Phân tích bài thơ Ngàn sao làm việc (Võ Quảng) – Dàn ý + 5 bài văn mẫu hay nhất

Võ Quảng là nhà văn dành cả cuộc đời cầm bút cho thiếu nhi. Bài thơ Ngàn sao làm việc của ông đã vẽ nên một bầu trời đêm vừa đẹp vừa gần gũi qua đôi mắt hồn nhiên của một cậu bé chăn trâu ở làng quê.

Hai khổ thơ đầu kể lại khoảnh khắc chiều tối. Bóng chiều lan nhanh trên bờ bụi, cánh đồng còn xanh phút chốc đã sẫm tối. Chú trâu đã no cỏ thong thả bước về:

Trâu tôi đi đủng đỉnh
Như bước giữa ngàn sao

Từ láy “đủng đỉnh” gợi dáng đi chậm rãi, thanh thản; hình ảnh so sánh khiến người đọc như thấy cậu bé và chú trâu đang đi giữa một bầu trời đầy sao.

Ba khổ thơ tiếp theo là bức tranh bầu trời đêm. Dải Ngân Hà như dòng sông chảy giữa trời; sao Thần Nông là “Một chiếc vó bằng vàng”, đón những vì sao như tôm cua; sao Hôm sáng “Như đuốc đèn soi cá”; nhóm Đại Hùng tinh “Buông gàu bên sông Ngân”. Các vì sao như những người nông dân cần cù trên cánh đồng trời. Nhờ trí tưởng tượng của cậu bé, bầu trời xa xôi trở nên quen thuộc như chính làng quê mình.

Khổ cuối, ngàn sao làm việc vui đến sáng, khi mặt trời “Phe phẩy chiếc quạt hồng” thì về nghỉ. Hình ảnh ấy gợi sự tiếp nối nhịp nhàng giữa đêm và ngày.

Với thể thơ năm chữ, các phép so sánh, nhân hoá độc đáo và giọng thơ trong trẻo, Ngàn sao làm việc giúp em thêm yêu thiên nhiên, yêu làng quê và hiểu niềm vui của lao động.

Bầu trời đêm đầy sao luôn là thế giới bí ẩn khơi gợi trí tò mò của trẻ thơ. Mỗi đứa trẻ có một cách tưởng tượng riêng về những vì sao: có em thấy sao như mắt ai chớp, có em thấy sao như hạt kim cương. Còn cậu bé chăn trâu trong bài thơ Ngàn sao làm việc của Võ Quảng lại thấy các vì sao đang… làm ruộng, đánh cá, tát nước như người dân quê mình. Chính góc nhìn hồn nhiên ấy đã làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của bài thơ.

Bài thơ mở đầu bằng cảnh làng quê lúc chiều buông. Bóng chiều lan rất nhanh trên những bờ bụi, cánh đồng còn xanh thẫm mà chỉ trong chốc lát đã tối sầm. Nhịp chuyển của thời gian được ghi lại bằng những từ ngữ đối lập: xanh – tối, đang – bỗng chốc. Giữa không gian đang chìm vào bóng tối ấy, cậu bé dắt trâu về. Chú trâu đã ăn no, thong thả bước giữa trời đất lặng yên:

Trâu tôi đi đủng đỉnh
Như bước giữa ngàn sao

Điệp ngữ “trâu tôi” thể hiện sự gắn bó, yêu thương của cậu bé với người bạn của mình. Từ láy “đủng đỉnh” gợi bước chân chậm rãi, ung dung. Phép so sánh “như bước giữa ngàn sao” là cây cầu nối mặt đất với bầu trời: những vì sao đã bắt đầu hiện ra, nhiều đến mức con trâu như đang đi giữa chúng. Từ đây, cánh cửa của trí tưởng tượng mở ra.

Khổ thơ thứ ba vẽ nên dải Ngân Hà và chòm sao Thần Nông. Sông Ngân chảy nao nao giữa bầu trời lồng lộng – hai từ láy gợi sự mênh mông, êm đềm của dòng sông trời. Ngay sau đó, sao Thần Nông hiện lên trong hình ảnh rất quen thuộc với người nông dân:

Sao Thần Nông toả rộng
Một chiếc vó bằng vàng,

Chiếc vó vốn là dụng cụ kéo tôm cá ở ao làng, nay được dát vàng và giăng ra giữa trời để đón những ngôi sao nhỏ bơi lội như tôm cua. Cậu bé đã lấy cảnh sinh hoạt thường ngày để hiểu bầu trời; nhờ vậy, vũ trụ bao la trở nên gần gũi, thân thương.

Khổ thứ tư hướng về phía đông nam, nơi có ngôi sao Hôm. Cậu bé tưởng tượng ai đó vừa úp xuống chiếc nơm, còn sao Hôm rực rỡ sáng “Như đuốc đèn soi cá”. Hình ảnh đốt đuốc soi cá ban đêm là nét sinh hoạt rất quen của làng quê, khiến bầu trời như đang diễn ra một buổi đánh bắt nhộn nhịp. Sang khổ thứ năm, không khí càng rộn rã hơn khi nhóm Đại Hùng tinh xuất hiện. Bảy ngôi sao xếp thành hình chiếc gàu, và cậu bé thấy chúng đang “Buông gàu bên sông Ngân”, tát nước suốt đêm như những người nông dân chống hạn. Các phép so sánh, nhân hoá nối tiếp nhau, biến bầu trời thành một cánh đồng lớn nơi muôn vì sao cùng chăm chỉ làm việc.

