Các thể thơ Việt Nam | 8 loại phổ biến và điểm đặc trưng  

Các thể thơ Việt Nam được phát triển đa dạng thể loại, tạo nên những tác phẩm văn học cực hay. Văn VN sẽ cùng bạn khám phá những thể thơ phổ biến nhất và cách xác định từng dạng.

1/ Thể thơ lục bát là các thể thơ truyền thống Việt Nam

Trong các thể thơ Việt Nam, lục bát là dạng thường gặp nhất. Thể loại này có các cặp 6 và 8 câu thơ xen lẫn nhau, cứ 1 câu 6 chữ sẽ có 1 câu 8 chữ.

Thơ lục bát không giới hạn số câu, người sáng tác có thể thoải mái lựa chọn. Tuy nhiên, dạng này có quy định về thanh bằng (B) – trắc (T).

• Thanh bằng: Những từ không dấu hoặc dấu huyền.
• Thanh trắc: Các từ có dấu sắc, hỏi hoặc ngã.

Quy luật được áp dụng là: B – T – B (lục), B – T – B – B (bát).

Ví dụ, thể thơ lục bát trong đoạn trích bài thơ Tương Tư của tác giả Nguyễn Bính:

“Tương tư thức mấy đêm rồi,

Biết cho ai, hỏi ai người biết cho!

Bao giờ bến mới gặp đò?

Hoa khuê các bướm giang hồ gặp nhau?”

2/ Song thất lục bát thuộc top các thể thơ phổ biến ở nước ta

Trong các loại thể thơ phổ biến, không thể bỏ qua dạng song thất lục bát. Thể thơ này có 2 câu 7 chữ, 1 câu 6 chữ và 1 câu 8 chữ. Quy luật trắc bằng được gieo được phổ thành thơ để việc sáng tác dễ dàng hơn.

Về cơ bản, câu 7 chữ đầu tiên có chữ thứ 3 – 5 – 7 gieo T – B – T, câu 7 chữ tiếp theo gieo ngược lại, tức là chữ thứ 3 – 5 – 7 gieo B – T – B. 2 câu còn lại được quy định giống luật bằng trắc trắc của thơ lục bát.

Ví dụ, thơ song thất lục bát nổi tiếng là:

“Nơi góc bể tưởng ai nhớ mãi!

Tấm chân tình ân ái bấy lâu!

Sao người nỡ vội gieo sầu!

Ra đi chẳng gửi đôi câu giã từ!”

Trích “Giã Biệt Thu” – Hoàng Mai.

3/ Đường luật: Top các thể loại thơ nổi nhất Việt Nam

Để giải đáp có những thể thơ nào, bạn có thể nhớ ngay đến thơ Đường Luật theo các dạng: Thất ngôn tứ tuyệt, Thất ngôn bát cú, Ngũ ngôn tứ tuyệt, Ngũ ngôn bát cú

4/ Thơ 4 chữ thuộc nhóm các thể thơ trong văn học thường gặp nhất

Phân tích các thể thơ và cách nhận biết, thơ này có các bài thơ 4 chữ, không bị giới hạn số lượng câu.

Quy luật: Chữ thứ 2 và 4 có sự luân phiên B – T, T – B. Tác giả có thể gieo vần tự do tùy ý (vần chéo, bằng, liền chân, lưng,…).

Ví dụ:

“Mùa xuân đi rồi

Nhiều hoa vắng mặt

Như chị hoa đào

Ra đi trước nhất”.

Trích Hoa Cỏ – Tế Hanh.

5/ Thơ 5 chữ (ngũ ngôn) là một trong các thể thơ thường gặp

Thơ năm chữ là thơ có các câu thơ (không bị giới hạn) chỉ có 5 chữ, cách gieo vần được áp dụng giống thơ 4 chữ.

Minh họa thơ 5 chữ:

“Em ghé về trường cũ

Mang chút nắng hanh vàng

Ngó ngàng bên cửa lớp

Hồi ức nào lang thang”

Trích Thăm Lại Trường Xưa – Hùng Minh Nhật.

6/ Thơ 6 chữ nằm trong danh sách các thể thơ Việt Nam quen thuộc

Thơ 6 chữ là thể loại có nhiều câu (được tác giả tùy chọn) và mỗi câu chỉ có 6 chữ. Nội dung của thơ này không bị giới hạn, có âm điệu nhẹ nhàng và dễ nhớ.

Lưu ý về bảng luật vần ôm trắc và ôm bằng:

Với thể thơ này, bạn có thể ngắt nhịp chẵn (ngắt ở chữ thứ 2, 4 trong câu), nhịp 2 – 2 – 2, 4/2. Thơ 6 chữ không dùng cách ngắt nhịp 3/3.

Tham khảo ví dụ minh họa:

“Trời thu nhẹ nhàng trong vắt

Mới vừa thắp nắng chiều qua

Hôm nay nhạt nhòa lệ đắng

Vỡ òa từng hạt mưa sa”.

