Cái vết đỏ trên má công nương là một biểu tượng đầy bí ẩn trong văn hóa Việt Nam. Câu chuyện này không chỉ phản ánh những giá trị nhân văn sâu sắc mà còn khắc họa những mối quan hệ phức tạp trong xã hội.
Ngày ấy có một ông thượng thư đầu triều nổi tiếng là người nghiêm khắc và hách dịch. Ông có tính nóng như lửa. Đã thế ông lại có quyền “tiền trảm hậu tấu” nên không khỏi giết oan một số người vô tội. Trong triều ngoài quận người ta coi ông như vị hung thần.
Mỗi lần ông thét đao phủ chém một người nào, thì dù là kẻ thân thiết nhất cũng không ai có thể can được, cho nên những người ở gần đều sợ ông như cọp.
Ông thượng có một sở thích đệ nhất là món hát bội. Ngày ấy chưa có rạp tuồng bán vé cho công chúng vào xem như sau này, cho nên các nhà quyền quý thường nuôi gánh hát riêng.
Chẳng những ông thích xem hát mà còn tự tay biên soạn nhiều vở tuồng, vì vậy ông cũng có một gánh hát trong nhà. Trong số đào kép của gánh hát này thì có kép Châu là một tay xuất sắc. Kép Châu tuổi trẻ tài cao, thường được người xem tán thưởng về hát hay múa dẻo, nhất là đám nữ giới mỗi lần thấy anh thủ vai chính trên sân khấu thì thường mê như điếu đổ về cả thanh lẫn sắc.
Ông thượng không có con trai, chỉ có một cô con gái rất xinh tên là Nhung. Cũng như thói thường của mọi nhà quyền quý khác, ông chăm dạy cho con mọi điều công, dung, ngôn, hạnh. Thấy con gái thông minh và tài hoa, ông yêu dấu rất mực.
Đến nỗi hằng ngày hút thuốc, nếu không có thuốc do con ông quấn thì ông hút không ngon. Tuy nhiên, một việc oái oăm ông không bao giờ ngờ tới là cô Nhung được ông dạy dỗ chăm sóc là thế lại thầm yêu trộm nhớ kép Châu.
Về phần kép Châu tuy biết thân phận hèn kém, tuy biết tính mạng treo đầu sợi tóc cũng không nỡ vô tình với công nương. Hai bên đã nhiều lần kín đáo gặp gỡ và cũng đã từng chỉ non thề biển, quyết sống chết có nhau.
Một hôm ông thượng ăn mừng thọ. Ngoài tiệc tùng đãi khách như thường lệ, còn có một đêm hát bội đặc biệt diễn một vở do ông biên soạn. Thủ vai chính không có ai khác ngoài kép Châu. Trong khi đào kép đang cố gắng trổ tài trên sân khấu thì ông thượng chăm chú cầm chầu.
Hứng thú, ông đốt hết điếu này sang điếu khác. Bỗng chốc số thuốc quấn sẵn đựng trong một cái hộp bằng vàng đã hết nhẵn, ông bèn sai lính hầu vào bảo công nương quấn tiếp cho ông mười điếu nữa. Nhưng tên lính hầu đi quá lâu làm cho ông sốt ruột. Cho đến khi hắn bưng được hộp thuốc vào, ông mắng ngay:
– Mày đi đâu mà lâu thế?
Tên lính hầu đáp:
– Bẩm, vì công nương không có nhà nên con lại phải đi tìm, công nương vừa quấn xong là con mang đến đây liền.
Ông thượng không nói gì. Nhưng khi cầm lên một điếu ông lập tức chau mày. Thuốc của con gái ông quấn bao giờ cũng khéo: vừa gọn vừa chặt bằng giấy quyến tinh khiết, mười điếu không sai một. Đằng này đã quấn lỏng lại có nhiều vết bẩn. Bực mình, ông quát tên lính hầu:
– Vào gọi công nương mày tới đây tao bảo.
– Dạ.
Ấy thế nhưng lần này tên lính hầu cũng lại đi mất hút. Đợi một thôi một hồi, ông mới thấy cô con gái yêu đến. Ông mắng phủ đầu ít câu về điếu thuốc quấn không thành điếu, rồi đuổi con ra. Nhưng khi cô Nhung lui gót, ông vừa nhìn theo chợt trông thấy trên má của con có một cái vết đỏ. – “Hừ, làm sao nó lại có vẻ nhem nhuốc thế kia”. Nghĩ thế, song ông vẫn để tâm trí vào trống chầu.
Giữa lúc ấy, đến lượt kép Châu bước lên đài. Ông thượng liếc nhìn thấy bộ mặt hóa trang của hắn cũng nhem nhuốc, nhợt nhạt, thì ông bỗng đoán ra nông nỗi. Một cơn giận bừng bừng bốc lên: – “Chà thằng này láo thật. Đồ xướng ca vô loài”.
Rồi ông lại nghĩ đến con gái: – “Không ngờ con gái ta lại đâm ra mê say nó, giở trò trên bộc trong dâu. Không thể tha thứ được!”. Tuy nghĩ vậy, ngoài mặt ông vẫn điềm tĩnh, tay vẫn đánh trống chầu không nhầm lỗi.
Khi màn bắt đầu hạ để chuyển sang một cảnh khác, lập tức ông đứng dậy dõng dạc truyền lệnh:
– Quân đâu, dẫn kép Châu ra sân, chém đầu!
