Sự tích Tháp Bút Kim Nhan là một trong những câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện này không chỉ phản ánh văn hóa mà còn chứa đựng những bài học sâu sắc. Hãy cùng khám phá nguồn gốc và ý nghĩa của tháp Bút qua những trang truyện thú vị.
Anh học trò nghèo, ngày ngày lên rừng đốn củi bán lấy tiền ăn học và nuôi cha mẹ, đêm đêm đốt củi học bài. Người anh gầy gò, ốm yếu. Cha mẹ nhìn anh, thương hại, khuyên “học tài thi phận. Con học vừa phải để giữ gìn sức khỏe”.
Nhưng anh không nghe. Đêm nào cũng vậy, anh gối đầu lên một khúc gỗ xù xì để cho đầu đau, không thể ngủ quên được. Sắp đến kỳ thi mà anh chưa sắm sanh được gì. Lều chưa có. Chõng chưa có. Bút chưa có.
Nghiên chưa có. Sức anh lại gầy còm… Anh ngồi khóc. Bỗng dưng rừng nổi gió. Lá đổ ào ào. Anh ngẩng đầu nhìn ra xung quanh, thấy hàng trăm con thú rừng: hổ, nai, hươu, khỉ, trăn, cóc… Anh hoảng sợ.
Nhưng chú hổ hiểu ý anh, liền nói: “Chúng tôi đến đây không phải để ăn anh, mà để giúp anh sắm những thứ cần thiết cho kỳ thi sắp tới”. Mặt mũi anh rạng rỡ. Bầy thú hối hả: con thì đi sắm đòn gánh, con thì làm chõng, con thì làm lều…
Xong xuôi mọi thứ, chỉ còn thiếu nghiên mực và cái bút. Bầy thú nhìn nhau lo lắng. Bỗng chú cóc hăm hở thưa: “Tôi nghĩ ra rồi. Tôi là cậu ông trời. Tôi sẽ lên gặp Ngọc Hoàng. Nếu Ngọc Hoàng lôi thôi, tôi sẽ đánh cắp bút lông và nghiên mực của Ngọc Hoàng”. Cả đám thú vui sướng, cười ha ha… Mấy hôm sau, cóc lò dò mang bút và mực về.
Đến ngày lên đường vào kinh, anh học trò vui vẻ cảm ơn đàn thú đã giúp mình sắm sanh đầy đủ. Nhưng đến lúc đặt gánh lên vai, anh không đi nổi, vì bụng đói, sức yếu. Anh lại ngồi khóc. Bầy thú lại đến giúp: nấu cho anh ăn một bữa no nê, rồi gánh dùm các thứ cho anh. Hổ mang chõng, nai mang lều, hươu mang ghế, cóc mang nghiên và bút. Trăn thì bò theo để khi gặp sông suối sẽ vắt mình làm cầu…
Đàn thú đang đi tưng bừng như một ngày hội, thì trên trời, Ngọc Hoàng biết mất bút và mực do cóc đánh cắp, bèn sai Thiên Lôi đánh. Trời đang yên lành, bỗng nổi ầm ầm giông tố, sấm sét. Cóc bị đánh trúng một quả tầm sét, nghiên vỡ tung tóe và tạo thành những cái hồ xung quanh, bút văng ra một nơi và mọc thành ngọn núi Kim Nhan.
Tháp bút Kim Nhan mỗi ngày một mọc cao. Người ta cho đó là điềm lành mà Ngọc Hoàng đã ban phát cho vùng đất này nẩy sinh ra những nho học.
Ý nghĩa truyện Sự tích Tháp Bút Kim Nhan
Anh học trò chịu khổ để học
Ngày đốn củi, đêm đốt củi học bài, gối đầu lên khúc gỗ xù xì để khỏi ngủ quên: anh học trò trong truyện là hình mẫu của người nghèo hiếu học mà dân gian rất quý. Cha mẹ khuyên “học tài thi phận”, anh vẫn không bỏ. Sự chăm chỉ ấy làm cảm động cả muông thú trong rừng.
Muông thú giúp người
Hổ, nai, hươu, khỉ, trăn, cóc mỗi con góp một việc: làm lều, làm chõng, gánh đồ, trăn vắt mình làm cầu qua suối. Cảnh đoàn thú tiễn anh lên kinh “như một ngày hội” là hình ảnh rất vui, cho thấy người xưa tin rằng người tốt sẽ được cả trời đất giúp đỡ. Con cóc tự xưng “cậu ông trời”, dám lên trời lấy bút mực của Ngọc Hoàng, gợi nhớ truyện Cóc kiện trời.
Ngọn núi thành hình cây bút
Bị sét đánh, nghiên mực vỡ thành những hồ nước, cây bút văng ra mọc thành ngọn núi. Truyện thuộc loại sự tích giải thích cảnh vật: một ngọn núi nhọn như ngòi bút được gắn với ước mong vùng đất ấy sinh ra nhiều người học giỏi, đỗ đạt. Đó cũng là cách các làng quê khuyến học, nuôi chí cho con em.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao con cóc dám lấy bút mực của Ngọc Hoàng?
Trong truyện, cóc tự nhận là “cậu ông trời”, nghĩa là dám đối mặt với Ngọc Hoàng; đây là hình ảnh quen thuộc của dân gian về con cóc nhỏ bé mà gan dạ.
Tháp Bút trong truyện có phải Tháp Bút ở Hồ Gươm không?
Không. Tháp Bút Kim Nhan trong truyện là một ngọn núi tự nhiên hình cây bút; còn Tháp Bút ở Hồ Gươm là công trình do người xây. Đọc thêm truyện về con cóc gan dạ Cóc kiện Trời (Tiếng Việt 3 Kết nối tri thức), truyện về cây bút thần Cây bút thần của Mã Lương và truyện người học trò nghèo Ngọc Hoàng và người học trò nghèo.