Ngọc Hoàng và người học trò nghèo là câu chuyện đầy ý nghĩa về ước mơ và sự kiên trì. Qua những thử thách, nhân vật chính khám phá giá trị của bản thân và cuộc sống. Câu chuyện mở ra những bài học quý giá cho mỗi người.
Ngày xưa có anh học trò nghèo. Ban ngày anh phải đi làm mướn để có tiền đi học. Anh sống cực khổ tới năm 30 tuổi mà vẫn nghèo xác nghèo xơ.
Một hôm, anh nghĩ: Ta nghe đồn ngoài biển Đông có hòn đảo Ngọc Hoàng Thượng Đế thường ngự xuống nghỉ ngơi. Ta phải tới đó gặp Ngài để khiếu nại mới được vì Ngài để ta nghèo lâu quá rồi.
Ngày hôm sau, anh khăn gói lên đường. Cuộc hành trình thật là vất vả gian lao. Chẳng bao lâu lương thực mang theo đã cạn hết, anh phải ghé vào một nhà bên đường xin ăn. Chủ nhà này là một người giầu có. Ông tử tế, cho đầy tớ dọn cơm mời anh ăn. Nghe anh nói đi gặp Ngọc Hoàng, người chủ nhà cho anh một số tiền đi đường và dặn:
– Nhân tiện nhờ cậu hỏi giúp Ngọc Hoàng cho tôi một việc. Suốt đời tôi không làm điều gì sai quấy. Vậy tại sao vợ chồng tôi chỉ có một đứa con gái mà nó lại bị câm ngay từ lúc mới sanh.
Anh nhận lời rồi lên đường tiếp tục cuộc hành trình. Chẳng mấy chốc, số tiền tiêu hết, anh lại phải ghé vào một nhà xin giúp đỡ. Người chủ cũng dọn cơm cho anh ăn. Biết được mục đích chuyến đi của anh, ông ân cần lấy gạo tặng anh và nói:
– Nếu gặp Ngọc Hoàng, nhờ cậu hỏi hộ tôi một việc. Tôi có trồng một cây cam trước nhà. Cành lá thì um tùm xanh tươi, mà tại sao cam không bao giờ có quả.
Anh nhận lời rồi ra đi. Anh đi mãi mới tới được bờ biển. Nhìn ra ngoài đại dương bao la, không thấy bóng một con tàu, anh cảm thấy chán nản. Bỗng chốc một con rùa to lớn từ dưới nước ngoi lên. Rùa nói với anh:
– Trèo lên lưng tôi đi! Tôi sẽ đưa cậu ra tận đảo gặp Ngọc Hoàng.
– Nhân tiện cậu làm ơn hỏi Ngọc Hoàng dùm tôi tại sao tôi ở đây đã một ngàn năm mà vẫn còn sống kiếp rùa không thay đổi đi.
Đợi cho người học trò bước xuống, rùa phăng phăng rẽ sóng bơi đi. Chẳng bao lâu hòn đảo đã hiện ra trước mặt.
Anh từ giã rùa rồi bước chân lên đảo. Gặp dẫy núi chắn ngang trước mặt, anh cố trèo lên tới đỉnh rồi ngồi xuống một gốc cây chờ đợi.
Vào một buổi sáng, đang lúc chờ đợi, anh bỗng thấy một luồng sáng chói lòa trên đỉnh núi. Sau đó Ngọc Hoàng từ vùng sáng khoan thai bước ra.
Anh tiến đến trước mặt Ngọc Hoàng và hỏi ngay về việc rùa dặn. Nghe xong, Ngọc Hoàng nói:
– Nó phải nhả viên ngọc ngậm trong miệng ra thì mới hóa kiếp được.
Anh tiếp tục đem chuyện của người trồng cam ra kể. Ngọc Hoàng bảo:
– Cam ấy không sinh quả vì dưới gốc nó có vàng.
Được thể, anh hỏi luôn số phận người con gái câm. Ngọc Hoàng trả lời:
– Nó không nói được chỉ vì chưa gặp ông Trạng nào khai khẩu cho nó.
Sau cùng, anh định hỏi về việc mình, thì Ngọc Hoàng gắt:
– Thật xui quá! Ta bỏ Thiên Đình xuống đây kiếm chút yên tĩnh, không ngờ lại bị bọn người trần đến quấy rầy.
Nói xong, Ngọc Hoàng cỡi mây bay về Trời. Người học trò đành ngậm ngùi quay gót. Ra tới biển, anh thấy rùa đã chờ sẵn. Trong lúc chở anh về đất liền, rùa hỏi:
– Việc tôi thế nào?
Anh trả lời:
– Mày phải nhả hòn ngọc trong miệng ra thì mới hóa kiếp được.
Rùa nhả hòn ngọc ra biếu anh. Nó liền biến thành một con cá vàng xinh đẹp bơi lượn nhởn nhơ.
Anh về tới nhà người trồng cam thì người chủ ra đón và hỏi:
– Cậu hỏi Ngọc Hoàng cho tôi chưa?
Anh trả lời:
– Rồi. Dưới gốc cam có vàng. Đào vàng lên là cây cam của ông sẽ sinh trái.
Quả vậy, người chủ nhà lấy cuốc đào lên được một hũ vàng. Ông mừng quá chia cho anh một nửa.
Sau đó, anh lại tiếp tục lên đường. Anh về tới kinh đô đúng vào thời kỳ nhà vua đang tổ chức khoa thi kén Trạng Nguyên. Nhờ viên ngọc quí mang trong người, anh trở nên thông minh khác thường. Sẵn có vàng, anh liền ở lại mua lều chõng, sắm sửa kinh sách để dọn thi. Năm ấy anh đậu Trạng Nguyên và đứng đầu bảng vàng.
Ít lâu sau, Trạng cưỡi ngựa vinh qui về làng. Lúc qua nhà người giầu. Trạng không quên lời hứa, dừng ngựa ghé vào thăm. Trạng chưa kịp cho ông chủ biết câu trả lời của Ngọc Hoàng thì cô con gái câm đã ra đón Trạng. Thấy Trạng, đột nhiên cô thốt lên thành lời.
Người cha mừng quá bèn gả con gái mình cho Trạng làm vợ.
Ý nghĩa truyện Ngọc Hoàng và người học trò nghèo
Đi hỏi cho mình, về giúp được người
Anh học trò ba mươi tuổi vẫn nghèo, quyết đi tìm Ngọc Hoàng để “khiếu nại”. Dọc đường, hai người chủ nhà tốt bụng và một con rùa nhờ anh hỏi giúp chuyện của họ. Đến nơi, anh hỏi đủ ba việc cho người khác, vừa định hỏi việc mình thì Ngọc Hoàng đã gắt rồi bay đi. Trớ trêu thay, chính ba câu trả lời ấy lại mang đến cho anh viên ngọc, nửa hũ vàng và một người vợ.
Lòng tốt là con đường đổi đời
Truyện không để nhân vật đổi đời nhờ được trời ban trực tiếp, mà nhờ anh giữ lời hứa với những người đã giúp mình. Câu chuyện nói với người đọc: khi biết đặt việc của người khác lên trước, ta thường nhận lại nhiều hơn những gì ta định xin. Viên ngọc rùa nhả ra còn giúp anh thông minh khác thường mà đỗ Trạng, như một phần thưởng cho sự kiên trì đi học từ những ngày làm thuê.
Ngọc Hoàng rất “người”
Hình ảnh Ngọc Hoàng xuống đảo nghỉ ngơi rồi bực mình vì bị người trần quấy rầy khiến truyện có chút hài hước. Thần linh trong truyện dân gian Việt Nam thường được kể gần gũi như vậy, có lúc cáu gắt, có lúc dễ dãi, chứ không xa vời.
Nguồn gốc truyện Ngọc Hoàng và người học trò nghèo
Truyện thuộc kiểu “đi gặp thần linh hỏi số phận, mang theo câu hỏi của người khác” có mặt ở nhiều nước. Gần nhất là truyện “Con quỷ có ba sợi tóc vàng” của anh em Grimm: chàng trai trên đường đi cũng được nhờ hỏi vì sao cây táo không ra quả, vì sao giếng cạn, vì sao người lái đò phải chèo mãi. Ở Trung Quốc có truyện dân gian về người đi hỏi Phật được ba câu, phải bỏ câu hỏi của mình. Bản Việt đặt vào đó hình ảnh người học trò nghèo và khoa thi Trạng nguyên. Người kể bản trên trang chưa rõ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người học trò không hỏi được việc của mình?
Anh dành phần hỏi cho ba người đã nhờ mình trước; đến lượt việc của anh thì Ngọc Hoàng bực mình vì bị quấy rầy nên cưỡi mây bay về trời.
Cô gái câm vì sao nói được?
Ngọc Hoàng nói cô chỉ nói được khi gặp ông Trạng “khai khẩu”; người học trò đỗ Trạng trở về, cô ra đón và cất tiếng nói, cha cô gả cô cho Trạng. Đọc thêm truyện về người học trò nghèo: Sự tích Tháp Bút Kim Nhan, Miếng trầu kỳ diệu và Tình bạn Lưu Bình Dương Lễ.