Sự tích cái chổi là một câu chuyện thú vị trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam. Câu chuyện này không chỉ giải thích nguồn gốc của cái chổi mà còn chứa đựng nhiều bài học quý giá về cuộc sống. Hãy cùng khám phá những điều bí ẩn và ý nghĩa sâu sắc trong tác phẩm này.
Ngày xưa ở trên cung điện nhà trời có một người đàn bà nấu ăn rất khéo tay. Bà chế những món bánh trái tuyệt phẩm, làm những thức ăn ngon đến nỗi chỉ nếm qua một miếng là không thể nào quên được. Cho nên Ngọc Hoàng thượng đế cho bà chuyên trông nom công việc nấu ăn cho mình ở thiên trù. Nhưng bà lại hay ăn vụng và tham lam.
Lệ nhà trời những người hầu hạ đều có thức ăn riêng, nhất thiết không được đụng chạm đến ngự thiện, dù là Ngọc Hoàng ăn thừa cũng vậy. Nhưng luật lệ đó không ngăn được những người đang sẵn thèm khát. Người đàn bà vẫn tìm đủ mọi cách để làm cho kho thức ăn của nhà Trời hao hụt.
Tuy đã quá tuổi xuân, bà ta lại yêu một lão vốn chăn ngựa cho thiên đình. Đời sống của những người chăn ngựa thì ở cõi trời cũng như cõi đất đều cực khổ không kém gì nhau. Ông ta thích rượu và từ khi gặp người đàn bà này lại thèm ăn ngon.
Bà ta say mê ông tưởng trên đời không còn có gì hơn được. Mỗi lúc thấy người đàn ông đó thèm thức ăn, đồ uống của nhà Trời, bà ta không ngần ngại gì cả. Đã nhiều phen bà lấy cắp rượu thịt trong thiên trù giấu đưa ra cho ông. Và cũng nhiều phen bà dắt ông lẻn vào kho rượu, mặc sức cho ông bí tỉ.
Một hôm, Ngọc Hoàng thượng đế mở tiệc đãi quần thần. Bà và các bạn nấu bếp khác làm việc tíu tít. Chỉ vào chập tối, các món ăn đã phải làm đầy đủ. Rồi khi ánh nguyệt của đêm rằm sáng lòa là mọi người bắt đầu vào tiệc.
Nhưng giữa lúc cỗ đang bày lên mâm thì từ đàng xa, bà đã nghe tiếng lão chăn ngựa hát. Bà biết ông tìm mình. Bà lật đật ra đón và đưa giấu ông ta vào phía góc chạn. Bà đưa cho ông mấy chén rượu, thứ rượu ngon nhất của thiên tào rồi trở ra làm nốt mẻ bánh hạnh nhân.
Người đàn ông đó mới đi tắm ngựa ở bến sông về. Bưng lấy bát cơm hẩm, ông sực nhớ đến rượu thịt bây giờ chắc đang ê hề ở thiên trù, nên vội lẻn đến đây. Trong bóng tối, ông nuốt ực mấy chén rượu lấy làm khoái.
Chén rượu quả ngon tuyệt, hơi men bốc lên làm ông choáng váng. Ông bỗng thèm một thức gì để đưa cay. Trong bóng tối, trên giá mâm đặt ở gần đó có biết bao là mỹ vị mùi thơm phưng phức. Đang đói sẵn, ông giở lồng bàn sờ soạng bốc lấy bốc để…
Khi những người lính hầu vô tình bưng mâm ngự thiện ra thì bát nào bát ấy đều như đã có người nào nếm trước. Ngọc Hoàng thượng đế vừa trông thấy không ngăn được cơn thịnh nộ. Tiếng quát tháo của Ngọc Hoàng dữ dội làm cho mọi người sợ hãi. Bữa tiệc vì thế mất vui.
Người đàn bà nấu bếp cúi đầu nhận tội. Và sau đó thì cả hai người cùng bị đày xuống trần, làm chổi để phải làm việc luôn tay không nghỉ và tìm thức ăn trong những rác rưởi dơ bẩn của trần gian. Đó là tội nặng nhất ở thiên đình.
Lâu về sau, thấy phạm nhân bày tỏ nông nỗi là phải làm khổ sai ngày này qua tháng khác không lúc nào ngơi tay, Ngọc Hoàng thương tình ra lệnh cho họ được nghỉ ba ngày trong một năm. Ba ngày đó là ba ngày Tết nguyên đán.
Bởi vậy đời sau trong dịp Tết nguyên đán, người ta có tục lệ kiêng không quét nhà. Người Việt Nam chúng ta có câu đố về cái chổi “Trong nhà có một bà hay la liếm” mô tả thần tình động tác quét nhà nhưng trong đó chắc còn có ngụ ý nhắc lại sự tích của cái chổi.
Ý nghĩa truyện Sự tích cái chổi
Tài giỏi mà không giữ được mình
Bà đầu bếp nhà trời nấu ăn khéo đến mức ai nếm một lần là nhớ mãi, nhưng lại tham ăn vụng và lén đưa rượu thịt cho người tình. Truyện không chê cái tài mà chê cái tật: tài nghề làm bà được tin cậy, còn thói tắt mắt khiến bà mất tất cả. Lỗi nhỏ lặp đi lặp lại rồi cũng đến lúc lộ ra trong một ngày quan trọng.
Hình phạt đúng với lỗi
Kẻ đã làm hao hụt thức ăn của nhà trời bị đày xuống trần làm chổi, ngày ngày quét dọn và kiếm ăn trong rác. Người xưa thích kiểu hình phạt có lý như vậy: phạm vào chỗ nào thì chịu khổ đúng chỗ ấy. Câu đố dân gian “Trong nhà có một bà hay la liếm” vì thế vừa tả động tác quét nhà, vừa như nhắc khéo cái tật tham ăn của bà.
Ba ngày được nghỉ
Ngọc Hoàng thương tình cho chổi nghỉ ba ngày Tết. Từ chi tiết ấy, người ta giải thích tục kiêng quét nhà trong ba ngày đầu năm. Một câu chuyện về lỗi lầm hóa ra lại kết thúc bằng lòng khoan dung, và gắn vào nếp sinh hoạt của mỗi gia đình.
Nguồn gốc truyện Sự tích cái chổi
Đây là truyện cổ tích của người Việt thuộc nhóm truyện giải thích phong tục ngày Tết. Tục kiêng quét nhà trong ba ngày Tết còn được giải thích bằng niềm tin quét nhà là quét mất tài lộc, nhưng sự tích cái chổi cho thấy một lý do khác, nghiêng về lòng thương: để cái chổi được nghỉ. Các truyện cùng nhóm trên trang có Sự tích Táo Quân, Sự tích cây nêu ngày Tết và Sự tích cúng gà đêm giao thừa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ngày Tết kiêng quét nhà?
Theo truyện, Ngọc Hoàng cho cái chổi được nghỉ ba ngày Tết, nên người ta không dùng chổi trong những ngày ấy.
Người đàn bà trong truyện phạm tội gì?
Bà ăn vụng, lấy trộm rượu thịt ở thiên trù cho người tình, khiến mâm cỗ đãi quần thần của Ngọc Hoàng bị ăn dở.
Câu đố về cái chổi là gì?
“Trong nhà có một bà hay la liếm”, tả cái chổi quét khắp nhà.