Khổ thơ cuối khép lại bức tranh bằng cảnh bình minh. Ngàn sao vui vẻ làm việc cho tới lúc trời hửng sáng; khi ấy, mặt trời xuất hiện:

Phe phẩy chiếc quạt hồng
Báo ngày lên về nghỉ.

Ánh hồng buổi sớm được ví như chiếc quạt phe phẩy, vừa đẹp vừa ngộ nghĩnh. Ngàn sao làm việc suốt đêm thì về nghỉ khi ngày lên, giống như người nông dân kết thúc buổi làm đồng. Sự luân phiên nhịp nhàng ấy cho thấy vũ trụ cũng vận hành như một cộng đồng biết chia việc cho nhau.

Về nghệ thuật, thể thơ năm chữ với vần liền và nhịp nhẹ nhàng rất hợp với giọng kể của trẻ thơ. Võ Quảng sử dụng thành công phép so sánh, nhân hoá cùng hệ thống từ láy gợi hình, gợi cảm. Đặc biệt, toàn bộ hình ảnh trong bài đều được rút ra từ đời sống làng quê – vó, nơm, đuốc soi cá, gàu tát nước – cho thấy tình yêu quê hương thấm đẫm trong cách nhìn của nhân vật “tôi”.

Ngàn sao làm việc là bài thơ đẹp về thiên nhiên và tuổi thơ. Bài thơ không chỉ giúp em hình dung một bầu trời đêm lung linh mà còn gợi niềm vui lao động và tình yêu làng quê bình dị.

Có những bài thơ dạy trẻ em biết các vì sao bằng tên gọi khoa học, và có những bài thơ dạy các em yêu các vì sao bằng trái tim. Ngàn sao làm việc của Võ Quảng thuộc loại thứ hai. Bằng con mắt của một cậu bé chăn trâu, nhà thơ đã “dịch” bầu trời đêm sang ngôn ngữ của làng quê, để ngàn vì sao xa xôi bỗng hoá thành những người lao động cần mẫn, vui tươi.

Hai khổ thơ đầu là phần dạo đầu, đặt bức tranh vào đúng thời khắc chuyển giao. Bóng chiều lan nhanh, cánh đồng xanh “bỗng chốc” chìm vào bóng tối: nhịp thời gian được nén lại trong vài chữ, khiến người đọc cảm nhận rõ khoảnh khắc ngày vừa tắt. Cảnh vật chìm vào im lặng nhưng không buồn, bởi giữa không gian ấy có một chú trâu no cỏ và một cậu bé thong dong trở về. Câu thơ “Như bước giữa ngàn sao” là một phát hiện tinh tế: khi trời tối, sao mọc kín trời, mặt đất và bầu trời như hoà làm một, nên bước chân trâu tưởng như đặt giữa muôn vì sao. Câu thơ cũng chuyển điểm nhìn của bài thơ từ dưới đất lên bầu trời.

Ba khổ giữa là trung tâm của bài, nơi trí tưởng tượng của cậu bé được thả sức bay. Điều đặc biệt là mọi hình ảnh so sánh đều lấy từ vốn sống của một đứa trẻ nông thôn. Dải Ngân Hà là con sông chảy giữa trời; chòm Thần Nông là chiếc vó dát vàng đón sao như đón tôm cua; sao Hôm là ngọn đuốc soi cá cạnh chiếc nơm ai đặt; chòm Đại Hùng tinh là những người buông gàu tát nước bên sông Ngân. Một cậu bé thành phố có lẽ sẽ không nghĩ ra những liên tưởng ấy; chỉ người từng thấy cha anh kéo vó, đơm nơm, soi đuốc, tát nước mới có thể nhìn bầu trời như thế. Vì vậy, bức tranh bầu trời trong bài thơ thực chất là bức tranh làng quê được phóng chiếu lên vũ trụ, và tình yêu bầu trời cũng chính là tình yêu quê hương.

Nghệ thuật nhân hoá trong những khổ thơ này đáng được chú ý. Các vì sao không đứng yên lấp lánh mà hoạt động: toả rộng, đón, đặt, buông, tát nước. Bầu trời vì thế rộn rã, nhộn nhịp như một phiên làm đồng ban đêm. Nhan đề Ngàn sao làm việc đã tóm gọn ý tưởng ấy: ngàn sao không chỉ đẹp mà còn có ích, cùng nhau góp sức làm việc. Đó là cách nhà thơ khéo léo gửi tới các em nhỏ một bài học nhẹ nhàng về sức mạnh và niềm vui của lao động tập thể.

