Sau Một Đêm Ngủ Trọ là giai thoại về Tú Xuất: tiêu hết tiền ở Nam Định, hắn xách chiếc vali nhét gạch và giấy bồi đến quán ngủ trọ, rồi bày trò mất trộm để bắt bà chủ quán bồi thường mười nén bạc.
Cuỗm được một vố ở nhà một bà góa, Tú Xuất đi thẳng một lèo ra thành phố Nam Định. Sau những ngày ăn chơi, khi thấy túi đã cạn tiền, Tú Xuất đi mua cái vali, đem mấy cục gạch & giấy bồi bỏ vào, rồi khệ nệ xách đến một nhà hàng cơm, đánh chén một bữa no say, rồi ngủ trọ luôn đó.
Trước khi đi ngủ, Tú Xuất đưa vali cho bà chủ nhà hàng cất hộ. Bà hàng đỡ lấy: – Chà, vali có tiền bạc không mà nặng thế này? Bà hàng vừa đỡ lấy vừa hỏi: – Có chút đỉnh thôi, còn thì quần áo & sách vở. Tôi đi thăm ông cụ tôi đang làm án sát Bắc Ninh, đâu cần phải đem nhiều tiền bạc. Bà hàng tưởng thật, đem vali cất vào chỗ gần giường Tú Xuất nằm.
Đêm đến, Tú Xuất thừa lúc mọi người ngủ say, khẽ rón rén lại mở vali đem gạch & giấy bồi bỏ vào thùng rác nơi góc nhà, rồi trở lại giường, đánh một giấc ngon lành. Tới sáng, bà chủ hàng cơm dậy trước, nhìn thấy chiếc vali bị mở tung, bên trong không còn vật gì, tá hỏa lên, đánh thức Tú Xuất dậy:
– Chết rồi, vali của ông bị bọn trộm mở, lấy hết đồ đạc, làm sao bây giờ?
Tú Xuất ngồi xổm dậy, ra vẻ sửng sốt:
– Làm sao, tôi biết đâu được, tôi gửi bà cất mà. Bà phải bồi thường chứ còn làm sao nữa?
Bà hàng đã đuối lý, lại sợ anh chàng là con quan án sát nữa, lại tưởng mất trộm thiệt, nên chỉ còn cách năn nỉ. Lời qua, tiếng lại cuối cùng Tú Xuất mới chịu nhận tiền bồi thường mười nén bạc.
Tú Xuất đi rồi, bọn đầy tớ nhà hàng, chiều đến mới phát hiện ra ở thùng rác lại có giấy bồi & mấy cục gạch, những thứ mà nhà hàng không có. Lúc ấy, người ta mới nhận ra anh chàng ngủ trọ đêm qua là một tên đại bịp. Nhưng mà chỉ còn nước nhìn nhau mà chửi rủa, chứ biết làm sao được, vì hắn đã mất hút từ sáng kia rồi. Thế là, Tú Xuất lại kiếm được một món tiền to nữa.
Giai thoại Sau Một Đêm Ngủ Trọ khắc họa tài lừa bịp tinh quái của Tú Xuất, nhân vật quen thuộc trong truyện cười dân gian.
Ý nghĩa truyện Sau một đêm ngủ trọ
Một vụ lừa được dàn dựng kỹ
Tú Xuất mua vali, nhét gạch và giấy bồi cho nặng, tự xưng là con quan án sát Bắc Ninh, gửi bà chủ quán cất hộ. Đêm đến hắn tự mở vali, vứt gạch vào thùng rác, sáng ra kêu mất trộm. Mỗi bước đều đánh vào tâm lý người khác: vali nặng thì chắc có tiền, con quan thì nên kiêng nể, đồ gửi mà mất thì chủ quán phải đền.
Kẻ bịp lợi dụng nỗi sợ quyền thế
Bà chủ quán đền mười nén bạc không chỉ vì “đuối lý” mà vì sợ “con quan án sát”. Truyện cho thấy trong xã hội cũ, chỉ cần mượn danh quyền thế là đã dọa được người lương thiện. Người đọc vừa cười cái khéo của Tú Xuất vừa thương người bị lừa.
Không phải tấm gương để học
Khác những truyện Tú Xuất trị kẻ ác, ở đây người bị lừa là một bà hàng cơm bình thường. Tiếng cười vì thế có vị đắng: truyện ghi lại trí khôn lọc lừa của một tay “đại bịp”, và người nghe tự rút ra bài học cảnh giác.
Nguồn gốc truyện Sau một đêm ngủ trọ
Tú Xuất là nhân vật trong chuỗi truyện cười dân gian vùng Hà Nội, Hà Đông, thường được kể cùng Ba Giai, nổi tiếng với những trò láu lỉnh, bịp bợm. Chi tiết chiếc vali cho thấy bản kể này hình thành vào thời cận đại. Câu mở đầu “Cuỗm được một vố ở nhà một bà góa” nối với một truyện Tú Xuất khác. Bản kể không ghi người kể; lời thoại đầu truyện có chỗ lẫn người nói (bà hàng hỏi rồi lại “bà hàng” đáp).
Đọc thêm truyện Ba Giai – Tú Xuất: Gặp cô hàng mắm tôm chợ Đồng Xuân, Ba Giai và các cô nàng “tắm tiên”; truyện lừa đảo ở kinh kỳ: Bà lớn đười ươi.
Câu hỏi thường gặp
Trong vali của Tú Xuất có gì?
Chỉ có mấy cục gạch và giấy bồi để vali nặng, khiến bà chủ quán tưởng bên trong có nhiều tiền bạc.
Tú Xuất được bồi thường bao nhiêu?
Sau khi đổ cho quán để mất trộm đồ trong vali, Tú Xuất bắt bà chủ quán bồi thường mười nén bạc.