Người thợ săn và mụ chằn là một câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện này khám phá những mâu thuẫn giữa con người và thế lực huyền bí. Hành trình của nhân vật chính mở ra nhiều bài học quý giá về lòng dũng cảm và trí tuệ.
Ngày xưa có một người thợ săn trẻ tuổi. Như lệ thường, một hôm anh vào rừng sâu săn thú. Mải đuổi theo một con hươu, không ngờ anh lạc vào một nơi chân mình chưa bước tới bao giờ.
Đói và mệt, anh cố tìm đường trở ra. Nhưng anh càng đi lại càng lạc.
Cho đến lúc vạch cây rẽ lá lần xuống khe để tìm nước uống, anh mới trông thấy một ngôi nhà bên bờ suối. Mừng quá, anh tiến đến gọi cửa xin nghỉ chân. Một cô gái từ trong nhà bước ra. Cô có vẻ mừng khi nhìn thấy chàng trẻ tuổi.
Cô mời anh vào nhà và không giấu giếm ý nghĩ của mình là từ lâu vẫn muốn kiếm một người bạn trai, nay được gặp anh, cô rất vui lòng. Thấy anh đói, cô dọn thức ăn cho anh ăn. Tuy nghi hoặc, nhưng người thợ săn vẫn ăn uống thỏa sức, ăn xong, cô gái nói:
– Bây giờ anh hãy theo tôi để đưa đi giấu ở một nơi kẻo nguy hiểm đến tính mạng?
Người thợ săn ngạc nhiên, hỏi:
– Tại sao lại nguy?
Đáp:
– Ôi! Anh không biết ư? Mẹ tôi là mụ Chằng, ăn thịt người không tanh. Hôm nay mẹ tôi còn bận đi kiếm mồi. Mẹ tôi mà gặp thì mạng anh khó chu toàn. Nhưng có tôi thì anh chẳng còn phải lo, miễn chúng ta sẽ kết thành đôi lứa. Trong buổi đầu anh hãy tạm ẩn một nơi, đợi tôi khuyên dỗ mẹ, rồi hãy hay.
Đoạn, cô gái đưa anh đến một cái hầm, rồi vần đá lấp kín cửa lại.
Trời tối hẳn mụ chằng mới về. Đến cửa, mụ khịt khịt mũi nói:
– Có mùi thịt người! Có mùi thịt người.
Mặc dù con gái có giấu quanh, mụ chỉ tìm một lát là lôi được người thợ săn ra khỏi hầm. Cô gái chạy lại:
– Xin mẹ tha nó cho con. Con cần có một người chồng. Mẹ đừng giết nó đi!
Mụ Chằng hỏi anh đi săn:
– Mày có bằng lòng lấy nó làm vợ không?
Trước tình thế bắt buộc, anh đành phải trả lời:
– Xin vâng! Xin vâng!
Thế là từ đấy anh thợ săn ở lại đây đóng vai con rể mụ Chằng.
Hai người ăn ở với nhau được ít lâu. Người thợ săn buồn nhớ làng quê, bụng muốn trốn lắm, nhưng nghe vợ nói mụ Chằng nhiều phép thuật nên còn ngần ngại. Một hôm, mụ Chằng đi kiếm mồi, anh cố dỗ vợ để được xem bảo bối của mụ. Vợ anh dẫn anh đến một gian buồng kín, mở ra và nói:
– Cái buồng này luôn luôn khóa kín, mẹ tôi không hề cho ai vào. Hôm nay nhân trộm được chìa khóa mở ra cho anh xem.
Trỏ vào một cái gậy, vợ anh bảo:
– Đây là cái gậy thần, gõ đầu này thì làm chết người, nhưng gõ đầu kia lại làm cho người chết sống lại.
Lại trỏ vào hai cái túi:
– Đây là hai thứ bảo bối: một cái có thể làm cho sông biển nổi thành rừng, một cái có thể làm cho núi đồi sụp xuống thành biển, rất mầu nhiệm!
Người thợ săn làm bộ nghi ngờ, vợ cố cãi, nói:
– Không tin, lúc nào mẹ tôi làm thì anh sẽ biết.
– Nếu thế, để tôi thử dùng gậy gõ vào người nàng xem có hiệu nghiệm không, rồi tôi sẽ làm sống lại sau.
Cuối cùng vợ anh cũng bằng lòng để cho chồng thử. Chồng vừa gõ vào một gậy, vợ lăn ra chết ngay. Nhưng người thợ săn đã có chủ ý sẵn, anh không làm cho con gái mụ Chằng sống lại nữa, mà cướp lấy chiếc gậy và hai túi đựng bảo bối rồi trốn đi.
Anh đi suốt cả một buổi từ sáng đến trưa, không dám dừng lại nghỉ. Khi bóng mặt trời đã ngả về chiều, bỗng nghe có tiếng ào ào đằng sau lưng biết rằng mụ Chằng về trông thấy cơ sự đã đuổi theo kịp mình vì nghe nói mụ có phép rút đất, anh bèn ném mạnh túi bảo bối thứ nhất ra phía sau. Lập tức cả một dãy núi lởm chởm mọc lên, cây cối, tre pheo bạt ngàn sơn dã. Anh lẩm bẩm:
– Cho dù có tài phép gì thì vượt được dãy núi này còn bở hơi tai!
