Mở bài Đoàn thuyền đánh cá hay nhất – 12 mẫu trực tiếp, gián tiếp

Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận là khúc ca hào hứng về một chuyến ra khơi của ngư dân vùng biển Quảng Ninh, trong những năm miền Bắc bắt tay xây dựng cuộc sống mới. Bài thơ đưa người đọc đến với biển trời tráng lệ và niềm vui lao động phơi phới của những con người làm chủ thiên nhiên, làm chủ đời mình.

Huy Cận (1919–2005), tên đầy đủ là Cù Huy Cận, quê ở Hà Tĩnh, là một gương mặt lớn của phong trào Thơ mới với tập Lửa thiêng. Giữa năm 1958, ông về sống một thời gian dài với vùng mỏ, vùng biển Quảng Ninh, và từ những ngày sống giữa biển, giữa người lao động ấy, bài thơ Đoàn thuyền đánh cá ra đời, sau được in trong tập Trời mỗi ngày lại sáng. Bài thơ dõi theo trọn một chuyến biển từ lúc hoàng hôn đến khi trời sáng, qua đó ngợi ca thiên nhiên giàu đẹp và khí thế hăng say của ngư dân trong cuộc sống mới.

Trong thơ Việt Nam viết về lao động sau năm 1954, Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận là bài thơ có sức lôi cuốn đặc biệt. Bằng thể thơ bảy chữ chắc khỏe, âm điệu sôi nổi như một bài ca, cùng bút pháp lãng mạn với nhiều liên tưởng táo bạo, nhà thơ đã vẽ nên bức tranh biển đêm lộng lẫy, nơi con người lao động hiện lên trong tư thế làm chủ, hòa nhịp với đất trời. Bài thơ vừa là tiếng hát của ngư dân, vừa là tiếng reo vui của chính hồn thơ Huy Cận.

Trước Cách mạng tháng Tám, thơ Huy Cận thường nhuốm một nỗi buồn mênh mang: con người nhỏ bé, lạc lõng trước trời rộng sông dài. Sau Cách mạng, hồn thơ ấy như được hồi sinh, tìm thấy niềm vui trong cuộc đời mới và trong những con người lao động. Đoàn thuyền đánh cá, viết năm 1958, là minh chứng rõ nhất cho sự đổi thay ấy. Vẫn là vũ trụ bao la, nhưng giờ đây thiên nhiên đã thành người bạn đồng hành, còn con người thì làm chủ biển khơi với tiếng hát vang trên mạn thuyền.

Từ những câu hò kéo lưới, điệu hát giã gạo của cha ông, lao động luôn là mạch nguồn nuôi dưỡng thơ ca. Đến những năm miền Bắc hòa bình xây dựng, mạch nguồn ấy lại dồi dào hơn bao giờ hết. Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận được cất lên từ chính nhịp sống của người dân chài vùng biển Quảng Ninh, hăng say, khoáng đạt và tràn đầy niềm tin. Đọc bài thơ, ta như được theo họ ra khơi, nghe tiếng hát hòa trong gió biển suốt một đêm trăng.

Biển cả từ lâu đã là nguồn cảm hứng lớn của văn chương: biển dữ dội trong những trang viết về bão tố, biển dịu dàng trong những bài thơ tình. Huy Cận đến với biển theo một cách khác: ông đặt con người lao động vào giữa không gian biển trời mênh mông và để họ cất cao tiếng hát. Đoàn thuyền đánh cá vì thế không chỉ là bức tranh biển đêm đẹp như mơ mà còn là bài ca về những người ngư dân đang làm giàu cho quê hương bằng chính đôi tay mình.

Có những câu thơ mở ra cả một không gian rộng lớn ngay từ lần đọc đầu tiên. Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận bắt đầu như thế: “Mặt trời xuống biển như hòn lửa / Sóng đã cài then, đêm sập cửa”. Vũ trụ khép lại như một ngôi nhà khổng lồ sắp nghỉ ngơi, thì cũng là lúc những con thuyền rời bến. Chính sự đối lập ấy gợi ngay tư thế chủ động, hăng hái của người lao động, mở đầu cho một khúc tráng ca về biển và con người trong những năm miền Bắc dựng xây.

Ít có bài thơ nào mà tiếng hát vang lên nhiều như Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận. Tiếng hát theo đoàn thuyền lúc ra khơi, ngân lên giữa đêm khi gọi cá vào lưới, rồi lại rộn ràng khi thuyền trở về trong nắng sớm. Ngay ở khổ đầu, nhà thơ đã viết: “Câu hát căng buồm cùng gió khơi”, như thể lời ca của người lao động cũng có sức đẩy con thuyền ra biển. Bài thơ vì vậy mang âm hưởng một khúc ca lao động náo nức, chan chứa niềm vui và lòng tin vào cuộc đời mới.

Cùng được học trong chương trình Ngữ văn 9 cũ, nếu Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật là khúc ca về người lính lái xe trên tuyến đường ra trận, thì Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận là khúc ca về người lao động trên mặt trận sản xuất. Hai bài thơ ra đời trong hai hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều toát lên tinh thần lạc quan, yêu đời của con người Việt Nam. Ở bài thơ của Huy Cận, niềm vui ấy được thả vào không gian biển trời bao la, giữa trăng sao, sóng gió và những mẻ lưới đầy cá.

Hai khổ thơ đầu của Đoàn thuyền đánh cá ghi lại cảnh những con thuyền rời bến khi mặt trời vừa lặn. Huy Cận đặt mặt trời đỏ rực đang lặn xuống biển bên cạnh những con thuyền đang giương buồm, đặt màn đêm đang buông bên cạnh tiếng hát vang lên trên sóng. Những liên tưởng giàu sức gợi cùng lời ca ngợi biển giàu đã tạo nên một khởi đầu đầy hào hứng. Phân tích đoạn thơ này, ta thấy rõ tâm thế phơi phới của người ngư dân khi bước vào một chuyến biển mới.

Ở phần giữa bài thơ Đoàn thuyền đánh cá, Huy Cận dành nhiều câu thơ đẹp nhất cho cảnh đánh cá trong đêm trăng. Con thuyền nhỏ bé bỗng trở nên lớn lao, kì vĩ: “Thuyền ta lái gió với buồm trăng / Lướt giữa mây cao với biển bằng”. Người ngư dân dò bụng biển, giăng lưới như bày một thế trận, trong khi trăng, sao, sóng nước cùng góp sức với họ. Bức tranh lao động ấy vừa chân thực vừa lãng mạn, cho thấy tầm vóc mới của người lao động khi được làm chủ cuộc đời.

Người dân chài trong Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận không chỉ khỏe khoắn, say mê công việc mà còn mang một tâm hồn rất đẹp. Giữa đêm khuya, khi gõ thuyền gọi cá, họ cất lên lời hát đầy biết ơn: “Biển cho ta cá như lòng mẹ”. Với họ, biển không chỉ là nơi mưu sinh mà là người mẹ hiền đã nuôi lớn bao thế hệ. Bàn về vẻ đẹp của người lao động trong bài thơ, ta sẽ thấy sức mạnh, trí tuệ và tình yêu quê hương hòa quyện trong từng câu hát.