Mẹ hiền dạy con là truyện trung đại kể về bà mẹ của thầy Mạnh Tử, được học ở Bài 15 sách Ngữ văn 6 tập một chương trình cũ (phần đọc thêm). Bài viết tổng hợp nội dung truyện, nguồn gốc câu chuyện và nhân vật Mạnh Tử, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật cùng sơ đồ tư duy để em ôn nhanh. Các bài học khác của khối 6 có tại chuyên mục Ngữ văn lớp 6.
Nội dung truyện Mẹ hiền dạy con
Thuở nhỏ, Mạnh Tử sống với mẹ ở gần nghĩa địa. Cậu bé thấy người ta đào huyệt, chôn cất, khóc than thì về nhà cũng bày trò bắt chước. Bà mẹ thấy không ổn, liền dọn nhà ra gần chợ. Ở đó, Mạnh Tử lại bắt chước kiểu buôn bán điên đảo của người chợ. Bà lại dọn nhà đến cạnh trường học; lần này cậu bé bắt chước học tập lễ phép, bà mới yên lòng ở hẳn.
Một hôm, hàng xóm giết lợn, Mạnh Tử hỏi mẹ người ta làm thế để làm gì. Bà buột miệng nói đùa là để cho con ăn, rồi nghĩ lại thấy mình đã nói sai với con, bèn đi mua thịt lợn về cho con ăn để giữ lời. Lại một lần, Mạnh Tử bỏ học về nhà chơi; bà đang dệt vải liền cầm dao cắt đứt tấm vải trên khung, ví việc con bỏ học như tấm vải đang dệt mà bị cắt ngang. Mạnh Tử sợ hãi, từ đó chăm chỉ học hành, về sau trở thành bậc đại hiền.
Thông tin tác giả và nguồn gốc truyện Mẹ hiền dạy con
Truyện không ghi tên một tác giả cụ thể như truyện hiện đại. Câu chuyện về mẹ thầy Mạnh Tử (Mạnh mẫu) vốn được chép trong sách cổ Trung Hoa: thiên truyện về bà nằm trong Liệt nữ truyện, bộ sách chép tiểu sử những người phụ nữ tiêu biểu do học giả Lưu Hướng thời Tây Hán biên soạn. Câu thành ngữ “Mạnh mẫu tam thiên” (mẹ Mạnh Tử ba lần dời nhà) bắt nguồn từ câu chuyện này. Văn bản trong sách giáo khoa là bản kể lại bằng tiếng Việt.
Về nhân vật Mạnh Tử: Mạnh Tử (372 – 289 TCN) là triết gia Nho giáo thời Chiến Quốc, người kế tục tư tưởng của Khổng Tử và được tôn là “Á thánh”. Ông mồ côi cha từ nhỏ, được mẹ là Chương thị nuôi dạy rất nghiêm khắc. Những lời dạy của ông được ghi trong sách Mạnh Tử, một trong Tứ thư của Nho gia.
Thông tin tác phẩm Mẹ hiền dạy con
Các mục dưới đây giúp em trả lời nhanh những câu hỏi thường gặp.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: truyện trung đại (kể chuyện người thật, việc thật để giáo huấn).
- Phương thức biểu đạt: tự sự.
- Ngôi kể: ngôi thứ ba.
Bố cục Mẹ hiền dạy con có mấy phần?
- Phần 1 (từ đầu đến “cắt đứt đi vậy”): năm sự việc thể hiện cách dạy con của bà mẹ.
- Phần 2 (phần cuối): kết quả, Mạnh Tử trở thành bậc đại hiền.
Năm sự việc chính
- Nhà gần nghĩa địa: con bắt chước đào, chôn, khóc than → mẹ dời nhà ra gần chợ.
- Nhà gần chợ: con bắt chước buôn bán điên đảo → mẹ dời nhà đến gần trường.
- Nhà gần trường: con học tập lễ phép → mẹ vui lòng ở lại.
- Hàng xóm giết lợn: mẹ lỡ nói đùa, rồi mua thịt về cho con ăn để giữ lời.
- Con bỏ học: mẹ cắt đứt tấm vải đang dệt để răn con.
Giá trị nội dung
- Cho thấy trẻ nhỏ dễ nhiễm theo nơi mình sống, nên chỗ ở có phần quyết định tính nết của trẻ.
- Ca ngợi bà mẹ thầy Mạnh Tử: thương con, hiểu con, dạy con vừa khéo léo vừa nghiêm khắc, trọng chữ tín.
- Nêu bài học về cách giáo dục: dạy đạo đức và ý chí học tập, dạy bằng chính tấm gương của cha mẹ.
Giá trị nghệ thuật
- Cốt truyện đơn giản, sự việc sắp xếp theo trình tự thời gian.
- Chi tiết chọn lọc, giàu ý nghĩa biểu tượng (ba lần dời nhà, tấm vải bị cắt đứt).
- Lời văn ngắn gọn, ít miêu tả; nhân vật bộc lộ qua hành động và lời nói.
Sơ đồ tư duy Mẹ hiền dạy con
Em có thể dùng sơ đồ dưới đây để ghi nhớ kiến thức trọng tâm.
Tóm tắt Mẹ hiền dạy con
Hai mẫu tóm tắt ngắn; bài tóm tắt riêng có nhiều mẫu hơn.
Mẫu 1 – Tóm tắt Mẹ hiền dạy con ngắn nhất
Để con có môi trường tốt, mẹ Mạnh Tử ba lần dời nhà, từ gần nghĩa địa ra gần chợ rồi đến cạnh trường học; bà còn giữ chữ tín với con và cắt đứt tấm vải đang dệt khi con bỏ học, nhờ vậy Mạnh Tử thành bậc đại hiền.
Mẫu 2 – Tóm tắt Mẹ hiền dạy con đầy đủ
Mạnh Tử thuở nhỏ hay bắt chước. Ở gần nghĩa địa, cậu bày trò đào huyệt, chôn cất; mẹ dọn ra gần chợ thì cậu lại bắt chước người buôn bán. Mẹ dời nhà đến cạnh trường học, thấy con học theo lễ phép, bà mới yên lòng. Khi lỡ nói đùa với con về chuyện hàng xóm giết lợn, bà mua thịt về cho con ăn để không thành nói dối. Thấy con bỏ học về chơi, bà cắt đứt tấm vải đang dệt để răn dạy. Mạnh Tử từ đó chăm học, về sau trở thành bậc đại hiền.
Lời kết
Mẹ hiền dạy con tuy ngắn nhưng chứa bài học lâu bền về giáo dục: môi trường sống quan trọng, cha mẹ phải là tấm gương và cần nghiêm khắc đúng lúc. Khi ôn, em nhớ năm sự việc, hai nhóm ý nghĩa và đặc điểm của truyện trung đại.
Xem thêm: