Cái cân thủy ngân là biểu tượng cho sự công bằng trong nhiều câu chuyện dân gian. Những truyền thuyết này không chỉ phản ánh văn hóa mà còn chứa đựng bài học sâu sắc. Khám phá những giá trị ẩn chứa trong từng trang truyện sẽ mang đến cho bạn những trải nghiệm thú vị.
Ngày xưa, có một nhà làm nghề buôn bán, gian tham chế ra một cái cân cán rỗng, trong đổ thủy ngân, hai đầu bịt đồng, không ai biết. Khi cân hàng bán cho người ta thì dốc cán về đằng móc, còn khi cân hàng mua của ai thì dốc cán cân về đằng quả. Như vậy một cái cân vừa nặng vừa nhẹ được, và bao giờ phần lợi cũng về mình.
Không bao lâu nhà ấy trở nên giàu có, vì buôn bán lọc lừa.
Nhà này sinh ra được hai đứa con mặt mũi khôi ngô, học hành thông thạo. Thiên hạ ai nấy đều khen là nhà có đại hồng phúc. Một hôm hai vợ chồng ngồi bàn với nhau: “Nhà ta bây giờ đã giàu có nhiều, lại được hai đứa con khôn ngoan học giỏi. Bây giờ ta đem phá bỏ cái cân điên đảo kia đi, để dành đức lại cho con về sau”.
Bàn xong hai vợ chồng thuận tình làm lễ sám hối, trên thì cúng Phật, dưới cáo cùng tổ tiên, rồi đem cái cân ra chẻ. Khi chẻ ra, thì thấy trong cái cân có đọng một cục máu đỏ.
Từ đó hai vợ chồng bảo nhau ăn ở tu nhân tích đức, tránh điều dữ, làm điều lành. Nhưng cách đó hai tháng, bỗng một hôm một đứa con lăn ra chết, rồi không bao lâu, đứa con còn lại cũng lăn ra chết nốt. Hai vợ chồng kêu gào khóc lóc thảm thiết, nghĩ rằng mình đã có bụng cải ác vi thiện mà Trời Phật không chứng quả. Rồi hai vợ chồng rầu rĩ khổ sở, cứ ngồi than dài thở vắn, không buồn động đến việc gì nữa.
Một đêm, hai vợ chồng cùng nằm mơ có ông Bụt đến bảo rằng: “Vợ chồng hãy nên lo toan làm ăn tu tỉnh lại, chớ vội ngồi vậy mà trách Trời không có mắt. Trước Trời thấy chúng mày buôn bán lọc lừa, Trời đã sai hai con quỷ xuống đầu thai phá tan cho hết những của phi nghĩa chúng mày chắt bóp nhặt nhạnh bao nhiêu năm nay. May mà chúng mày sớm biết hối hận, cải tà quy chánh, tránh dữ làm lành, Trời mới sai bắt hai con quỷ ấy về. Đừng thương tiếc chúng nó làm chi nữa. Chúng mày cứ ăn ở ngay lành rồi Trời lại đền cho hai đứa con khác để ngày sau mà nhờ”.
Hai vợ chồng biết thế, không thương khóc con nữa, lại làm ăn như cũ, và lúc nào cũng tâm tâm niệm niệm, cố gắng làm bao nhiêu điều từ thiện, phúc đức. Quả nhiên sau lại sinh được hai đứa con trai khác. Hai đứa con hiền lành tử tế, văn hay chữ tốt, rồi sau lớn lên, làm cho cha mẹ được vẻ vang sung sướng trong cảnh già.
Ý nghĩa truyện Cái cân thủy ngân
Một mẹo gian giấu trong cán cân
Cái cân cán rỗng đổ thủy ngân, hai đầu bịt đồng: lúc bán hàng thì dốc cán về đằng móc, lúc mua thì dốc về đằng quả, bao giờ phần lợi cũng về mình. Truyện tả mẹo gian thật cụ thể, nên người đọc hôm nay vẫn liên tưởng ngay tới những chiếc cân điêu ngoài chợ. Cái giàu của nhà buôn ấy được dựng lên từ từng chút thiệt thòi của bao người mua bán.
Cục máu đỏ trong cán cân
Khi vợ chồng hối cải, chẻ cái cân ra, bên trong đọng một cục máu đỏ. Chi tiết nhỏ mà ám ảnh: mỗi lần cân gian là một lần rút máu, mồ hôi của người khác. Lời ông Bụt sau đó nói rõ quan niệm của dân gian về của phi nghĩa: trời sai hai con quỷ đầu thai làm con để phá cho hết số của gom góp bằng gian lận.
Hối cải thì còn đường sống
Truyện không dừng ở trừng phạt. Hai vợ chồng biết sửa mình, làm điều thiện, nên trời “bắt hai con quỷ ấy về” rồi cho họ hai đứa con hiền lành, học giỏi. Bài học ở đây giống câu tục ngữ “Của phi nghĩa có giàu đâu”: làm giàu bằng gian dối không bền, còn biết quay đầu thì vẫn được tha thứ.
Nguồn gốc truyện Cái cân thủy ngân
Đây là truyện khuyên răn theo quan niệm nhân quả “ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác” của người Việt, kể theo lối xưa với Trời, Bụt, quỷ đầu thai. Bản kể trên không ghi người kể hay nơi sưu tầm.
Đọc thêm truyện về lòng tham và của cải trên trang: Sự tích thần giữ của, Sự tích con Thạch Sùng và truyện cười Chiếc cân biết bói.
Câu hỏi thường gặp
Cái cân thủy ngân gian lận như thế nào?
Cán cân rỗng có đổ thủy ngân. Khi bán, chủ nhà dốc cán cho thủy ngân dồn về đằng móc; khi mua, dốc cho thủy ngân dồn về đằng quả, nên cân lúc nặng lúc nhẹ theo ý mình.
Vì sao hai đứa con đầu của nhà buôn lần lượt chết?
Theo lời ông Bụt trong giấc mơ, đó là hai con quỷ trời sai xuống đầu thai để phá của phi nghĩa. Vì vợ chồng đã biết hối cải nên trời bắt chúng về, rồi cho họ hai đứa con khác hiền lành.