Người đi buôn và con lừa là một câu chuyện ngụ ngôn sâu sắc. Nó phản ánh những bài học quý giá về cuộc sống và sự khôn ngoan. Những tình huống trong truyện sẽ khiến bạn suy ngẫm về hành động của mình.
Người lái buôn phải thường xuyên vào thành để mua đồ, và chất lên vai Lừa để trở về nhà. Con Lừa của người lái buôn nghĩ rằng mình rất thông minh, lúc nào cũng thích động não, nghĩ mọi cách để có thể khiến cho đồ mình phải chở càng nhẹ càng tốt.
Một lần, người lái buôn mua một tải muối. Ông ta buộc tải thật chặt, chất lên lưng Lừa, rồi đi đằng sau thúc Lừa đi nhanh. Đi được một lúc, người lái buôn và Lừa đi đến một con sông nhỏ, người lái buôn thúc Lừa lội xuống nước. Lừa không cẩn thận đã bị trượt chân, ngã xuống nước. Nước sông đã ngấm vào miệng tải muối khiến cho muối bị tan ra rất nhiều.
Khi Lừa ta đứng dậy thì phát hiện ra tải muối mà mình chở đã nhẹ hơn rất nhiều, trong lòng cảm thấy thích chí lắm. Có được kinh nghiệm lần này, mỗi lần qua sông, Lừa ta đều giả vờ trượt chân ngã để cho bớt một ít đồ trên lưng xuống sông. Người lái buôn biết vậy, định bụng sẽ phạt Lừa. Người lái buôn vào trong thành mua một tải bông, và chất lên lưng Lừa. Lại một lần nữa đi qua con sông nhỏ, nhìn thấy sông, Lừa ta vui mừng thầm reo lên, không ngần ngừ bước xuống sông. Khi đến giữa sông, Lừa ta lại giả vờ trượt chân ngã. Lừa sung sướng nghĩ: “Khi mà mình đứng lên chắc chắn đồ trên lưng mình sẽ nhẹ hơn rất nhiều đây”.
Nhưng khi Lừa ta vừa mới đứng dậy, đột nhiên thấy đồ trên lưng mình nặng hơn trước rất nhiều. Thì ra, tải bông sau khi hút nước đã trở nên nặng hơn trước rất nhiều. Lừa ta không ngờ trên lưng tải bông nặng như vậy, đành cúi đầu ngậm ngùi đi tiếp không dám than vãn gì.
Lời bàn: Khi làm bất cứ chuyện gì, không thể cứ cứng nhắc áp dụng mãi những kinh nghiệm đã có mà cần phải xem tình hình thực tế như thế nào, tùy cơ ứng biến, chọn cách làm cho phù hợp.
Ý nghĩa truyện Người đi buôn và con lừa
Một lần may chưa chắc là kinh nghiệm
Lần đầu ngã xuống sông, lừa vô tình làm muối tan bớt và thấy lưng nhẹ hẳn. Nó coi đó là một “kinh nghiệm” quý và từ đó lần nào qua sông cũng giả vờ ngã. Lừa không hỏi vì sao gánh nhẹ đi; nó chỉ nhớ cái kết quả. Vì thế khi hàng đổi thành bông, cùng một cú ngã lại cho kết quả ngược hẳn. Truyện chỉ ra chỗ hổng của việc học vẹt từ một lần thành công.
Mẹo vặt không qua được người tinh ý
Người lái buôn để ý thấy lừa ngã quá thường xuyên và đoán ra trò của nó. Ông không đánh mắng mà để chính mẹo của lừa phạt lừa: chất bông lên lưng. Đó là cách xử lý thông minh, để kẻ ranh mãnh tự rút ra bài học.
Bài học cho người học và người làm
Lời bàn khuyên không nên áp dụng cứng nhắc kinh nghiệm cũ mà phải xem tình hình thực tế. Học sinh có thể liên hệ ngay: một mẹo làm bài đúng với dạng đề này có thể sai với dạng đề khác; một cách học từng hiệu quả năm trước chưa chắc hợp năm sau. Hiểu được vì sao một cách làm thành công mới là kinh nghiệm thật.
Nguồn gốc truyện Người đi buôn và con lừa
Đây là ngụ ngôn Aesop “Con lừa chở muối”: lừa ngã xuống suối, muối tan, lần sau giả ngã thì người chủ chất bọt biển (hoặc bông) nên lưng nặng gấp bội. La Fontaine viết lại thành bài thơ “Con lừa chở bọt biển và con lừa chở muối” (quyển II, bài 10). Bản tiếng Việt trên dùng chi tiết tải bông và có thêm phần “Lời bàn”.
Đọc thêm: Ông lão và con lừa, Lừa đội lốt Sư tử và Thầy bói xem voi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lần qua sông cuối cùng lưng lừa lại nặng hơn?
Vì lần đó lừa chở bông; bông thấm nước nên nặng hơn trước rất nhiều, khác với muối gặp nước thì tan bớt.
Bài học rút ra từ truyện Người đi buôn và con lừa là gì?
Không nên áp dụng máy móc kinh nghiệm cũ, mà phải xem xét tình hình thực tế để chọn cách làm phù hợp; và mẹo gian vặt sớm muộn cũng bị lộ.