Ôn tập giữa học kì 1 – Tiếng Việt lớp 4 Chân trời sáng tạo

Bài thơ Tiếng chim (Thanh Hào) gồm 3 khổ, tả tiếng chim sau cơn mưa vang khắp vườn cây, bờ sông và sân trường lúc bình minh. Bốn câu hỏi trong sách:

• (1) Đọc đoạn từ đầu đến cho bầu trời xanh và trả lời câu hỏi: Tác giả tưởng tượng những đàn chim từ đâu tới? Vì sao?
• (2) Đọc đoạn từ đầu đến cho bầu trời xanh và trả lời câu hỏi: Những hình ảnh nào cho thấy tiếng chim lấp đầy không gian?
• (3) Đọc đoạn từ Vườn cây đến hết và trả lời câu hỏi: Chiếc cầu vồng bên sông có gì đặc biệt?
• (4) Đọc đoạn từ Vườn cây đến hết và trả lời câu hỏi: Vì sao tác giả tả “Chúng em đứng giữa âm thanh màu hồng”?

Trả lời: Khi đọc, em ngắt nhịp theo dòng thơ 6 – 8 chữ, giọng vui, nhấn ở các từ tả âm thanh. Gợi ý trả lời:

• (1) Tác giả tưởng tượng đàn chim như được sinh ra từ chính cơn mưa. Lí do: vừa tạnh mưa thì khắp nơi đã rộn tiếng chim, nhiều tới mức tưởng mưa rơi xuống đến đâu là chim xuất hiện đến đó.
• (2) Tiếng chim vang khắp không gian như những tiếng gọi nhau; nhiều đến mức tưởng đưa tay lên là chạm được vào âm thanh; tiếng chim như đè nặng xuống đầu cành cây.
• (3) Cầu vồng không chỉ có bảy màu mà còn như chiếc đòn gánh: hai đầu cầu vồng gánh tiếng chim hót nên cong xuống và rung rinh.
• (4) Lúc ấy là bình minh, ánh mặt trời buổi sớm nhuộm hồng sân trường. Tiếng chim hòa vào ánh nắng ấy, nên tác giả thấy âm thanh như cũng có màu hồng, bao quanh các bạn học sinh.

Trả lời: Em nói rõ hình ảnh mình chọn và lí do. Ví dụ:

• Em thích hình ảnh chiếc cầu vồng gánh tiếng chim. Tác giả đã biến cầu vồng thành chiếc đòn gánh, rất lạ và đáng yêu, khiến em hình dung tiếng chim có cả sức nặng.
• Em thích hình ảnh các bạn học sinh đứng giữa tiếng chim lúc bình minh, vì nó cho em thấy buổi sáng ở trường vừa đẹp vừa vui, ai cũng háo hức bắt đầu ngày mới.

Đoạn văn Ngôi trường nơi đầu ngọn sóng (Phan Phùng Duy) giới thiệu Trường Tiểu học Sinh Tồn trên đảo Sinh Tồn và tình yêu biển đảo của học sinh nơi đây.

Trả lời: Em nghe thầy cô đọc và viết đoạn văn vào vở:

• Viết tên bài ở giữa dòng; đầu đoạn lùi vào một ô; viết hoa chữ đầu câu.
• Viết hoa đúng tên riêng: Sinh Tồn, Hoàng Sa, Trường Sa; tên trường, tên cơ quan, tên câu lạc bộ viết hoa chữ đầu của bộ phận tạo thành tên (Trường Tiểu học…, Uỷ ban nhân dân…, Câu lạc bộ…). Tên câu lạc bộ trong đoạn văn cũng là tên bài đọc “Vì Hoàng Sa – Trường Sa thân yêu” em đã học ở tuần 7.
• Chú ý các từ dễ viết sai: phong ba, bàng vuông, xanh thẫm, trưởng thành.

Ba gợi ý: Trường em đang học; Uỷ ban nhân dân phường, xã nơi em ở; Một câu lạc bộ mà em biết.

