Sự tích thần giữ của là một trong những câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện này không chỉ giải thích nguồn gốc của thần giữ của mà còn phản ánh những giá trị văn hóa sâu sắc.
Ngày xưa có hai anh em nhà kia rất nghèo nàn. Cả hai anh em chỉ chuyên nghề bán rau đốn củi đổi gạo sống qua ngày. Tuy nghèo, hai anh em vẫn nhân từ phúc hậu thường hay bố thí chén cơm, chén gạo cho kẻ già yếu tật nguyền.
Trong nhà có nuôi con chó cái lúc nọ đẻ ra con chó trắng chỉ có ba chân. Làng xóm cho là quái vật hiện lên quấy phá bảo giết đi, anh em chẳng những không giết mà còn nuôi dưỡng con chó đến ngày khôn lớn.
Một hôm hai anh em đang ngồi ăn cơm, chợt thấy một ông lão ăn mày chống gậy vào cửa xin cơm. Cả hai đều nhường cơm cho lão ăn mày ăn no. Ăn xong ông lão ăn mày nói:
– Tiếng đồn quả thật không sai, hai anh em một nhà đều là người nhân đức, đáng được thưởng. Ta nay không phải là kẻ ăn mày nghèo khó mà là Thần giữ kho vàng Sơn Tây, lúc nãy muốn thử lòng các ngươi, nay ta đã biết rồi. Ta muốn ban cho các ngươi kho vàng.
Ông lão ăn mày tức thần giữ của kho vàng tiếp rằng:
– Ngày xưa có một vị quan Tàu tên là Mã Kỳ, có chôn giấu tại một khu vườn thuộc huyện Lập Thạch tỉnh Sơn Tây một kho vàng và phong ta làm Thần giữ của, hẹn đúng một trăm năm thì có người trở lại lấy. Ta trông đợi mãi, hơn một trăm năm rồi chẳng thấy người của Mã Kỳ trở lại, nhân thấy các ngươi nghèo khổ mà có lòng nhân đức nên ta định đem kho tàng tặng cho các ngươi.
Nhưng các ngươi phải đợi đủ một trăm ngày và phải có một con chó trắng (tức chó cò) ba chân đem trước cửa kho tàng tức là tòa miếu cổ ở khu vườn, bắt nó sủa lên ba tiếng, tự nhiên cửa kho tàng bên cái kệ đá mở ra. Thôi các ngươi hãy cố nhớ lời, ta xin kiếu.
Nói rồi, Thần giữ của biến đi. Hai anh em đợi đúng một trăm ngày, dắt con chó cò đến miếu hoang, tới bên cái bệ đá, bắt chó sủa lên ba tiếng, tức thì cánh cửa đặt ngầm trong cái bệ đá mở toang, nhìn vào trong thì thấy một dãy chum vại nằm kề liền nhau. Hai anh em bước vào mở nắp chum vại ra xem thấy toàn vàng và bạc. Đem về đếm được một nghìn cân vàng và ba vạn cân bạc.
Từ đó, hai anh em trở nên giàu có lớn. Gặp lúc Mạc Đăng Dung chiếm đoạt ngôi nhà Lê, hai anh em nhờ người cận thần tiến dẫn đem biếu Mạc Đăng Dung một trăm cân vàng, một trăm cân bạc. Vua Mạc cho thâu nhận rồi phong cho hai anh em tước Quận công.
Cách ba năm sau, có năm, sáu người Tàu dắt một con chó trắng đến ngay tòa miếu chôn của mở cửa kho vàng, họ chỉ thấy kho vàng trống trơn. Họ kêu khóc thảm thiết. Hai anh em Quận công sai người gọi họ đến thì họ đáp rằng: – Chúng tôi là con cháu của Mã Kỳ ở bên Trung Quốc, trăm năm trước tổ phụ của chúng tôi có để tại Sơn Tây một kho tàng châu báu, hiện còn gia phả để lại đàng hoàng, nhưng chúng tôi đến đây rồi, thì kho tàng không biết ai đã lấy mất rồi, vì vậy chúng tôi buồn khổ mà khóc.
