Vượt thác là đoạn trích từ truyện Quê nội của Võ Quảng, học ở Bài 21 sách Ngữ văn 6 tập hai chương trình cũ, nổi tiếng với hình ảnh dượng Hương Thư đứng ghì sào giữa thác dữ. Bài viết tổng hợp nội dung đoạn trích, tiểu sử tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, giá trị nội dung – nghệ thuật và sơ đồ tư duy. Các bài học khác của khối 6 có ở chuyên mục Ngữ văn lớp 6.
Nội dung văn bản Vượt thác
Một con thuyền chở hàng ngược dòng sông Thu Bồn lên vùng núi. Lúc đầu, thuyền đi trên đoạn sông đồng bằng êm ả, lướt nhanh qua những bãi dâu xanh ngút mắt, những làng mạc trù phú. Càng đi, cảnh vật càng đổi khác: cây vườn rậm rạp hơn, núi non hiện ra, những cây cổ thụ đứng bên bờ như đang lặng ngắm dòng nước.
Đến vùng thác, mọi người nghỉ lại nấu cơm ăn cho chắc bụng rồi chuẩn bị sào tre để vượt thác. Nước đổ xuống dữ dội giữa hai vách đá. Dượng Hương Thư, người đứng mũi chịu sào, gồng mình chống thuyền, bắp thịt nổi cuồn cuộn, mắt rực sáng, động tác nhanh và chính xác. Ở nhà, dượng là người hiền lành, ít nói; nhưng giữa thác, dượng hiện lên oai phong như một hiệp sĩ của núi rừng.
Vượt qua thác Cổ Cò, con thuyền tiếp tục đi tới. Những cây to bên bờ hiện ra như đang hô hào, cổ vũ con người tiến về phía trước.
Đoạn trích còn được bảo hộ bản quyền; bài chỉ trích vài cụm ngắn để minh họa, lời giải các câu hỏi xem ở bài soạn.
Thông tin tác giả Võ Quảng
Võ Quảng sinh ngày 1 tháng 3 năm 1920 tại xã Đại Hòa, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam, mất ngày 15 tháng 6 năm 2007. Ông từng làm công tác văn hóa, điện ảnh, nhưng dành phần lớn sự nghiệp cho văn học thiếu nhi.
Võ Quảng viết cả truyện và thơ cho các em: Quê nội, Tảng sáng (truyện dài), Anh Đom Đóm, Gà mái hoa, Những chiếc áo ấm (thơ)… Theo Wikipedia, ông còn là người đầu tiên dịch Đôn Ki-hô-tê sang tiếng Việt (bút danh Hoàng Huy, năm 1959). Năm 2007, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
Văn Võ Quảng trong sáng, hồn nhiên, giàu chất thơ và đậm màu sắc quê hương xứ Quảng; ông đặc biệt giỏi tả cảnh và tả người lao động bình dị. Xem thêm: Tác giả Võ Quảng: cuộc đời, sự nghiệp, phong cách sáng tác, Tuyển tập thơ Võ Quảng cho thiếu nhi.
Thông tin tác phẩm Vượt thác
Những mục dưới đây trả lời các câu hỏi thường gặp khi học đoạn trích.
Vượt thác trích từ tác phẩm nào?
Đoạn trích nằm ở chương XI của truyện Quê nội, cuốn sách thiếu nhi kể về một làng ven sông Thu Bồn những ngày đầu sau Cách mạng tháng Tám năm 1945. Quê nội ra mắt khoảng năm 1973 – 1974 (các nguồn ghi năm khác nhau). Nhan đề “Vượt thác” do người biên soạn sách giáo khoa đặt.
Thể loại, phương thức biểu đạt
- Thể loại: truyện dài thiếu nhi; đoạn trích là văn miêu tả.
- Phương thức biểu đạt: miêu tả là chính, kết hợp tự sự và biểu cảm.
- Điểm nhìn: từ trên con thuyền đang di chuyển, nên cảnh vật thay đổi liên tục theo hành trình.
Bố cục Vượt thác có mấy phần?
- Phần 1 (từ đầu đến “Thuyền chuẩn bị vượt nhiều thác nước”): con thuyền trên đoạn sông êm đềm trước khi tới vùng thác.
- Phần 2 (tiếp theo đến “thuyền vượt qua khỏi thác Cổ Cò”): cuộc vượt thác gian nan và hình ảnh dượng Hương Thư.
- Phần 3 (còn lại): con thuyền sau khi đã vượt qua thác dữ.
Giá trị nội dung
- Miêu tả vẻ đẹp phong phú của sông Thu Bồn: thơ mộng ở đồng bằng, hùng vĩ, dữ dội ở vùng thác.
- Ca ngợi vẻ đẹp hùng dũng, sức mạnh và tinh thần quả cảm của con người lao động trong cuộc chinh phục thiên nhiên.
- Bộc lộ tình yêu quê hương xứ Quảng của nhà văn.
Giá trị nghệ thuật
- Chọn điểm nhìn trên con thuyền, tả cảnh theo trình tự không gian và thời gian rất tự nhiên.
- Phối hợp tả cảnh với tả người; cảnh thiên nhiên làm nền tôn lên vẻ đẹp con người.
- Dùng nhiều phép so sánh, nhân hóa độc đáo (dượng Hương Thư như pho tượng đồng, như hiệp sĩ; cây cổ thụ như cụ già).
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhịp văn thay đổi theo nhịp hành trình.
Sơ đồ tư duy Vượt thác
Dùng sơ đồ dưới đây để ôn nhanh kiến thức trọng tâm.
Tóm tắt Vượt thác
Hai mẫu ngắn giúp em kể lại đoạn trích; bài tóm tắt riêng có thêm nhiều mẫu khác.
Mẫu 1 – Tóm tắt Vượt thác ngắn nhất
Con thuyền ngược sông Thu Bồn, đi qua đoạn sông đồng bằng êm ả rồi tới vùng thác dữ; nhờ sức mạnh và sự dũng cảm của dượng Hương Thư cùng những người chèo chống, thuyền vượt qua thác Cổ Cò và tiếp tục hành trình.
Mẫu 2 – Tóm tắt Vượt thác đầy đủ
Thuyền chở hàng ngược dòng Thu Bồn. Qua vùng đồng bằng, sông êm, bờ bãi trải đầy dâu xanh, làng mạc trù phú. Gần tới núi, cây cối um tùm, những chòm cổ thụ đứng trầm ngâm bên bờ. Đến chân thác, mọi người ăn cơm cho chắc dạ rồi bắt đầu vượt thác. Nước đổ mạnh giữa hai vách đá, dượng Hương Thư cởi trần, ghì sào, bắp thịt cuồn cuộn, mắt nảy lửa, oai phong như một hiệp sĩ. Thuyền vượt qua thác Cổ Cò; những cây to hai bên bờ như vẫy gọi con người tiến lên phía trước.
Lời kết
Vượt thác là bài văn miêu tả đặc sắc kết hợp tả cảnh và tả người. Khi ôn, em cần nhớ xuất xứ (chương XI Quê nội), bố cục ba phần theo hành trình con thuyền, hình ảnh dượng Hương Thư cùng các phép so sánh, nhân hóa nổi bật.
Xem thêm: