Con voi với người quản tượng già là một câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện này khám phá mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Những bài học quý giá từ cuộc sống sẽ dần được hé lộ qua từng trang truyện.
Ngày xưa, vào đời nhà Lê, nhà vua có nuôi một con voi rất khôn, dùng để cỡi. Voi có 3 cái đai bằng vàng đeo chặt ở cổ. Đến thời Lê mạt vận, con voi không chịu ở với ai nữa. Voi bỏ vào núi ở Truông Đay Thùng. Người quản tượng (giữ voi) có tên là đội Mậu cũng về hưu.
Năm 70 tuổi, ông đau yếu nghèo không tiền mua thuốc, phải lên núi kiếm rễ cây làm thuốc. Đang lúc ông lom khom đào rễ cây, thì con voi chạy đến, nhận diện ra người giữ mình khi xưa. Voi lấy vòi quấn ngang bụng đội Mậu, cắm ngà xuống đất, chảy nước mắt, tỏ tình thương nhớ.
Lúc đầu, đội Mậu hoảng hồn, không nhận ra voi, sợ voi vật mình chết. Đến khi thấy voi kéo tay mình để vào chỗ đai vàng đã phủ rêu mốc, tỏ ý bảo hãy lấy đi, thì ông mới nhớ ra con vật mình đã chăn giữ thương yêu ngày xưa. Ông nghĩ bụng: Nếu như cạy đai vàng ra, thì cổ voi sẽ đau đớn, sẽ chảy máu, tội nghiệp nó, nên ông xua tay, lắc đầu, tỏ ý từ chối không chịu làm vậy.
Nhưng voi không chịu, cứ lấy tay đội Mậu đặt vào chỗ 3 đai vàng ở cổ. Ông đành cố cạy, nhưng đến tối trời mà vẫn chưa cạy đai ra được. Ông cúi đầu lạy voi xin về, nhưng voi nhất định giữ ông lại. Đến gần canh hai, người quản tượng già vẫn không gỡ được đai vàng ở cổ voi. Ông khóc bảo voi:
– Ông quận ơi, chân tay tôi già yếu. Mà ở đây núi rừng tối tăm, nguy hiểm cho tôi lắm. Ông thương tôi với.
Con voi chừng như thông cảm, quỳ xuống cho đội Mậu leo lên lưng voi ngồi, rồi đưa ông về.
Khoảng chừng canh tư, thì về tới nhà. Vợ con đội Mậu thấy voi đi vào sân, sợ hãi toan bỏ chạy. Ông lên tiếng trấn an:
– Đừng sợ, Ông quận này thuở trước theo hầu Vua, tôi theo giữ ông. Hôm nay ông gặp tôi trên núi, ông thương, đưa về đó mà.
Trong vườn sẵn có mấy sào mía, đội Mậu bảo vợ con chặt hết, đem đãi cho voi ăn. Ông còn mua cả 3 quan tiền rượu mời voi uống nữa. Trời gần sáng, voi tỏ ý muốn đi, lấy vòi đưa hai cha con ông đội đặt lên lưng mình, rồi lại chở họ trở về núi. Đến nơi, thì trời sáng bạch. Voi lại bắt tay đội Mậu đặt vào chỗ có đai vàng, ý bảo phải lấy đai đi.
Ông Mậu bảo con:
– Ông quận đã cho, cha con mình phải nhận lấy.
Người quản tượng già bèn cùng con trai lấy dao cạy ra được 2 đai vàng. Máu chảy ướt đẫm cổ voi. Xót thương cho con vật có tình nghĩa, đội Mậu lạy voi xin thôi. Ông kiếm lá thuốc rịt vết thương cho cầm máu, rồi ông ôm chân voi, khóc từ giã. Đội Mậu đem số vàng voi cho về nhà. Từ đó, gia đình ông sống dư giả cho đến chết.
Khi quân Tây Sơn ra Bắc Hà, vua Quang Trung nghe dân chúng kể về con voi đời vua Lê đang ngự ở trên núi Đầu Tượng. Vua bèn sai quan quân vào núi tìm. Nhưng không ai thấy dấu vết của voi đâu nữa.
Ý nghĩa truyện Con voi với người quản tượng già
Con vật không quên người nuôi mình
Mấy chục năm sau ngày bỏ vào núi, con voi vẫn nhận ra ông đội Mậu già yếu đang đào rễ cây làm thuốc. Nó quấn vòi, chảy nước mắt, rồi nằng nặc bắt ông lấy những chiếc đai vàng ở cổ. Truyện dựng một hình ảnh rất đẹp về lòng biết ơn: con vật trả nghĩa người đã chăm sóc mình bằng thứ quý nhất nó có.
Người cũng thương con vật
Điều làm truyện cảm động là cả hai bên đều thương nhau. Ông đội Mậu không ham vàng, chỉ sợ cạy đai thì voi đau, chảy máu. Ông gọi voi là “ông quận”, đãi mía và rượu, đến khi lấy được hai chiếc đai thì lạy xin thôi, đắp thuốc cho voi rồi ôm chân nó khóc. Quan hệ giữa người quản tượng và voi ở đây giống tình thầy trò, tình bạn hơn là chủ và vật nuôi.
Lòng trung thành của “ông quận”
Khi triều Lê suy tàn, voi bỏ vào rừng không chịu ở với ai; đến lúc quân Tây Sơn ra Bắc tìm, nó cũng biến mất. Chi tiết này khiến con voi mang dáng dấp một bề tôi trung thành chỉ biết một chủ, đúng kiểu nhân vật được dân gian kính trọng.
Nguồn gốc truyện Con voi với người quản tượng già
Truyện gắn với bối cảnh có thật: cuối thời Lê và việc quân Tây Sơn của Nguyễn Huệ ra Bắc Hà (cuối thế kỷ XVIII). Voi chiến, voi ngự từng có vai trò lớn trong triều đình phong kiến Việt Nam, và người quản tượng là chức trông giữ voi. Đây là một giai thoại dân gian; các địa danh Truông Đay Thùng, núi Đầu Tượng trong truyện chưa xác định được ở đâu, và người kể bản trên trang chưa rõ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người quản tượng gọi con voi là “ông quận”?
Vì đó là voi ngự của vua Lê, được phong tước như một vị quan; ông đội Mậu vẫn giữ lễ với con vật mình từng chăm sóc.
Con voi đã trả ơn người quản tượng như thế nào?
Nó cõng ông về nhà, rồi đưa cha con ông trở lại núi và bắt ông lấy những chiếc đai vàng ở cổ; nhờ số vàng ấy gia đình ông sống đủ đầy đến cuối đời. Đọc thêm truyện về lòng biết ơn của loài vật Cứu vật vật trả ân, cứu nhân nhân trả oán, Chó thần và Con chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ.