Sự tích cây Huyết dụ là một câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện không chỉ mang ý nghĩa sâu sắc mà còn chứa đựng những bài học quý giá về tình yêu và hy sinh. Hãy cùng khám phá nguồn gốc và ý nghĩa của loài cây đặc biệt này.
Ngày xưa có một bác đồ tể chuyên mua lợn về giết thịt để mang bán ở chợ. Nhà bác ta ở bên cạnh một ngôi chùa làng. Hàng ngày, vào lúc mờ sáng là lúc sư cụ bên chùa theo lệ thường dậy tụng kinh.
Và cũng theo lệ thường, sư cụ thức chú tiểu dậy gõ một hồi chuông mai. Bấy giờ cũng là lúc bác đồ tể sửa soạn giết lợn cho nên bác ta quen lấy tiếng chuông chùa làm chứng thức dậy làm việc hàng ngày. Cứ như thế ngày nào cũng như ngày nào không bao giờ sai lạc.
Một đêm nọ, sư cụ nằm mộng thấy một người đàn bà dắt năm đứa con nhỏ đến trước mặt mình rồi vái lấy vái để, miệng nói: “Xin cứu mạng! Xin cứu mạng” rối rít. Sư cụ hỏi người đàn bà:
– “A di đà Phật! Cứu mạng là cứu thế nào! Bần tăng phải làm gì đây?”.
Người mẹ điệu bộ hãi hùng ấy trả lời:
– “Ngày mai xin hoà thượng hãy cho đánh chuông chậm lại. Như vậy mẹ con chúng tôi rất đội ơn”.
Nhà sư tỉnh dậy không hiểu thế nào cả. Nhưng tờ mờ sáng hôm đó, vâng theo lời báo mộng, sư cụ chỉ lâm râm đọc kinh cầu nguyện mà không thức chú tiểu dậy thỉnh chuông.
Lại nói chuyện cũng hôm ấy bác đồ tể ngủ một giấc li bì. Mãi đến lúc mặt trời lên chừng một con sào, tiếng chuông chùa mới bắt đầu vang rền làm cho bác giật mình choàng dậy. Thấy trời đã quá trưa, bác không dám giết lợn như thường lệ vì nếu làm thịt thì khi đưa ra đến chợ, chợ đã vãn người rồi. Tức mình vì lỡ một phiên chợ, bác lật đật sang chùa trách sư cụ. Sư cụ cho biết câu chuyện nằm mộng đêm qua để phân trần với ông hàng xóm không phải lỗi tại mình.
Nhưng lúc bước chân về chuồng lợn nhà mình thì bác đồ tể ngạc nhiên thấy con lợn cái mua ngày hôm qua toan giết thịt sáng đó đã đẻ được năm con lợn con. Vừa mừng vừa sợ, bác ta kể lại cho mọi người biết sự lạ lùng:
– Đúng là linh hồn người đàn bà ẩn trong con lợn cái đã tìm cách cứu bầy con của mình khỏi chết.
Tự nhiên bác đồ tể đâm ra suy nghĩ. Bác thấy bàn tay mình đã từng vấy máu biết bao nhiêu sinh mạng. Trong một lúc hối hận đến cực điểm, bác ta cầm con dao bầu chạy sang chùa bộc bạch nỗi lòng với sư cụ. Bác ta quả quyết cắm con dao của mình trước sân chùa, thề trước Phật đài từ nay xin giải nghệ.
Không rõ bác đồ tể rồi sau đó thế nào, nhưng con dao của bác tự nhiên hóa thành một loại cây có lá đỏ như máu và nhọn như lưỡi dao bầu, người ta vẫn gọi là cây huyết dụ.
Ý nghĩa truyện Sự tích cây Huyết dụ
Tiếng chuông chậm lại để cứu một bầy con
Chi tiết đẹp nhất của truyện là một việc rất nhỏ: sư cụ chỉ cần không thức chú tiểu dậy thỉnh chuông sớm như mọi ngày. Bác đồ tể quen lấy tiếng chuông làm giờ dậy, nên hôm ấy ngủ quên, con lợn cái kịp đẻ năm con. Lòng từ bi trong truyện không ồn ào; nó chỉ là sự chú ý đến lời cầu xin của một người mẹ trong giấc mộng.
Tình mẫu tử ở cả loài vật
Người đàn bà dắt năm đứa con đến xin cứu mạng chính là con lợn cái sắp bị giết. Cách dân gian gửi hồn người vào con vật khiến người nghe thấy nỗi sợ và tình thương con của nó giống hệt con người. Chính khi hiểu ra điều đó, bác đồ tể mới bàng hoàng nhìn lại bàn tay mình.
Buông dao để làm lại
Bác đồ tể cắm con dao bầu trước sân chùa và thề bỏ nghề. Truyện không kể bác sống ra sao sau đó; điều được giữ lại là con dao hóa thành cây lá đỏ như máu, nhọn như lưỡi dao. Cây huyết dụ vì thế vừa là lời nhắc về những sinh mạng đã mất, vừa là dấu tích của một lần hối cải.
Nguồn gốc truyện Sự tích cây Huyết dụ
Huyết dụ là loài cây lá đỏ tía, thuôn dài, hay được trồng làm cảnh và trồng ở sân chùa, sân đình; tên cây có chữ “huyết” là máu, ứng với màu lá. Truyện thuộc nhóm sự tích giải thích nguồn gốc cây cỏ, mang rõ tư tưởng nhà Phật về giới sát sinh và lòng từ bi. Bản trên trang không ghi người kể hay tuyển tập in.
Trên trang còn một truyện khác có nhân vật đồ tể là Sự tích hoa đại; câu chuyện hối cải bằng việc thiện có thể đọc thêm trong Sự tích sông Nhà Bè, còn tiếng chuông chùa xuất hiện trong Sự tích Chuông, Trống, Mõ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cây huyết dụ có lá đỏ?
Theo truyện, cây mọc lên từ con dao bầu bác đồ tể cắm trước sân chùa, nên lá đỏ như máu và nhọn như lưỡi dao.
Người đàn bà báo mộng cho sư cụ là ai?
Đó là linh hồn con lợn cái bác đồ tể định giết sáng hôm sau. Nhờ tiếng chuông chậm lại, nó kịp đẻ năm con và được tha.