Nói đoạn lại cắm đầu chạy miết. Nhưng khi mặt trời gác núi, anh đã nghe tiếng mụ Chằng hét ở đằng sau:
– Thằng kia, muốn tốt hãy dừng lại!
Người thợ săn hoảng quá, nhưng anh cố trấn tĩnh rút ngay túi bảo bối thứ hai ném mạnh về đằng sau. Sau lưng anh vốn đang là một dải đất liền, bỗng hóa ngay thành một biển nước mênh mông, bờ xa tít tắp. Anh lại vừa chạy vừa lẩm bẩm:
– Muốn đuổi được ta họa có là bay!
Nhưng anh không ngờ rằng mình chạy nhanh là thế, chỉ được một quãng đã thấy mụ đuổi theo gần kịp. Lúc này anh đã mệt quá. Trong cơn nguy cấp, anh đứng lại thủ thế sau một gốc cổ thụ. Khi mụ vượt qua, anh xông ra bất thình lình gõ cho một gậy mụ ngã lăn ra chết quay lơ. Trừ được nạn mụ Chằng, anh ngồi nghỉ cho lại sức. Cuối cùng anh cũng tìm được đường về đến nhà. Bà con xóm giềng thấy anh còn sống ai nấy đều mừng cho anh. Anh không quên dùng gậy phép để cứu giúp mọi người.
Buổi ấy, mẹ vua đột nhiên bị một chứng bệnh nguy kịch. Nhà vua là người rất có hiếu, sai rao khắp nước xem ai chữa được sẽ thưởng cho quan cao lộc hậu. Nghe tin anh thợ săn liền vác cây gậy phép đi vào kinh đô. Nhưng khi vào đến nơi thì mẹ vua chết đã được mấy ngày, sắp làm lễ chôn cất. Anh đến cửa Ngọ môn xin vào chữa. Lính thị vệ cản lại không cho vào. Anh nói:
– Tôi nghe nói hoàng đế đang cầu người chữa bệnh cho hoàng thái hậu kia mà.
Họ trả lời :
– Hoàng thái hậu đã chết cách đây năm ngày rồi, ông vào làm gì nữa.
– Chết rồi, tôi cũng chữa được!
Nghe nói thế lập tức họ dẫn anh vào cung. Vua sai mở nắp áo quan cho anh làm phép. Chỉ một gậy gõ vào xác, mẹ vua đã ngồi nhổm dậy. Vua và hoàng gia hết sức mừng rỡ, ban thưởng cho anh rất hậu, lại cho làm quan.
Ý nghĩa truyện Người thợ săn và mụ chằn
Lạc vào nhà kẻ ăn thịt người
Anh thợ săn mải đuổi hươu mà lạc vào nơi chưa từng đến, được cô gái lạ cho ăn rồi mới biết mẹ cô là mụ chằn. Lựa chọn của anh là lựa chọn sinh tồn: nhận làm rể để giữ mạng, chờ thời cơ thoát thân. Truyện cho thấy người lao động trong truyện cổ tích không phải lúc nào cũng thắng bằng sức mạnh; nhiều khi phải nhẫn nại và khéo léo.
Bảo bối đổi chủ
Cây gậy sống chết, túi hóa núi rừng, túi hóa biển cả vốn là của mụ chằn. Anh thợ săn dùng mẹo “thử phép” để lấy được chúng, rồi chính bảo bối của mụ lại chặn đường mụ đuổi theo. Kiểu ném vật ra sau lưng hóa thành núi, thành biển để thoát thân là một mô típ quen thuộc của truyện cổ tích nhiều dân tộc.
Dùng phép lạ để cứu người
Phần cuối truyện chuyển hướng: anh không giữ gậy phép để làm giàu mà dùng cứu giúp xóm giềng, rồi cứu sống cả hoàng thái hậu. Truyện khép lại bằng phần thưởng xứng đáng cho người biết dùng sức mạnh vào việc tốt.
Nguồn gốc truyện Người thợ săn và mụ chằn
Chằn (còn gọi là chằng, chằn tinh) là loài yêu quái ăn thịt người hay xuất hiện trong truyện cổ tích Việt Nam, nổi tiếng nhất là trong truyện Thạch Sanh. Truyện này thuộc nhóm truyện có cây gậy thần làm người chết sống lại và cuộc chạy trốn bằng phép thuật. Văn bản trên trang có lối kể của sách in nhưng không ghi người kể hay tuyển tập.
Đọc thêm trên trang: Thạch Sanh, Bốn cô gái muốn lấy chồng hoàng tử và Chàng đốn củi và con tinh.
Câu hỏi thường gặp
Mụ chằn có những bảo bối gì?
Mụ có một cây gậy thần, gõ đầu này làm chết người, gõ đầu kia làm người chết sống lại, và hai cái túi: một túi làm biển hóa thành rừng núi, một túi làm núi đồi sụp thành biển.
Người thợ săn thoát khỏi mụ chằn bằng cách nào?
Anh lần lượt ném hai túi bảo bối ra sau lưng để tạo núi và biển ngăn đường; khi mụ vẫn đuổi kịp, anh nấp sau gốc cây, gõ gậy thần cho mụ chết.