình quên mất, khiến cậu thấm thía mình đã làm tổn thương người yêu thương mình nhất.
• Lời bố vừa nghiêm khắc vừa chân thành: bố giận, nhưng tất cả đều vì muốn con nên người. En-ri-cô cảm nhận được cả tình thương của bố.
• Bố đặt ra viễn cảnh day dứt: một ngày nào đó con sẽ mất mẹ, và khi ấy mọi lời hối hận đều muộn. Hình ảnh ấy khiến cậu bé sợ hãi, ăn năn.
• Cách bố viết thư, để con tự đọc và tự nghĩ, giúp En-ri-cô tự nhận ra lỗi, chứ không phải bị ép nhận lỗi.

Theo em, tại sao người bố không nói trực tiếp với En-ri-cô mà lại viết thư?

Trả lời:

• Viết thư là cách tế nhị, kín đáo: lời phê bình chỉ con đọc, không làm con xấu hổ trước người khác, giữ được lòng tự trọng của con.
• Khi viết, bố có thời gian bình tĩnh lựa lời, nói được những điều sâu sắc mà nói miệng trong lúc giận dễ thành la mắng.
• Bức thư có thể đọc đi đọc lại; con có thời gian suy ngẫm, thấm dần từng lời, và giữ lại như một bài học lâu dài.
• Đây cũng là một bài học về cách ứng xử: muốn người khác nhận ra lỗi, cần nghiêm khắc nhưng tôn trọng họ.

Hãy chọn một đoạn trong thư của bố En-ri-cô có nội dung thể hiện vai trò vô cùng lớn lao của người mẹ đối với con và học thuộc đoạn đó.

Trả lời:

Em nên chọn đoạn bố nhắc tới ngày buồn thảm nhất của đời người. Trong đoạn này, bố viết rằng khi con lớn khôn, trải qua những cuộc đấu tranh, con sẽ thấy “ngày buồn thảm nhất tất sẽ là ngày mà con mất mẹ”, và lúc ấy con sẽ “mong ước thiết tha được nghe lại tiếng nói của mẹ, được mẹ dang tay đón vào lòng”. Đoạn văn cho thấy mẹ là chỗ dựa không thể thay thế: dù con trưởng thành tới đâu, vòng tay mẹ vẫn là nơi bình yên nhất. Khi học thuộc, em đọc chậm, chú ý các cụm từ chỉ thời gian (khi con lớn khôn, ngày con mất mẹ) để nhớ mạch ý.

Hãy kể lại một sự việc em lỡ gây ra khiến bố mẹ buồn phiền.

Trả lời: (bài kể tham khảo)

Năm lớp Sáu, có lần em mải chơi điện tử ở nhà bạn đến tối mịt mới về, không báo cho ai biết. Mẹ đạp xe đi tìm khắp xóm, gọi điện cho cô chủ nhiệm, rồi đứng chờ ở đầu ngõ dưới cơn mưa phùn. Khi thấy em, mẹ không mắng câu nào, chỉ lặng lẽ cầm lấy cặp sách. Bữa tối hôm ấy mẹ gần như không ăn. Đêm đó, em nghe thấy mẹ kể với bố rằng mẹ đã nghĩ đến đủ điều không hay. Em nằm trong chăn, thấy cổ họng nghẹn lại. Sáng hôm sau, em xin lỗi mẹ và hứa đi đâu cũng sẽ báo trước. Mẹ ôm em, bảo con biết lỗi là được. Từ đó, em hiểu một phút vô tâm của mình có thể làm bố mẹ lo lắng cả một buổi tối dài.