Ôn tập cuối năm học – Tiếng Việt lớp 4 Chân trời sáng tạo

Bài thơ Chiều thu quê em (Trương Nam Hương) có 5 khổ, tả buổi chiều thu ở làng quê qua nét vẽ của một bạn nhỏ. Từ ngữ giải nghĩa trong sách: chạng vạng, phác hoạ, tâm tư. Bốn câu hỏi:

• (1) Đọc thành tiếng đoạn từ đầu đến rong chơi và trả lời câu hỏi: Những hình ảnh nào gợi tả vẻ đẹp thanh bình của khu vườn?
• (2) Đọc thành tiếng đoạn từ đầu đến rong chơi và trả lời câu hỏi: Theo em, hai câu thơ Dòng sông mát lành tuổi nhỏ/ Nước tung toé ướt tiếng cười muốn nói điều gì?
• (3) Đọc thành tiếng đoạn từ Dòng sông đến hết và trả lời câu hỏi: Cảnh vật buổi chiều mùa thu hiện lên như thế nào trong đoạn thơ?
• (4) Đọc thành tiếng đoạn từ Dòng sông đến hết và trả lời câu hỏi: Theo em, vì sao bé phác hoạ được đậm nét bức tranh quê hương mùa thu?

Trả lời: Em đọc chậm rãi, nhẹ nhàng, ngắt nhịp 3/3 hoặc 2/4. Gợi ý trả lời:

• (1) Nắng chiều mảnh như sợi chỉ, chuồn kim bay như đang khâu lá, hoa chuối đỏ rơi như lửa, hương thơm lan khắp đất trời; chim hót, lục bình trôi bên cầu ao. Cảnh vật nhẹ nhàng, yên ả, rất thanh bình.
• (2) Hai câu thơ nói dòng sông quê gắn với tuổi thơ của các bạn nhỏ: nước sông trong mát, các bạn tắm sông, té nước đùa vui, tiếng cười giòn tan vang trên mặt nước.
• (3) Bò thong thả gặm cỏ, cánh diều bay lượn và hát trên cao, lúa chín đầy đồng như đang nối vai chạy, dừa đung đưa trong gió, mây trôi đâu mất, trời chiều chuyển sang màu tím. Cảnh vừa đẹp vừa sinh động, có hồn.
• (4) Vì bé yêu quê hương và đã quan sát rất kĩ từng cảnh vật quen thuộc. Mọi hình ảnh của buổi chiều như ùa vào ngòi bút, khiến bé xúc động nên vẽ được bức tranh đậm nét.

Trả lời: Ví dụ:

• So sánh: hoa chuối được so với ngọn lửa. Em thích vì màu đỏ của hoa chuối nổi bật giữa vườn xanh, làm khu vườn như ấm hẳn lên.
• Nhân hoá: chuồn kim khâu lá, cánh diều ca hát, buổi chiều lo đến tím mặt. Em thích nhất hình ảnh buổi chiều biết lo lắng, vì nó giải thích màu tím của bầu trời lúc chạng vạng thật ngộ nghĩnh.

Đoạn văn Đất lành chim đậu (Theo Sơn Nam) giới thiệu các sân chim nổi tiếng ở vùng Rạch Giá, Hà Tiên.

Trả lời: Em nghe thầy cô đọc và viết vào vở:

• Viết hoa các tên riêng: Rạch Giá, Hà Tiên, Cái Lớn, Cái Nước, Thầy Quơn, Thứ Nhứt (tên sông, tên các sân chim).
• Chú ý từ dễ sai: nổi danh, vàm, tụ tập, sinh sôi nảy nở, náo nhiệt, nhành cây.

Trả lời: Đoạn văn mẫu: Trường Tiểu học Nguyễn Trãi của em vừa phát động phong trào Mỗi lớp một chậu cây xanh. Lớp 4A chúng em mang tới trường những chậu cúc, chậu dừa cạn và đặt dọc hành lang. Mỗi tổ thay phiên tưới nước, nhặt lá úa và lau bậu cửa sổ. Nhờ vậy, hành lang lớp em lúc nào cũng xanh mát và sạch sẽ.