Hai anh em Quận công nói rằng: – Nhờ thần nhân chỉ bảo, nên anh em chúng ta lấy được kho vàng. Mấy người Tàu liền hỏi:
– Làm sao các ngươi lấy được kho vàng, vì muốn mở cửa kho vàng phải có con chó cò ba chân mới mở được. Anh em Quận công bảo rằng:
– Nhà chúng ta có sẵn. Rồi anh em thuật cho họ nghe, chuyện con chó cái nhà mình đẻ ra con chó trắng mà mọi người cho là quái vật, cho họ nghe. Họ nói: – Thế thì trời đã dành cho các ngài, chớ giống chó có ba chân chỉ có quận Sầm Châu tỉnh Quảng Đông bên Tàu mới có mà thôi. Bây giờ của các ngài đã lấy rồi, chúng tôi còn giữ lấy con chó làm gì nữa, vậy xin tặng luôn các ngài đó. Hai anh em Quận công thương tình, cho họ ba chục cân vàng và một trăm cân bạc để làm lộ phí trở về Tàu.
Ý nghĩa truyện Sự tích thần giữ của
Lòng nhân hậu được đền đáp
Hai anh em nghèo bán rau, đốn củi mà vẫn bố thí cho kẻ già yếu, nhường cả bữa cơm cho ông lão ăn mày. Họ còn giữ lại nuôi con chó trắng ba chân mà làng xóm đòi giết vì cho là quái vật. Cả hai việc tưởng nhỏ ấy lại là chìa khóa của kho vàng: thần giữ của chọn họ vì tấm lòng, còn con chó ba chân là vật duy nhất mở được cửa kho.
Của trời cho người xứng đáng
Kho vàng vốn của một viên quan Tàu chôn giấu và hẹn trăm năm quay lại lấy. Khi con cháu Mã Kỳ tìm đến thì kho đã trống. Họ khóc, nhưng rồi nhận rằng “trời đã dành cho các ngài”, còn tặng luôn con chó. Hai anh em đáp lại bằng lộ phí hậu hĩnh. Cách kết êm đẹp ấy cho thấy dân gian không coi việc lấy kho vàng là cướp đoạt, mà là của cải đến tay người có đức.
Giàu rồi vẫn giữ lòng tốt
Dù được vua Mạc phong quận công, hai anh em vẫn thương người Tàu thất vọng mà giúp tiền về nước. Truyện khép lại bằng một hình ảnh đẹp: người giàu vẫn giữ được sự rộng lượng từ thuở nghèo.
Nguồn gốc truyện Sự tích thần giữ của
Truyện gắn với tín ngưỡng thần giữ của, tức vị thần canh giữ của cải chôn giấu, rất phổ biến trong dân gian Việt Nam. Bối cảnh được đặt ở huyện Lập Thạch thuộc tỉnh Sơn Tây xưa, vào thời Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê (năm 1527); các chi tiết quan Tàu Mã Kỳ hay giống chó ba chân ở Sầm Châu, Quảng Đông chưa kiểm chứng được. Bản trên trang không ghi người kể hay tuyển tập in.
Đọc thêm những truyện về của cải và lòng tham trên trang: Sự tích con Thạch Sùng, Chiếc hũ thần diệu và Hai anh em và con chó đá.
Câu hỏi thường gặp
Thần giữ của là ai trong truyện?
Là vị thần được quan Tàu Mã Kỳ phong để canh giữ kho vàng chôn ở Lập Thạch. Thần hóa thành ông lão ăn mày để thử lòng hai anh em rồi chỉ cho họ cách mở kho.
Làm sao mở được cửa kho vàng?
Phải đợi đủ một trăm ngày, dắt con chó trắng ba chân đến trước tòa miếu cổ, bắt nó sủa ba tiếng thì cửa kho bên bệ đá tự mở.