Mở bài Bến quê hay nhất – 14 mẫu trực tiếp, gián tiếp, nâng cao

Bến quê là truyện ngắn giàu chất triết lí của Nguyễn Minh Châu. Qua cảnh ngộ của Nhĩ, một người từng đi khắp thế giới nhưng cuối đời không thể bước tới bãi bồi ngay bên kia sông, nhà văn nhắc mỗi chúng ta hãy biết trân trọng những gì gần gũi, bình dị nhất của gia đình và quê hương trước khi quá muộn.

Nguyễn Minh Châu là nhà văn quân đội lớn lên cùng những năm đánh Mĩ, từng có những trang viết đầy cảm hứng sử thi như Dấu chân người lính. Sau năm 1975, ông lặng lẽ chuyển hướng, đi sâu vào số phận con người và những điều tưởng như nhỏ nhặt của đời thường. Truyện ngắn Bến quê, ra mắt năm 1985 và được chọn làm tên cho cả tập truyện, là kết tinh của chặng đường mới ấy. Từ những ngày cuối đời của Nhĩ bên khung cửa sổ, tác phẩm gửi gắm suy ngẫm sâu sắc về cuộc đời, về những giá trị bền vững mà con người thường bỏ quên.

Nhà văn Nguyên Ngọc từng đánh giá Nguyễn Minh Châu thuộc số những người mở đường tài năng và tinh tế nhất cho văn học Việt Nam thời kì đổi mới. Lời nhận xét ấy hoàn toàn xứng đáng khi ta đọc những truyện ngắn ông viết trong thập niên tám mươi. Bến quê là một trong số đó: không có tiếng súng, không có chiến công, chỉ có một người đàn ông nằm trên giường bệnh nhìn ra bãi bồi bên kia sông. Thế nhưng từ khung cảnh lặng lẽ ấy, nhà văn đã mở ra cả một triết lí nhân sinh thấm thía.

Cuộc đời có những nghịch lí khiến ta phải giật mình: điều xa xôi thì ta đã chạm tới, còn điều ở ngay bên cạnh lại chưa từng để ý. Nguyễn Minh Châu đã đặt Nhĩ, nhân vật chính của Bến quê, vào đúng nghịch lí ấy. Anh từng đi khắp các chân trời, vậy mà khi bệnh tật cột chặt vào giường, anh mới thèm được một lần bước tới dải phù sa quen thuộc phía bờ xa. Từ câu chuyện của Nhĩ, nhà văn buộc người đọc phải nghĩ lại về cách mình đang sống.

Truyện ngắn Bến quê của Nguyễn Minh Châu mở ra bằng một bức tranh thu dịu dàng: hoa bằng lăng thưa thớt cuối mùa, con sông Hồng đỏ nhạt và bãi bồi bên kia sông trải ra với “màu vàng thau xen với màu xanh non”. Đó là cảnh Nhĩ nhìn thấy mỗi ngày qua khung cửa sổ, cảnh vẫn ở đó suốt bao năm mà đến cuối đời anh mới thực sự nhận ra. Từ vẻ đẹp bình dị ấy, nhà văn dẫn ta vào những suy ngẫm về quê hương và về chính đời người.

Có một câu văn trong Bến quê khiến người đọc phải dừng lại rất lâu. Nhìn đứa con trai mải mê với đám phá cờ thế bên đường, Nhĩ nghĩ rằng “con người ta trên đường đời thật khó tránh được những cái điều vòng vèo hoặc chùng chình”. Đó không chỉ là nỗi buồn của một người cha sắp lỡ điều mình mong mỏi, mà còn là quy luật mà Nguyễn Minh Châu đã chiêm nghiệm sau bao năm từng trải. Truyện ngắn vì thế như một lời thức tỉnh nhẹ nhàng mà sâu sắc.

Trong những năm đầu đổi mới, Nguyễn Minh Châu viết nhiều truyện ngắn đặt ra câu hỏi về cái nhìn của con người trước đời sống. Nếu Chiếc thuyền ngoài xa cho thấy vẻ đẹp nhìn từ xa có thể che khuất sự thật nghiệt ngã bên trong, thì Bến quê lại chỉ ra rằng những vẻ đẹp đích thực thường nằm rất gần mà ta không nhận ra. Hai tác phẩm cùng mang chất triết lí, cùng một cái nhìn nhân hậu, và Bến quê để lại dư vị vừa buồn vừa ấm về gia đình, quê hương.

