Phong cách sáng tác của Lỗ Tấn gắn liền với một lựa chọn lớn trong đời ông: bỏ nghề y để làm văn. Ông tin rằng chữa thân thể chưa phải việc cần nhất, việc cần nhất là thay đổi tinh thần người Trung Quốc, và văn nghệ là con đường để làm điều đó. Vì thế ngòi bút của ông vừa xót thương vừa mỉa mai, ít lời mà sắc.
Phong cách sáng tác của Lỗ Tấn là gì?
Phong cách sáng tác Lỗ Tấn xuất phát từ lòng yêu nước sâu sắc và một mục đích rất rõ: phơi bày những căn bệnh tinh thần của người dân Trung Hoa cuối thời Thanh, đầu thời Dân quốc để mọi người nhận ra và thay đổi.
Tác phẩm của Lỗ Tấn kết hợp giữa nét hiện đại và truyền thống. Truyện ngắn Nhật ký người điên (1918) của ông mở đầu văn xuôi bạch thoại hiện đại Trung Quốc; tiếp theo là hai tập truyện ngắn Gào thét (1923) và Bàng hoàng (1926), cùng truyện vừa A Q chính truyện (1921). Các tác phẩm ấy tập trung vào những tư tưởng sai lệch, lối sống lạc hậu, sự tê liệt của đám đông, như “phép thắng lợi tinh thần” của A Q: bị ức hiếp thì tự an ủi rằng mình mới là kẻ thắng.
Lỗ Tấn viết về những con người nhỏ bé như A Q, Khổng Ất Kỷ, Nhuận Thổ bằng một cái nhìn vừa thương xót vừa nghiêm khắc. Ông chọn rất ít chi tiết nhưng chi tiết nào cũng sắc: trong Cố hương, chỉ một tiếng “bẩm ông” của Nhuận Thổ đã đủ cho thấy khoảng cách mà cuộc đời khắc nghiệt tạo ra giữa hai người bạn thuở nhỏ.
Mỉa mai, châm biếm sắc lạnh là nét nổi bật nhất trong tạp văn, mảng ông viết nhiều nhất: những bài ngắn tranh luận về thời sự, phong tục, chữ nghĩa, in trên báo rồi gom thành hơn mười lăm tập. Bên cạnh đó là tập thơ văn xuôi Dã thảo (Cỏ dại, 1927) u uất, ám ảnh và tập hồi ức Triêu hoa tịch thập (Hoa sớm nhặt chiều) với giọng kể hoài niệm nhẹ nhàng hơn.
Những tác phẩm của Lỗ Tấn thể hiện tinh thần dân tộc như thế nào?
Lỗ Tấn đã khắc họa linh hồn dân tộc qua từng trang truyện ngắn và tạp văn của mình. Năm 1917, khi được bạn rủ viết cho tạp chí Tân thanh niên, ông ví xã hội Trung Quốc như một ngôi nhà sắt không cửa sổ, người bên trong ngủ say và sắp chết ngạt; đánh thức vài người dậy liệu có phải việc tốt? Người bạn đáp: nếu vài người đã tỉnh thì chưa thể nói là hết hy vọng phá được ngôi nhà. Ông kể lại câu chuyện ấy trong lời tựa tập Gào thét, và bắt đầu viết.
Không chỉ dừng lại ở việc phơi bày thực trạng xã hội, Lỗ Tấn còn gửi gắm hy vọng. Truyện Cố hương, quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh Việt Nam, khép lại bằng suy nghĩ ví hy vọng như con đường trên mặt đất: vốn không có, người đi nhiều thì thành đường.
Phong cách nghệ thuật của Lỗ Tấn vì thế không nhằm an ủi người đọc mà nhằm đánh thức họ. Đó là lý do tác phẩm của ông vẫn được đọc lại ở nhiều nước châu Á, trong đó có Việt Nam.
Lời kết
Phong cách sáng tác của Lỗ Tấn luôn thể hiện rõ tinh thần yêu nước cùng cái nhìn sắc sảo, không khoan nhượng trước những căn bệnh tinh thần của xã hội đương thời. Ông bỏ nghề y để dùng ngòi bút chữa bệnh cho tâm hồn dân tộc, và những trang viết ấy vẫn còn sức sống đến hôm nay.
Xem thêm: