Con sáo và phú trưởng giả là một câu chuyện cổ tích nổi tiếng trong văn hóa Việt Nam. Câu chuyện khắc họa những bài học sâu sắc về lòng tham và sự khôn ngoan. Những tình huống thú vị trong truyện sẽ khiến bạn suy ngẫm về giá trị của cuộc sống.
Ngày xưa có một con sáo nói được tiếng người và hiểu được ý người. Từ lâu, sáo làm bạn với một bác nông dân rất nghèo. Hôm ấy, bác đi cày bắt được sáo ta bị thương nằm nép trong bụi lúa, bèn đưa về chăm sóc, dần dần dạy sáo học, sáo biết đủ mọi thứ. Đối với sáo bác rất tận tình; mỗi khi có miếng ăn đều dành phần cho sáo. Bác bảo sáo: – “Tao già rồi mà không có con nên tao nhận mày làm con!”. Sáo được tự do muốn đi đâu mặc ý, không bị nhốt trong lồng. Nhưng sáo rất quyến luyến bác, không muốn rời.
Gần đấy có phú trưởng giả giàu nứt đố đổ vách. Nhà hắn tiền ròng bạc chảy đến nỗi thỉnh thoảng hắn lại đem vàng ra phơi nói là cho đỡ ẩm. Một hôm sáo bay qua nhà phú trưởng giả gặp kỳ hắn đang phơi vàng. Sáo biết là của quý vội sà xuống cắp lấy mấy thoi đưa về cho bố nuôi. Từ đấy bác nông dân sống dễ chịu hơn trước.
Phú trưởng giả từ ngày mất vàng không biết nghi cho ai được, vì hắn phơi tận trên nóc nhà lại nghiêm cấm không cho một ai tới gần, nên hắn đành nín lặng. Nhưng hắn vẫn để tâm rình mò quyết tìm cho ra. Một hôm khác, hắn lại phơi vàng. Sáo bay qua trông thấy lại sà xuống lấy, nhưng không may bị phú trưởng giả nhanh tay chộp được. Lập tức hắn tra khảo sáo để mong tìm lại những vàng đã mất lần trước. Hắn hỏi sáo:
– Mày ở nhà nào?
Sáo đáp:
– Tôi ở trên rừng.
– Ai dạy mày trộm vàng của tao?
– Chả ai dạy cả.
– Mày trộm về cho ai?
– Tôi quẳng lên rừng.
Tức tối vì không tìm ra được manh mối, phú trưởng giả liền sai gia nhân vặt lông sáo cho kỳ trụi để cho sáo chết một cách đau đớn. Nhưng mới nhổ được mấy cái lông thì sáo đã giả bộ chết, nằm ngay đơ, cánh sã ra, không cựa quậy. Phú trưởng giả sai vứt sáo ra ngoài bụi tre. Chỉ một chốc sau sáo đã đứng dậy và gượng lần về nhà.
***
Mấy tháng sau, ở một ngôi đền của làng bỗng xảy ra một việc rất lạ. Mỗi lần người thủ từ vào thắp hương đều nghe trên tượng Đức ông có phát ra tiếng gọi: – “Sắp có nạn lớn, hãy bảo phú trưởng giả đến cho ta bảo”. Người thủ từ trước còn hồ nghi, nhưng nghe đến lần thứ hai thì hốt hoảng, vội đi báo tin cho phú trưởng giả biết. Nghe thủ từ nói, phú trưởng giả cũng không kém hốt hoảng, vội mang khăn áo tới đền với một mâm cỗ để nghe Đức Ông phán bảo. Khi hắn đang lễ xì xụp thì tiếng ở trên tượng truyền xuống bảo hắn phải cạo đầu quy y một thời gian mới mong tai qua nạn khỏi. Hắn toát mồ hôi, vâng vâng dạ dạ. Cuối cùng, hắn đành nhờ người cạo phăng mớ tóc và mặc đồ nâu sồng xin hòa thượng cho vào ở chùa để mong Phật che chở như lời Đức Ông truyền.
Nhưng được mấy ngày sau, Đức Ông lại bảo người từ giữ đền gọi hắn đến. Khi lão phú trưởng giả và mọi người đang quỳ lom khom đợi Đức Ông bảo ban, thì sáo ta từ bức tượng bay ra nói với chúng:
– Hãy mở mắt ra mà nhìn đây! Tao đây chả phải thần thánh gì cả. Chỉ vì mày làm tao đau đớn suýt chết nên tao phải báo thù mày một phen.
Nói đoạn, sáo cười lên một thôi rồi sà xuống mâm mổ lấy mổ để.
Cái đầu trọc của phú trưởng giả ngửng lên, và khi thấy được sự thực, hắn giận tràn hông, nhảy xô lại định bắt giết con sáo cho hả giận, nhưng sáo ta đã bay ra khỏi đền và đi mất.
Ý nghĩa truyện Con sáo và phú trưởng giả
Con sáo hiếu nghĩa
Bác nông dân nghèo cứu con sáo bị thương, nuôi dạy và nhận làm con. Sáo đáp lại bằng cách cắp vàng của lão phú trưởng giả mang về cho cha nuôi. Người kể không bắt con sáo phải là nhân vật hoàn hảo: nó lấy trộm, nhưng lấy của kẻ giàu đến mức đem vàng ra phơi cho “đỡ ẩm” để giúp người nghèo. Trong mắt dân gian, đó là một kiểu chia lại của cải cho công bằng hơn.
Trí khôn của kẻ yếu
Bị bắt, bị vặt lông, sáo vẫn không khai nhà cha nuôi và giả chết để thoát thân. Đến khi báo thù, nó không dùng sức mà dùng chính lòng mê tín của kẻ giàu: nấp trong tượng Đức Ông, phán bảo lão phải cạo đầu đi tu. Cái đầu trọc ngẩng lên giữa đền là cảnh gây cười đắt giá nhất truyện.
Tiếng cười chế giễu kẻ giàu tham và mê tín
Phú trưởng giả vừa keo kiệt, vừa ác, lại sợ thần thánh đến mức nghe gì làm nấy. Truyện vì thế vừa là cổ tích về loài vật biết ơn, vừa mang chất truyện cười dân gian đả kích kẻ có của. Mẹo giả làm thần linh cũng xuất hiện trong Nguyễn Khoa Đăng, nơi ông quan cho người nấp dưới hòn đá để “đá” khai tên kẻ cướp.
Câu hỏi thường gặp
Con sáo đã báo thù phú trưởng giả bằng cách nào?
Sáo nấp trong tượng Đức Ông ở đền làng, giả lời thần bảo lão phải cạo đầu đi tu để tránh nạn; khi lão đã trọc đầu, sáo bay ra chế giễu rồi bỏ đi.
Truyện Con sáo và phú trưởng giả có ý nghĩa gì?
Truyện ca ngợi lòng biết ơn và sự thông minh của kẻ nhỏ bé, đồng thời chế giễu thói tham lam, độc ác và mê tín của nhà giàu. Đọc thêm truyện về loài chim Sự tích chim quốc và truyện về người nghèo được đền đáp Sự tích cây khế.