Quạ và Công là câu chuyện thú vị về tình bạn, sự sáng tạo và bài học sâu sắc về lòng kiên nhẫn, giải thích nguồn gốc vẻ đẹp của Công và sắc đen của Quạ.
Xưa con công với con quạ làm bạn với nhau thân lắm, vì hai con cùng xấu cả. Một hôm Công và Quạ ngồi nói chuyện với nhau.
Quạ bảo Công rằng: “Thử xem, các giống chim trên rừng, trên núi, giống nào cũng đẹp. Này như: con phượng hoàng, cái mình nó quý giá biết bao, đến nỗi người ta thường khen: ‘Một cái lông con phượng hoàng bằng cả một làng chim chích’.”
“Còn như con hạc, cái hình, cái dạng, cái chân, cái tóc nó thanh tao biết bao, để cho người ta phải nói: ‘Hạc đứng chầu Vua’, ‘Nghìn năm tóc bạc, tuổi rùa càng xinh’. Còn như anh em ta đây! Than ôi! Thân hình thật không còn giống nào xấu bằng nữa.”
Công nói: “Phận xấu đành vậy, chớ biết làm sao bây giờ?”
Quạ nghĩ một lúc rồi bàn rằng: “Xấu mà làm ra đẹp, cũng được chớ gì! Bây giờ hai đứa ta thử tô điểm vẽ vời lẫn cho nhau xem có đẹp hay không?”
Công bằng lòng. Quạ bèn tô điểm, vẽ vời cho Công trước. Quả nhiên cái mình, cái đuôi Công lóng lánh, có bao nhiêu màu sắc đẹp, đẹp hơn những giống chim khác nhiều.
Đến lượt Công ngồi tô điểm, vẽ vời cho Quạ, thì chợt nghe tiếng ríu rít, biết bao nhiêu chim con ở phía đông bay lại.
Quạ liền hỏi: “Các bạn đi đâu mà kéo đàn, kéo lũ như thế?”
Đàn chim nói: “Chúng tôi nghe đồn ở dưới phương nam có thật nhiều gạo, nhiều gà, và rất nhiều đồ ăn ngon khác…. Chúng tôi rủ nhau đi kiếm ăn đây. Anh làm gì đấy? Hay ta cùng đi một thể?”
Quạ nghe nói, trong lòng háo hức muốn đi theo đàn chim kia ngay lập tức. Quạ mới nói với Công rằng: “Bây giờ mà tôi ngồi đợi để cho anh tô điểm vẽ vời, thì chưa biết đến bao giờ mới xong. Thôi, hay sẵn cả đĩa mực đây, anh cứ cầm thế mà đổ lên mình tôi để tôi đi theo bọn kia, kẻo lỡ mất một dịp may kiếm ăn tốt.”
Công thấy Quạ bảo thế, chiều ý làm theo, cầm cả đĩa mực dốc vào mình Quạ. Thành bao nhiêu lông cánh của Quạ toàn một màu đen như mực.
Quạ bay đi kiếm ăn không còn nghĩ gì đến xấu với đẹp nữa. Nhưng đến lúc ăn no trở về, quạ thấy con cò trắng muốt bay qua trông thấy nó mà cười.
Quạ tức lắm, bèn ngắm lại mình thì ôi thôi… Quạ thấy mình đen thui thủi, thiệt xấu xí, thẹn quá bèn bay đi trốn.
Từ đó, không ai còn thấy Quạ đâu nữa, trừ ở những nơi hoang dã vắng vẻ.
Ý nghĩa truyện Quạ và Công
Cái giá của sự nóng vội
Quạ là người nghĩ ra cách làm đẹp và cũng là người tô vẽ tỉ mỉ cho Công trước. Đến lượt mình, chỉ vì nghe đàn chim rủ đi kiếm ăn, Quạ không chịu chờ mà bảo bạn dốc luôn cả đĩa mực. Một bữa no trước mắt đã đổi lấy bộ lông đen suốt đời. Truyện ngắn nhưng chạm đúng một thói quen rất đời thường: vì cái lợi nhỏ đang chờ ngoài kia mà bỏ dở việc quan trọng đang làm.
Ai chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình?
Công không làm gì sai: Công chỉ chiều theo lời bạn. Vậy mà người bị bẽ mặt lại là Quạ, khi bị con cò trắng cười chê. Câu chuyện vì thế nhắc rằng lựa chọn của mình thì mình phải nhận hậu quả, không nên trách người đã làm theo ý mình.
Một lời giải thích dí dỏm về loài chim
Như nhiều truyện dân gian về loài vật, Quạ và Công trả lời những câu hỏi trẻ con hay đặt ra: vì sao công có bộ lông óng ánh nhiều màu, vì sao quạ đen tuyền và hay sống ở nơi vắng vẻ. Lời giải thích không khoa học nhưng dễ nhớ, lại gửi kèm một bài học về tính kiên nhẫn.
Nguồn gốc truyện Quạ và Công
Đây là truyện dân gian Việt Nam được kể rộng rãi, thuộc nhóm truyện giải thích đặc điểm loài vật. Thư viện vi.wikisource có lưu bài “Con công và con quạ” với câu chữ gần như trùng bản trên trang, ghi tác giả không rõ. Bản dành cho học sinh lớp 1 được kể ngắn hơn, trong đó Quạ dốc cả lọ bột đen lên mình.
Truyện Quạ và Công trong sách giáo khoa
Truyện là bài tập đọc “Quạ và công” trong sách Tiếng Việt 1, bộ Cánh diều, tập một, Bài 85 (vần ông, ôc, trang 153). Xem hướng dẫn tại Bài 85: ông, ôc – Tiếng Việt lớp 1 Cánh diều.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lông quạ có màu đen?
Theo truyện, Quạ vội đi kiếm ăn cùng đàn chim nên bảo Công đổ cả đĩa mực lên mình thay vì chờ tô vẽ, từ đó lông quạ đen tuyền.
Truyện Quạ và Công khuyên chúng ta điều gì?
Truyện khuyên làm việc gì cũng cần kiên nhẫn đến cùng, đừng vì cái lợi trước mắt mà làm hỏng việc lớn. Đọc thêm các truyện giải thích về loài vật: Sự tích Mèo và Chuột, Sự tích 12 con giáp và Sự tích chó mèo ghét nhau.