Người ta thường đi rất xa để tìm hạnh phúc, rồi một ngày chợt hiểu nơi bình yên nhất chính là mái nhà có người thân chờ đợi. Truyện ngắn Bến quê của Nguyễn Minh Châu nói với ta điều đó qua nhân vật Nhĩ. Trong những ngày nằm liệt giường, anh mới thấm thía sự tần tảo, chịu đựng của Liên, người vợ chưa một lời phàn nàn. Tình thương ấy, cũng như bãi bồi bên kia sông, là bến đỗ yên ả mà Nhĩ đã quá lâu không để ý tới.

Sau năm 1975, khi đất nước trở lại với nhịp sống thường ngày, văn học cũng dần rời xa những trang viết sử thi để quay về với con người đời tư, với những trăn trở rất riêng. Nguyễn Minh Châu là một trong những cây bút đi đầu trên con đường ấy. Truyện ngắn Bến quê của ông không kể chuyện chiến tranh mà kể về một người đàn ông bệnh tật bên khung cửa sổ, nhưng chính câu chuyện nhỏ ấy lại chứa đựng những chiêm nghiệm lớn về đời người.

Nhĩ là nhân vật trung tâm của truyện ngắn Bến quê, nơi Nguyễn Minh Châu gửi gắm nhiều suy ngẫm nhất. Từng là người “đã từng đi tới không sót một xó xỉnh nào trên trái đất”, giờ đây anh phải nằm bất động, mọi sinh hoạt đều nhờ vợ con. Chính trong hoàn cảnh ấy, Nhĩ phát hiện ra vẻ đẹp của bãi bồi, của người vợ tảo tần và hiểu được những điều mà cả đời bôn ba anh đã bỏ lỡ. Phân tích Nhĩ là đi theo hành trình thức tỉnh của một con người.

Thành công lớn của truyện ngắn Bến quê là tình huống nghịch lí mà Nguyễn Minh Châu đặt nhân vật vào. Nhĩ đã đặt chân tới nhiều vùng đất xa xôi, nhưng căn bệnh quái ác khiến anh không thể tự mình nhích ra mép giường. Anh nhờ con trai sang bên kia sông giúp mình, thì cậu lại sa vào đám phá cờ thế ven đường và có thể lỡ chuyến đò duy nhất trong ngày. Từ tình huống trớ trêu ấy, nhà văn làm bật lên những quy luật âm thầm của đời sống.

Nhan đề Bến quê vừa gọi tên một bến sông cụ thể bên dòng sông Hồng, vừa gợi đến nơi chốn bình yên mà con người tìm về sau những bôn ba. Trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu, bãi bồi, hoa bằng lăng, con đò ngang hay cử chỉ khoát tay cuối cùng của Nhĩ đều mang ý nghĩa biểu tượng. Tìm hiểu những hình ảnh ấy giúp ta hiểu thông điệp của tác phẩm: hãy quý trọng gia đình, quê hương và những giá trị gần gũi trước khi thời gian lấy đi tất cả.

Ít có truyện ngắn nào mà thiên nhiên hiện lên dịu dàng và thấm đẫm tâm trạng như Bến quê của Nguyễn Minh Châu. Qua khung cửa sổ, Nhĩ ngắm những chùm hoa bằng lăng cuối mùa, dòng sông Hồng đỏ nhạt và dải đất bồi phía bờ xa trong một sớm đầu thu. Cảnh vật ấy được nhìn bằng đôi mắt của người sắp từ giã cõi đời nên càng trở nên tha thiết, quý giá. Thiên nhiên vì thế không chỉ là phông nền mà còn là một tiếng nói của tác phẩm.

Có những điều con người chỉ nhận ra khi không còn đủ sức để chạm tới. Nguyễn Minh Châu, cây bút đã đi qua chiến tranh rồi trở về với những trăn trở của đời thường, gửi gắm chân lí giản dị mà day dứt ấy vào truyện ngắn Bến quê. Nhĩ đã từng đặt chân tới bao chân trời xa lạ, nhưng phải đến khi nằm liệt trên giường bệnh, anh mới nhìn thấy bãi bồi bên kia sông như một miền đất hứa và nhận ra tình yêu thầm lặng của người vợ. Cử chỉ khoát tay cuối truyện vừa như lời thúc giục con trai, vừa như lời nhắn gửi tới tất cả chúng ta: đừng để những vòng vèo của cuộc sống làm ta lỡ chuyến đò quan trọng nhất của đời mình.