Đãi tiệc quan Tàu là một trong những nét văn hóa đặc sắc trong truyện dân gian. Những câu chuyện này không chỉ phản ánh đời sống mà còn chứa đựng nhiều bài học quý giá. Khám phá những truyền thuyết này sẽ mở ra một thế giới phong phú và thú vị.
Nghe tin Quỳnh đãi tiệc, các quan Tàu bảo nhau kéo đến rất đông. Quỳnh sai quân lính trang hoàng phòng tiệc thật lộng lẫy, bàn nào bàn ấy bày biện đĩa chén choáng loáng, toàn hàng Tàu sang xịn hết ý.
Nhưng lạ một điều, không thấy Quỳnh sai mua bán thức ngon vật lạ gì, chỉ bảo kiếm về thật nhiều rượu ngon, đặt từng hũ, từng vò sẵn trên bàn. Còn trong bếp, tịnh không thấy nổi lửa, xoong nồi sạch sẽ như lau như ly, chỉ có mấy anh đầu bếp thủ sẵn dao mã, dao dựa ngồi chực bên những cái thớt nghiến, chờ hiệu lệnh là hành sự.
Đã đến giờ mở tiệc khoản đãi quan Tàu, Quỳnh trịnh trọng bước ra, nói mấy lời khách khí, rồi chỉ vào những cái bàn tiệc bày biện “linh đình” những bát, những vò, những đĩa, những chén không:
– Xin mời các quý ngài dùng tạm rượu trước. Rượu ngon cất giữ tự bên nhà, giữ ủ mãi hôm nay mới đem ra mời khách quý “nam vô tửu như kỳ vô phong”, xin các ngài tỏ mặt trượng phu, cùng nâng chén cho Quỳnh tôi được hân hạnh. Mời!
Thế là bàn nào bàn ấy, rượu rót hàng bát, ừng ực uống, ồn ào nói, rượu vào lời ra. Nốc, rồi lại nốc, có mấy kẻ chưa uống đã say, cũng có kẻ tỉnh táo hơn, ngóng phía cửa bếp chờ nhà sứ mang thức ăn ra.
Thế rồi, như có hiệu lệnh ngầm từ đâu truyền qua, dao thớt trong bếp băm gõ inh ỏi. Cứ như nhà có đám thật. Chốc chốc lại có tốp lính rối rít chạy vào chạy ra, xoay lại bàn ghế, xếp sắp bát đĩa. Ai cũng chắc mẩm tiệc to lắm, nấu nướng hẳn lâu, nên cứ vừa uống rượu vừa nấn ná chờ.
Chờ nữa, chờ mãi… chờ cho đến lúc say tít cung trăng vì đói mềm mà lại rượu suông quá chén. Ông này ông nọ gục đổ vào nhau, không còn phân biệt Bắc quốc, Nam nhân gì nữa. Lúc ấy Quỳnh mới sai quân lính hai nước dìu các quan Tàu về tư dinh các ngài, ông nào say quá thì khiêng, cáng.
Mấy bữa sau gặp lại các quan Tàu, Quỳnh làm mặt trách móc:
– Các ngài được bữa vui vẻ thế, rượu ngon uống vào chả ai còn thiết xơi sơn hào hải vị, chỉ khổ sứ quán tôi thịt cá ê hề, ăn mấy bữa không hết, phải đổ cho lợn hàng phố.
Ý nghĩa truyện Đãi tiệc quan Tàu
Bữa tiệc chỉ có rượu
Phòng tiệc lộng lẫy, bát đĩa toàn hàng sang, rượu ngon đặt sẵn từng vò, còn trong bếp không nổi lửa, chỉ có mấy anh đầu bếp ngồi chực dao thớt. Quỳnh mời khách uống rượu trước, viện câu “nam vô tửu như kỳ vô phong” để khích. Tiếng băm chặt rộn ràng trong bếp đúng lúc khiến ai cũng tin cỗ đang nấu, cứ uống chờ cho tới khi say mềm.
Lời trách khéo sau bữa tiệc
Mấy hôm sau, Quỳnh còn làm mặt trách khách: rượu ngon quá nên chẳng ai thiết ăn, thịt cá ê hề phải đổ cho lợn. Không ai cãi được vì chính họ đã say không biết gì. Mẹo của Quỳnh vừa tiết kiệm, vừa khiến khách bẽ mà không thể giận.
Tiếng cười của bên yếu
Trong các giai thoại đi sứ, sứ thần nước Nam thường phải giữ thể diện trước những vị khách hống hách. Tiếng cười của truyện là cách dân gian “trả miếng” khéo léo, không cần đối đầu.
Nguồn gốc truyện Đãi tiệc quan Tàu
Truyện thuộc chuỗi giai thoại về Trạng Quỳnh tức Nguyễn Quỳnh (1677–1748), người làng Bột Thượng, huyện Hoằng Hóa, Thanh Hóa, kể Quỳnh trong vai người đi sứ đãi tiệc các quan nhà Thanh. Trong lịch sử không có ghi chép Nguyễn Quỳnh đi sứ; đây là giai thoại dân gian. Chữ “Tàu” trong truyện là cách gọi dân gian xưa chỉ người Trung Hoa. Bản kể trên không ghi người kể.
Đọc thêm các giai thoại đối đáp với sứ phương Bắc: Tài ứng đối của Đoàn Thị Điểm và Trạng Quỳnh, Thần đồng Mạc Đĩnh Chi và Lê Như Hổ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao các quan khách say mà không được ăn gì?
Vì Quỳnh chỉ cho bày rượu, không nấu cỗ. Trong bếp chỉ có tiếng dao thớt băm gõ để khách tưởng đang làm cỗ to, cứ uống rượu chờ cho tới lúc say gục.
“Nam vô tửu như kỳ vô phong” nghĩa là gì?
Nghĩa là đàn ông không có rượu như cờ không có gió. Quỳnh dùng câu này để khích các quan uống thật nhiều.