Khổ cuối là một kết thúc đẹp và có hậu. Ngàn sao vui vẻ làm việc tới khi trời hửng sáng, rồi mặt trời xuất hiện “Phe phẩy chiếc quạt hồng” như một người bạn đến đổi ca, “Báo ngày lên về nghỉ.” Hình ảnh chiếc quạt hồng vừa tả màu ánh sáng ban mai, vừa gợi động tác thong thả, nhẹ nhàng. Sự luân phiên giữa sao và mặt trời, giữa đêm và ngày, giữa làm việc và nghỉ ngơi tạo nên một vòng tuần hoàn hài hoà – trật tự đẹp đẽ của tự nhiên mà con người cũng đang sống theo.

Về hình thức, thể thơ năm chữ với vần liền nối các câu như một chuỗi kể liên tục, nhịp thơ đều đặn như bước chân trâu. Hệ thống từ láy (đủng đỉnh, nao nao, lồng lộng, rời rợi, rờ rỡ, rộn rã, phe phẩy) mang đến cho bài thơ nhạc điệu và màu sắc. Giọng thơ hồn nhiên, ngộ nghĩnh đúng với phong cách thơ thiếu nhi của Võ Quảng: giản dị, trong sáng, giàu liên tưởng bất ngờ.

Ngàn sao làm việc cho thấy tuổi thơ có thể nhìn thế giới bằng một con mắt kì diệu. Bài thơ nhắc người đọc – dù nhỏ hay lớn – hãy giữ lấy khả năng ngước nhìn bầu trời và tưởng tượng, bởi chính trí tưởng tượng ấy làm cho cuộc sống trở nên phong phú và đáng yêu hơn.

Điều làm em thích nhất trong bài thơ Ngàn sao làm việc là trí tưởng tượng phong phú, ngộ nghĩnh của nhân vật “tôi” – cậu bé chăn trâu.

Trước hết, cậu bé có khả năng quan sát tinh tế. Cậu nhận ra bóng chiều toả nhanh, cánh đồng xanh bỗng chốc tối lại, những vì sao hiện ra khắp trời. Cậu biết cả tên các chòm sao: Ngân Hà, Thần Nông, sao Hôm, Đại Hùng tinh. Điều đó cho thấy cậu là một đứa trẻ gắn bó với thiên nhiên, quen ngắm trời mỗi tối đi chăn trâu về.

Từ những quan sát ấy, cậu bé tưởng tượng ra cả một bầu trời đang lao động. Chòm Thần Nông là chiếc vó vàng, những ngôi sao nhỏ là tôm cua; sao Hôm là ngọn đuốc soi cá; nhóm Đại Hùng tinh đang buông gàu tát nước. Những hình ảnh ấy đều lấy từ công việc hằng ngày của người nông dân. Em hiểu rằng cậu bé yêu làng quê, yêu những người lao động quanh mình nên nhìn đâu cũng thấy bóng dáng quê hương.

Trí tưởng tượng của cậu còn rất hồn nhiên và vui tươi. Ngàn sao không lạnh lẽo, xa cách mà rộn rã làm việc, đến sáng thì về nghỉ khi mặt trời mang chiếc quạt màu hồng tới. Thế giới trong mắt cậu bé luôn sinh động, chan hoà và đáng yêu.

Đọc bài thơ, em muốn mỗi tối được ngước nhìn bầu trời và tưởng tượng như cậu bé. Trí tưởng tượng ấy giúp chúng em thêm yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống.

Trong bài thơ Ngàn sao làm việc, em ấn tượng nhất với hình ảnh sao Thần Nông: “Sao Thần Nông toả rộng / Một chiếc vó bằng vàng,”. Chòm sao gồm nhiều ngôi sao xếp lại, trong mắt cậu bé chăn trâu bỗng trở thành chiếc vó kéo cá quen thuộc ở ao làng. Chữ “toả rộng” gợi chiếc vó đang giăng ra giữa bầu trời bao la, còn “bằng vàng” gợi ánh sáng lấp lánh của các vì sao. Đặt cạnh đó là những ngôi sao nhỏ dọc ngang được ví như đàn tôm cua đang bơi, khiến bầu trời đêm như một mặt ao lớn đang mùa đánh bắt. Qua chi tiết này, em thấy trí tưởng tượng thật phong phú của nhân vật và tình yêu làng quê thấm trong từng hình ảnh thơ: vũ trụ xa xôi đã trở nên gần gũi như chính cánh đồng, ao cá nơi cậu bé sinh sống.

Kết luận

Khi phân tích Ngàn sao làm việc, em cần làm rõ ba phần: cảnh chiều tối ở làng quê, bầu trời đêm qua trí tưởng tượng của cậu bé và cảnh bình minh; chú ý các phép so sánh, nhân hoá, từ láy và hình ảnh lấy từ đời sống nông thôn. Xem thêm:

• Soạn bài Ngàn sao làm việc – lời giải câu hỏi sách giáo khoa.
• Tóm tắt Ngàn sao làm việc, tác giả Võ Quảng và giá trị bài thơ.
• Tác giả Võ Quảng – cuộc đời, sự nghiệp; và Tuyển tập thơ Võ Quảng.