Trích Hồn Thu – Hoàng Mai.

Văn VN đã giải đáp thơ 6 chữ là thể thơ gì và cách làm cụ thể. Bên cạnh đó, trang cũng sưu tầm nhiều bài thơ ấn tượng về đa chủ đề, bạn có thể theo dõi để hiểu thêm về thể thơ này.

7/ Thơ 8 chữ

Thơ 8 chữ là thơ có 8 chữ trong tất cả các câu, không bị luật gò bó nến rất dễ sáng tác. Bạn lưu ý về niêm luật:

• Chữ cuối câu 2, 3 cùng vần T – T hoặc B – B, 2 cặp T đến 2 cặp B.
• Câu cuối tương tự câu đầu, không yêu cầu vần với câu nào.
• Chữ cuối thanh T thì chữ 3 thanh T, thứ 5 hoặc 6 thanh B.
• Chữ cuối thanh B thì chữ 5 hoặc 6 là thanh trắc.
• Các câu thơ nên có sự cân bằng giữa số lượng thanh bằng và thanh trắc.
• Có nhiều cách ngắt nhịp: 3/5, 3/3/2, 3/2/3. 4/4, 2/2/2/2, 5/3,…
• Gieo vần: Vần liên tiếp, chéo, ôm.

Minh họa thơ 8 chữ:

“Trời hôm nay mưa nhiều hay sẽ nắng?

Mưa thôi chẳng về bong bóng vỡ đầy tay

Trời nắng ngọt ngào… thôi ở lại đây

Như một buổi hiên nhà nàng bừng sáng”.

8/ Thơ tự do thuộc danh sách các thể thơ hiện đại

Trong tất cả các thể thơ, thơ hiện đại là dễ sáng tác nhất. Nhà thơ được tự do lựa chọn số chữ, cách gieo vần, số câu,…

Trong thơ tự do không có ràng buộc về niệm luật, chỉ cần nội dung có nhịp nhàng vần điệu. Bạn có thể chọn cách gieo vần giãn cách, vần cách, vần ôm,…

Ví dụ về thơ tự do:

“Gió đánh cành tre

Gió đập cành tre

Chiếc thuyền anh vẫn le te đợi nàng

Gió đập cành bàng

Gió đánh cành bàng

Dừng chèo anh hát, cô nàng hãy nghe”.

Trích Hạ Ca – Thanh Tâm Tuyền.

Các câu hỏi thường gặp

Tổng hợp 1 số thắc mắc liên quan đến thể thơ để bạn hình dung về đề tài này:

1/ Có bao nhiêu thể thơ?

Có 7 thể thơ phổ biến được ứng dụng trong sáng tác văn học Việt Nam. Các thể loại thơ thường gặp nhất là:

• Lục bát: 1 câu 6 chữ đi cùng 1 câu 8 chữ.
• Tứ tuyệt: 4 câu, mỗi câu 5 đến 8 chữ.
• Đường Luật: Thất ngôn tứ tuyệt (4 câu, mỗi câu 7 chữ) và Thất ngôn bát cú (8 câu, mỗi câu 7 chữ).
• Song thất lục bát: 2 câu 7 chữ, 1 câu 6 chữ, 1 câu 8 chữ.
• Thơ 5 chữ.
• Thơ 6 chữ.
• Thơ 8 chữ.

2/ Cách xác định thể thơ cụ thể là gì?

Để xác định thể thơ cụ thể, bạn cần xem xét các yếu tố:

• Cấu trúc: Số câu, số chữ.
• Nhịp điệu.
• Gieo vần.
• Luật vần.

Ví dụ, thơ lục bát có đặc điểm nhận diện là:

• Có 1 cặp 2 câu thơ (câu trên 6 chữ và câu dưới 8 chữ). Số lượng cặp câu lục bát không bị giới hạn.
• Gieo vần: Chữ cuối câu 6 chữ bắt vần với chữ thứ 6 câu 8 chữ, chữ cuối câu 8 chữ bắt vần với chữ cuối câu 6 chữ cặp tiếp theo.
• Luật vần: B – T – B (lục), B – T – B – B (bát)

3/ Các thể thơ hiện đại gồm những thể thơ nào?

Một số thể loại thơ hiện đai thường gặp là:

• 5 chữ.
• 6 chữ.
• 7 chữ.
• 8 chữ.
• Hỗn hợp.
• Tự do.

4/ Các thể thơ truyền thống gồm những thể thơ nào?

Các thể thơ truyền thống là:

• Lục bát.
• Song thất lục bát.
• 4 chữ.
• Thất nhôn tứ tuyệt.
• Thất ngôn bát cú.
• Thất ngôn tứ tuyệt.

Kết luận

Các thể thơ Việt Nam đa dạng, mang đến nét đẹp văn học, mang đến nhiều lựa chọn cho nhà thơ. Bạn nên nắm rõ về các quy luật được áp dụng cho từng dạng trước khi bắt đầu sáng tác.