Trả lời: Tên cơ quan, tổ chức viết hoa chữ cái đầu của bộ phận tạo thành tên. Ví dụ (em thay bằng tên thật nơi em ở):

• Trường em đang học: Trường Tiểu học Lê Văn Tám.
• Uỷ ban nhân dân phường, xã nơi em ở: Uỷ ban nhân dân xã Tân Phú.
• Một câu lạc bộ mà em biết: Câu lạc bộ Cờ vua thiếu nhi, Câu lạc bộ Bơi lội.

a. Giới thiệu hoạt động trải nghiệm thú vị (Tên hoạt động, Thời gian, Địa điểm, Người tham gia, ?). Tranh gợi ý: Tham gia Ngày hội trăng rằm; Tham gia thi đấu bóng đá; Tham gia chăm sóc vườn rau.
b. Nói về hoạt động trải nghiệm: tập trung vào những điều thú vị thể hiện qua việc làm, lời nói, ?; chú ý đến cảm xúc của em và những người xung quanh khi tham gia hoạt động, về sản phẩm hoặc kết quả của hoạt động.
c. Bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc của em khi tham gia hoạt động trải nghiệm.

Trả lời: Bài nói mẫu (hoạt động chăm sóc vườn rau):

• a. Đầu tháng Mười, lớp 4A của em nhận chăm một luống rau cải ở vườn trường, sau giờ học chiều thứ Tư. Cả lớp chia thành bốn tổ, cô chủ nhiệm hướng dẫn.
• b. Tổ em nhổ cỏ, xới đất, rồi chia nhau xách nước tưới. Bạn Minh nhắc mọi người tưới vào gốc cho cây khỏi dập lá. Lúc thấy một chú sâu xanh, cả tổ vừa sợ vừa buồn cười, rồi cùng nhau bắt sâu bằng que. Hai tuần sau, luống cải lên xanh mướt, cô khen tổ em chăm nhất.
• c. Em thấy vui và tự hào vì tự tay chăm được rau. Em hiểu hơn công sức của các bác nông dân và biết quý từng bữa ăn.

Ngoài nội dung, em còn có thể kể thêm dáng vẻ, nét mặt của các bạn (ô dấu ? trong gợi ý).

Tiêu chí: Nội dung phong phú. Hình thức hấp dẫn. Giọng nói truyền cảm.

Trả lời: Em nghe các bạn nói, rồi xem mỗi bài đạt những tiêu chí nào: kể đủ ý a – b – c và có chi tiết thú vị (nội dung); có mở đầu cuốn hút, biết dùng cử chỉ, nét mặt (hình thức); nói to, rõ, có lên xuống giọng (giọng nói). Bài đạt nhiều tiêu chí nhất được bình chọn.

Đoạn văn (Theo Vũ Tú Nam) gồm 5 câu, tả giàn mướp bố bắc ra mặt ao, từ lúc mầm mới nhú đến khi lá phủ xanh cả giàn.

Trả lời:

Mẹo nhớ: danh từ gọi tên sự vật; động từ chỉ hoạt động, trạng thái; tính từ chỉ đặc điểm (màu sắc, hình dáng, tốc độ…).

Chỉ đặc điểm của tiếng suối, tiếng thác (M: ào ào); chỉ đặc điểm của ánh nắng (M: rực rỡ); chỉ đặc điểm của con đường (M: thẳng tắp).

Trả lời:

• Tiếng suối, tiếng thác: róc rách, rì rầm, ầm ầm, réo rắt.
• Ánh nắng: chói chang, gay gắt, dịu nhẹ, vàng óng.
• Con đường: quanh co, gồ ghề, khúc khuỷu, rộng thênh thang.

yếu, nhanh, phi, chậm, chạy, khoẻ. M: Nhanh như chớp.

Trả lời:

• yếu: Yếu như sên.
• nhanh: Nhanh như chớp, nhanh như cắt.
• phi: Phi như bay.
• chậm: Chậm như rùa.
• chạy: Chạy như bay, chạy như ma đuổi.
• khoẻ: Khoẻ như voi, khoẻ như trâu.

Trả lời: Đoạn văn mẫu: Đêm rằm tháng Tám, trường em tổ chức Ngày hội trăng rằm ở sân trường. Lớp em bày một mâm cỗ có bưởi, hồng, bánh nướng và một chú chó làm bằng múi bưởi rất ngộ nghĩnh. Em cùng các bạn rước đèn ông sao quanh sân, vừa đi vừa hát vang. Đó là buổi tối em thấy vui nhất từ đầu năm học.

Gợi ý: Em đã đọc, đã nghe những câu chuyện nào có nhân vật là đồ vật hoặc con vật? (tranh: Chú sẻ và bông hoa bằng lăng, Cuộc chạy đua trong rừng, Cóc kiện Trời). Em chọn kể lại câu chuyện theo cách nào? Mở bài: giới thiệu câu chuyện (trực tiếp, gián tiếp). Thân bài: câu chuyện bắt đầu bằng sự việc gì, diễn biến ra sao (kể theo trình tự thời gian, trình tự không gian, ?). Kết bài: không mở rộng, mở rộng. Cùng bạn bình chọn bài văn kể chuyện hấp dẫn.

Trả lời: Dàn ý chung: mở bài nêu tên truyện, nhân vật; thân bài kể các sự việc theo thứ tự trước – sau; kết bài nêu điều em học được. Bài văn tham khảo (truyện Cóc kiện Trời, mở bài gián tiếp, kết bài mở rộng):

Bà em kể nhiều truyện cổ, nhưng em nhớ nhất chuyện chú Cóc nhỏ bé dám lên tận thiên đình kiện Trời.

Năm ấy trời hạn hán rất lâu, ruộng nứt nẻ, muông thú khát khô cổ. Cóc quyết lên kiện Trời. Dọc đường, Cua, Gấu, Cọp, Ong và Cáo xin đi theo. Đến nơi, Cóc bố trí mỗi bạn nấp một chỗ rồi một mình vào đánh trống ầm ĩ. Trời sai Gà ra trị tội thì bị Cáo vồ; sai Chó thì bị Gấu quật; sai Thần Sét thì bị Ong đốt, Cua kẹp, Cọp vồ. Trời đành mời Cóc vào hỏi chuyện, nghe xong vội sai làm mưa và dặn hễ Cóc nghiến răng là sẽ cho mưa xuống.

Từ đó, nghe tiếng Cóc nghiến răng, người ta biết trời sắp mưa. Câu chuyện cho em thấy dù nhỏ bé, biết đoàn kết và mưu trí thì vẫn làm được việc lớn vì mọi người.

Bài đọc Bức tường có nhiều phép lạ (Theo Phong Thu): Quy phải tả một trận mưa rào trong khi trời đang nắng. Thấy bố là nhà văn hay nhìn bức tường rồi viết, Quy cũng nhìn tường mà chẳng nghĩ ra gì. Bố gợi lại những trận mưa hai bố con từng gặp, Quy nhớ ra rồi cặm cụi viết. Các yêu cầu trong sách:

Tìm ý trả lời đúng cho các câu hỏi dưới đây:

• a. Vì sao Quy nhìn vào bức tường trước mặt khi làm bài? (Vì bức tường có màu vôi xanh mát. / Vì bức tường trông như tấm màn ảnh rộng. / Vì trên bức tường có những cơn mưa. / Vì Quy thấy bố nhìn vào bức tường khi viết văn.)
• b. Từ ngữ nào sau đây phù hợp để nhận xét về bạn Quy? (chăm chỉ / nhút nhát / láu lỉnh / nhanh nhẹn)
• c. Nhờ đâu Quy viết được bài tập làm văn? (Nhờ những hình ảnh từ bức tường có nhiều phép lạ. / Nhờ những hình ảnh từ tấm màn ảnh rộng. / Nhờ những bức ảnh bố chụp cho Quy ngày bé. / Nhờ những hình ảnh quen thuộc bố gợi ra.)
• d. Bố hướng dẫn Quy viết bài văn tả cơn mưa như thế nào? Bốn cách sắp xếp: (1) Nhìn vào bức tường – Ngồi vào bàn – Viết bài văn – Nghĩ đến những trận mưa; (2) Nghĩ đến những trận mưa – Nhìn vào bức tường – Ngồi vào bàn – Viết bài văn; (3) Nhìn vào bức tường – Nghĩ đến những trận mưa – Ngồi vào bàn – Viết bài văn; (4) Ngồi vào bàn – Nhìn vào bức tường – Nghĩ đến những trận mưa – Viết bài văn.
• e. Trong câu “Hôm ấy, trời đang nắng thì mưa.” có những danh từ chỉ hiện tượng nào? (nắng, mưa / trời, nắng, mưa / hôm ấy, trời, nắng / hôm ấy, nắng, mưa)
• g. Từ nào dưới đây có thể thay thế cho từ in đậm trong câu “Nhưng sao Quy nhìn mãi mà bức tường chưa bảo Quy cách làm bài.”? (từ in đậm: bảo; phương án: động viên / hướng dẫn / thực hiện / giúp đỡ)

Thực hiện các câu hỏi, bài tập dưới đây:

• h. Vì sao bố kể cho Quy nghe về những trận mưa bố từng gặp?
• i. Theo em, vì sao Quy nghĩ bức tường vôi xanh có nhiều phép lạ?
• k. Em biết thêm điều gì sau khi đọc bài?
• l. Đặt câu giới thiệu hoặc nhận xét về một nhân vật trong bài đọc.

Trả lời:

• a. Chọn: Vì Quy thấy bố nhìn vào bức tường khi viết văn. Quy nghĩ cứ bắt chước bố là sẽ viết được.
• b. Chọn: láu lỉnh. Quy hóm hỉnh, lém lỉnh khi trò chuyện, tự hỏi bức tường có phép lạ gì và hỏi vặn lại bố.
• c. Chọn: Nhờ những hình ảnh quen thuộc bố gợi ra. Bức tường không hiện ra gì cả; chính lời bố giúp Quy nhớ lại.
• d. Chọn cách (4): Ngồi vào bàn → Nhìn vào bức tường → Nghĩ đến những trận mưa → Viết bài văn. Đây đúng là thứ tự bố dặn và Quy làm theo.
• e. Chọn: nắng, mưa. Nắng và mưa là hiện tượng tự nhiên; “hôm ấy” chỉ thời gian, “trời” chỉ sự vật.
• g. Chọn: hướng dẫn. Bảo ai cách làm bài nghĩa là chỉ cho người ấy cách làm, tức là hướng dẫn.
• h. Bố muốn gợi để Quy nhớ lại những cơn mưa chính Quy đã thấy, đã chơi đùa, nhờ đó có ý để tả, không cần đợi trời mưa thật.
• i. Vì Quy thấy bố chỉ cần nhìn bức tường một lúc là viết liền một mạch. Đến khi Quy làm theo lời bố, nhìn tường mà nghĩ về những trận mưa, Quy cũng thấy cảnh mưa hiện ra rõ ràng như trên màn ảnh.
• k. Muốn viết văn hay, cần biết quan sát cuộc sống hằng ngày và nhớ lại, tưởng tượng; những điều mình đã trải qua chính là kho ý tưởng cho bài viết.
• l. Ví dụ: Bố của Quy là một nhà văn rất tâm lí. Quy là một cậu bé thông minh và hóm hỉnh.

a. Viết bài văn thuật lại một hoạt động trải nghiệm thú vị của em ở trường.
b. Viết bài văn kể lại câu chuyện đã đọc, đã nghe về gương thiếu nhi tài năng hoặc dũng cảm.

Trả lời: Dàn ý:

• Đề a: mở bài giới thiệu hoạt động (tên, thời gian, địa điểm); thân bài thuật lại các việc theo trình tự trước – sau, kèm việc làm, lời nói, cảm xúc của em và các bạn; kết bài nêu kết quả và suy nghĩ của em. Có thể dùng lại ý đã nói ở tiết 3.
• Đề b: có thể kể chuyện người anh hùng nhỏ tuổi Kim Đồng (bài Người thiếu niên anh hùng) hoặc Trạng nguyên nhỏ tuổi Nguyễn Hiền; nêu nhân vật, việc làm tài giỏi hay dũng cảm, kết quả và bài học.

Bài văn tham khảo (đề a): Sáng thứ Bảy vừa rồi, trường em tổ chức hội thi Bóng đá mi-ni khối Bốn. Đội lớp 4A của em gặp lớp 4C trong trận chung kết.

Hai bên sân chật kín cổ động viên với cờ và băng rôn tự làm. Hiệp một, lớp 4C ghi bàn trước. Thầy giáo thể dục động viên cả đội bình tĩnh, chuyền bóng cho nhau nhiều hơn. Sang hiệp hai, bạn Nam chuyền dài, bạn Huy đánh đầu gỡ hoà. Phút cuối, em được vào sân và sút tung lưới đối phương. Khán đài reo hò, các bạn ôm chầm lấy em.

Lớp em nhận cúp vô địch, nhưng điều em nhớ nhất là các bạn lớp 4C sang bắt tay chúc mừng. Em hiểu rằng tinh thần đồng đội và tình bạn quý hơn cả chiếc cúp.

Học xong tuần ôn tập, em chuyển sang chủ điểm Những người tài trí với bài đọc Yết Kiêu; bài liền trước tuần ôn tập là Cây trái trong vườn Bác.