Gợi ý: a. Nếu em đồng ý, em sẽ đưa ra những lí lẽ gì? (Con người làm được nhiều việc khi có sức khoẻ. Cuộc sống sẽ rất vui vẻ, hạnh phúc nếu mọi người xung quanh ta đều khoẻ mạnh. ?) b. Nếu em không đồng ý, em sẽ đưa ra những lí lẽ gì? (Có nhiều thứ quý hơn sức khoẻ. Có thể ăn nhiều và tập luyện thể thao để có sức khoẻ. ?)

Trả lời: Gợi ý ý kiến:

• Đồng ý: Có sức khoẻ, ta mới học tập, lao động và vui chơi tốt. Khi ốm, dù có nhiều tiền cũng không làm được việc mình thích. Người khoẻ mạnh còn giúp đỡ, chăm sóc được người thân. Vì vậy sức khoẻ đúng là vốn quý.
• Không đồng ý: Có những thứ còn quý hơn như tình cảm gia đình, lòng trung thực. Sức khoẻ có thể rèn luyện được bằng ăn uống, tập thể dục, còn nhiều điều mất đi thì khó lấy lại.
• Kết luận gợi ý: Em đồng ý sức khoẻ là vốn quý, nhưng cần chăm lo cả sức khoẻ lẫn tâm hồn. Khi tranh luận, em nói lễ phép, lắng nghe bạn, đưa lí lẽ và ví dụ rõ ràng.

Đoạn văn của Duyên Anh gồm 5 câu, tả khu vườn buổi sớm với tiếng lá, tiếng chim.
a. Xác định chủ ngữ, vị ngữ và trạng ngữ trong mỗi câu.
b. Cho biết trạng ngữ trong mỗi câu thuộc loại nào.

Trả lời: (vị ngữ chỉ ghi phần mở đầu)

Khung từ: vang lừng, biếc, róc rách, mới, non. Đoạn văn (Theo Võ Quảng) tả chiền chiện, mầm cây, dòng suối và sáo sậu khi mùa xuân đến, có 5 chỗ trống.

Trả lời:

• Chỗ 1: cây đàn mới (chiền chiện vừa sắm đàn).
• Chỗ 2: bản nhạc vang lừng.
• Chỗ 3: Suối róc rách chảy.
• Chỗ 4 và 5: Mầm non, chồi biếc.

a. Có sử dụng dấu ngoặc kép.
b. Có ít nhất một câu sử dụng trạng ngữ.

Trả lời: Đoạn văn mẫu: Trong các bài đọc lớp Bốn, em thích nhất bài “Cậu bé gặt gió”. Bài kể về Uy-li-am, một cậu bé ở châu Phi đã tự làm cối xay gió để đem điện về cho làng. Dù phải nghỉ học vì nhà nghèo, cậu vẫn đến thư viện đọc sách khoa học. Nhờ kiên trì và ham học, cậu đã biến ước mơ thành sự thật. Đọc bài này, em hiểu rằng chỉ cần chăm chỉ và say mê, ai cũng có thể làm được điều lớn lao.

(Dấu ngoặc kép đánh dấu tên bài đọc; câu có trạng ngữ: Trong các bài đọc lớp Bốn, …; Nhờ kiên trì và ham học, … Xem lại bài Cậu bé gặt gió.)

Sơ đồ gợi ý: Mở bài: Giới thiệu con vật (Tên, Khả năng, ?). Thân bài: Tả con vật – Đặc điểm nổi bật (Mắt, Tai, ?); Hoạt động hoặc thói quen thể hiện trí thông minh (Giữ nhà, Bắt chuột, ?); ?. Kết bài: Tình cảm, cảm xúc với con vật (Yêu quý, Ngạc nhiên, Cảm phục, ?).

Trả lời: Bài văn tham khảo (chú chó Lu):

Nhà em có chú chó tên là Lu. Lu rất khôn: biết giữ nhà, biết nghe lời và còn biết cả giờ em đi học về.