Tiếng quân hầu dạ ran. Các quan khách và mọi người đang xem hát ai nấy đều ngơ ngác kinh hồn. Chẳng ai hiểu duyên cớ vì đâu mà có cái án tử hình đột ngột này. Đây đó tiếng người thì thầm: – “Có lẽ nó đã làm điều gì đó hỗn xược với cụ lớn”. Hay là: – “Chắc tên kép ấy đã phạm “húy” cụ lớn hay là phạm “húy” hoàng đế thì phải”.
Trong khi kép Châu còn nguyên cả y phục tuồng bị đao phủ lôi ra sân, thì cô Nhung vẻ mặt hốt hoảng chạy tới trước ghế của cha mình ngồi thụp xuống vái lấy vái để:
– Trăm lạy cha, xin cha tha cho anh ấy. Có giết xin cha cứ giết mình con đây!
Nghe câu nói, ông thượng vẫn không động lòng, mà lại còn cảm thấy như bị thách thức. Trợn mắt, ông quát:
– A, nếu thế thì quân bay hãy cởi trói cho kép Châu mà bắt giải công nương ra chết thế.
Bọn quân hầu nhìn nhau toáng đảm, không ai dám cất tay động chân. Ông thượng đứng bật dậy quát:
– Chúng mày đã nghe rõ lệnh ta chưa?
Lại có tiếng dạ ran. Lính hầu xúm lại dẫn cô Nhung đi ra sân. Không có một lời can ngăn. Không một ai nhúc nhích. Một lát sau, một tiếng rú của công nương bật lên ai oán, rồi tất cả rơi vào im lặng.
Bấy giờ ông thượng quay lại phía bọn đào kép đang chúi vào một xó nhắc: – “Chúng mày hãy diễn tiếp đi!”.
Tiếng đàn, nhị, trống, chiêng,v.v. thốt nhiên lại cất lên. Người xem tuy chẳng còn hứng thú xem tiếp, nhưng không một ai dám bỏ chỗ ngồi ra đi. Ông thượng miệng vẫn hút thuốc, tay vẫn nắm lấy dùi trống chầu như không có việc gì xảy ra.
Màn diễn đến đoạn cuối: vai chính sẽ than thở bên xác người yêu. Kép Châu lại bước lên đài, mặt cắt không được giọt máu. Anh hát những câu hết sức buồn thảm, anh khóc thật và tỏ điệu bộ não nùng chưa bao giờ làm rung động người xem đến thế. Cứ như vậy, tiếng than khóc mỗi lúc một ai oán. Cho đến câu hát cuối cùng vừa dứt, kép Châu kêu lên mấy tiếng thảm thiết không có trong vở:
– Em ôi! Em hãy đợi anh với!
Đoạn rút trong tay áo một con dao găm đâm ngay vào cổ họng và ngã lăn xuống khán đài.
Ý nghĩa truyện Cái vết đỏ trên má công nương
Ông quan có quyền chém trước tâu sau
Ông thượng thư nóng như lửa, giết người không cần xét, cả triều coi như hung thần. Ông lại mê hát bội, tự soạn tuồng, nuôi gánh hát riêng. Truyện dựng một nhân vật vừa có học, vừa yêu nghệ thuật, mà vẫn tàn nhẫn đến mức giết cả con gái mình. Quyền lực tuyệt đối biến cả tình cha con thành thứ có thể hy sinh cho thể diện.
Điếu thuốc quấn lỏng và vết son trên má
Chi tiết phát hiện mối tình được kể rất tinh: con gái bao giờ cũng quấn thuốc chặt và sạch, hôm ấy điếu thuốc lỏng lẻo, có vết bẩn; trên má nàng có vết đỏ, còn mặt anh kép vừa lên đài thì nhem nhuốc lớp phấn. Người kể không nói thẳng, chỉ đặt các dấu vết cạnh nhau để người nghe tự hiểu như ông thượng đã hiểu.
Vở diễn thành bi kịch thật
Ông ra lệnh chém con gái rồi bắt gánh hát diễn tiếp. Đến cảnh vai chính than khóc bên xác người yêu, kép Châu khóc thật rồi tự đâm mình ngay trên sân khấu. Ranh giới giữa vở tuồng và đời thật bị xóa bỏ. Truyện lên án định kiến “xướng ca vô loài” và sự độc đoán của người cha phong kiến, đồng thời ca ngợi một tình yêu dám chết cùng nhau.
Câu hỏi thường gặp
Vết đỏ trên má công nương từ đâu mà có?
Truyện để ngỏ, nhưng các chi tiết cho thấy nàng vừa gặp kép Châu trong hậu trường, nên má dính lớp phấn son hóa trang của anh.
Vì sao ông thượng giết con gái?
Vì nàng xin chết thay cho kép Châu, ông coi đó là thách thức quyền uy của mình và nỗi nhục khi con gái nhà quyền quý yêu một người “xướng ca”. Chữ «công nương» trong truyện dùng theo nghĩa cũ là con gái nhà quyền quý, khác cách báo chí nay gọi công nương Diana của hoàng gia Anh.
Có truyện tình bi thương nào khác?
Bạn có thể đọc Truyện trầu cau, Chuyện tình hoa muống biển và Sự tích 1000 con hạc giấy.