Lu có bộ lông vàng óng, mượt như nhung. Đôi mắt chú tròn, đen láy, lúc nào cũng như đang dò xét. Hai tai dựng đứng, chỉ cần có tiếng động nhỏ ngoài ngõ là vểnh lên ngay. Cái mũi đen ươn ướt đánh hơi rất giỏi.

Ban ngày, Lu nằm ở hiên nhà. Hễ có người lạ đến, chú sủa vang báo cho cả nhà biết, nhưng thấy người quen thì vẫy đuôi mừng rỡ. Chiều nào cũng vậy, cứ gần bốn rưỡi là Lu ra đầu ngõ ngồi chờ em. Thấy bóng em, chú chạy tới, nhảy chồm lên như muốn hỏi chuyện ở trường. Có lần mẹ đánh rơi chùm chìa khoá ngoài vườn, chính Lu đã tìm thấy và ngậm mang về.

Em rất yêu quý và cảm phục Lu. Em luôn cho chú ăn đúng bữa, tắm cho chú mỗi cuối tuần để chú mãi là người bạn khoẻ mạnh của cả nhà.

Bài đọc Bạn nhỏ trong rừng (Theo Ngô Quân Miện): gần lán địa chất của bố có một chú sóc bụng đỏ. Bạn nhỏ lỡ phá kho thức ăn chú sóc giấu trong lỗ hủm ở gốc cây, thấy hối hận nên mang ngô, trám bù lại cho chú. Từ ngữ giải nghĩa trong sách: sau sau, hủm (hõm), chạc cây.

Tìm ý trả lời đúng cho các câu hỏi dưới đây:

• a. Chú sóc bụng đỏ sống ở đâu? (Ở trong cái lán địa chất. / Ở cái tổ nằm trong gốc cây. / Ở lỗ hủm dưới gốc cây. / Ở sau cái lán địa chất.)
• b. Bạn nhỏ đã thấy gì ở trong lỗ hủm dưới gốc cây? (Lá khô và rác. / Hạt dẻ, quả gắm già, trám khô và ngô. / Hạt dẻ, quả gắm già, trám khô và rác. / Mấy hạt ngô và quả gắm.)
• c. Chi tiết chú sóc dự trữ thức ăn trong hủm cây nói lên điều gì? (Chú rất chăm chỉ. / Chú rất biết lo xa. / Chú rất sợ trời lạnh. / Chú rất thích thời tiết ấm áp.)
• d. Hối hận vì hiểu ra chính mình đã phá mất cái kho dự trữ thức ăn của sóc, bạn nhỏ đã làm gì? (Vào rừng nhặt trám rụng và một nắm ngô. / Lấy lá khô và rác rải vào cái hủm. / Bỏ ngô và trám vào cái hủm. / Bỏ một nửa ngô và trám vào cái hủm và trải một nửa quanh gốc cây.)
• e. Trong câu “Ở đấy có một chú sóc bụng đỏ ngày ngày ra vào.”, tác giả sử dụng cách nhân hoá nào? (Sử dụng từ ngữ vốn dùng tả đặc điểm của người để tả vật. / Sử dụng từ ngữ vốn dùng tả hoạt động của người để tả vật. / Cho vật tự xưng hoặc trò chuyện, tâm tình với vật như với người. / Sử dụng từ ngữ vốn dùng gọi người để gọi vật.)
• g. Từ ngữ nào dưới đây có thể thay thế cho từ ngữ in đậm trong câu “Trưa hôm thứ ba, trời hơi ấm, chú sóc bụng đỏ bò ra.”? (từ ngữ in đậm: hơi ấm; phương án: ấm nóng / đầm ấm / ấm áp / ấm hơn)

Thực hiện các câu hỏi, bài tập dưới đây:

• h. Em thích nhất chi tiết nào trong bài? Vì sao?
• i. Theo em, vì sao món quà cho chú sóc cũng là lời xin lỗi của bạn nhỏ?
• k. Qua bài đọc, em có suy nghĩ gì về việc bảo vệ rừng?
• l. Đặt câu nói về một sự việc được kể trong bài, trong đó có sử dụng trạng ngữ.

Trả lời:

• a. Chọn: Ở cái tổ nằm trong gốc cây. Bài đọc cho biết tổ sóc ở trong hốc cây sau sau, gần lán của bố. Lỗ hủm dưới gốc cây chỉ là nơi chú cất thức ăn, không phải chỗ ở.
• b. Chọn: Hạt dẻ, quả gắm già, trám khô và ngô. Lá khô và rác chỉ phủ ở bên ngoài miệng hủm.
• c. Chọn: Chú rất biết lo xa. Sóc để dành thức ăn cho những ngày rét không ra ngoài kiếm ăn được.
• d. Chọn: “Bỏ một nửa ngô và trám vào cái hủm và trải một nửa quanh gốc cây”. Bạn chia đôi để sóc vừa có kho mới, vừa dễ thấy quà.
• e. Chọn: Sử dụng từ ngữ vốn dùng gọi người để gọi vật. Từ chú vốn dùng để gọi người, ở đây dùng gọi con sóc.
• g. Chọn: ấm hơn. Hơi ấm ở đây là trời đã đỡ rét, ấm hơn những ngày trước.
• h. Ví dụ: Em thích chi tiết chú sóc trèo lên chỗ cành chia nhánh, đôi mắt tròn xoe hướng về hai bố con như muốn hỏi ai đã động vào kho của mình. Chi tiết ấy làm chú sóc hiện lên thật đáng yêu, như một người bạn nhỏ biết suy nghĩ.
• i. Vì bạn nhỏ đã lỡ làm mất kho thức ăn của sóc. Bạn mang ngô, trám tới để bù lại, mong chú sóc không bị đói và tha lỗi cho mình. Món quà thể hiện lòng hối hận và mong muốn sửa sai.
• k. Rừng là nhà của rất nhiều loài vật. Mỗi việc làm vô ý của con người cũng có thể làm chúng mất chỗ ở, mất thức ăn. Vì vậy, chúng ta cần giữ gìn rừng, không chặt phá cây, không săn bắt và làm phiền các con vật.
• l. Ví dụ: Chiều hôm ấy, bạn nhỏ quay lại chỗ cây có tổ sóc để xem chú sóc đã nhận quà chưa.

a. Mỗi vùng, miền trên đất nước đều gắn với một loại cây đặc trưng: dừa ở Bến Tre, bàng vuông ở Trường Sa, phượng ở Hải Phòng,… Viết bài văn tả một cây được trồng nhiều ở địa phương hoặc nơi em ở.
b. Trong thế giới loài vật có nhiều loài có ích: chim sâu bảo vệ mùa màng, gà gáy sáng, vịt đẻ trứng,… Viết bài văn tả một con vật có ích mà em biết.

Trả lời: Dàn ý: mở bài giới thiệu cây (hoặc con vật) và nơi em thường thấy; thân bài tả hình dáng, từng bộ phận nổi bật, rồi lợi ích hoặc hoạt động; kết bài nêu tình cảm của em.

Bài văn tham khảo (đề a): Quê ngoại em ở Bến Tre, nơi đâu cũng thấy những hàng dừa xanh mướt. Cây dừa trước nhà ngoại cao vút, thân thẳng, bạc phếch, có những vòng sẹo nối nhau như những bậc thang. Trên ngọn, tàu lá dài xoè ra như chiếc ô xanh khổng lồ, gió thổi qua nghe xào xạc. Giữa các tàu lá, từng buồng dừa sai trĩu, quả to tròn, căng bóng. Nước dừa ngọt mát, cùi dừa béo ngậy; ngoại còn dùng thân, lá dừa làm cầu, lợp chòi. Mỗi lần về quê, em lại được ngồi dưới gốc dừa uống một trái dừa xiêm mát lạnh. Em yêu cây dừa như yêu chính quê ngoại hiền hoà của em.

Bài liền trước tuần ôn tập là Thành phố nối hai châu lục, bài đọc cuối cùng của sách Tiếng Việt 4 tập 2.