Tra tấn hòn đá là một câu chuyện cổ tích Việt Nam đầy ý nghĩa. Câu chuyện này khám phá những thử thách và bài học quý giá trong cuộc sống. Những nhân vật và tình huống trong truyện sẽ khiến bạn suy ngẫm về giá trị của sự kiên nhẫn và lòng dũng cảm.
Ngày xưa có hai vợ chồng một người nghèo, suốt năm đầu tắt mặt tối, ăn bữa sớm không biết có bữa chiều. Kỳ ấy năm hết Tết đến mà trong nhà không có lấy một bát gạo. Mãi về sau người chồng chạy hết các cửa nhà giàu, nói sùi bọt mép mới vay được ba công non. Mừng quá, chồng vội vã mang về để đến sáng mai là ngày ba mươi cho vợ kịp đi sắm Tết.
Sau khi mua hết số tiền, người vợ đội mủng lên đầu trở vào cổng chợ. Trên đường về phải lội qua một cái mương nước. Chẳng may cho bà ta, khi bước chân lên một hòn đá thì bị trượt chân ngã vật xuống nước. Bao nhiêu gạo, thịt, vàng, hương, v.v… trong mủng đều ngập vào bùn. Thấy số phận đen đủi, người đàn bà nọ không buồn nhặt nữa, ngồi xoài xuống bên vệ đường, khóc lóc rất thảm thiết.
Đang khóc, bỗng có một ông quan huyện đi hành hạt ngang qua đó. Thấy chuyện lạ, quan sai lính dừng võng, đòi người đàn bà tới hỏi vì sao mà khóc? Người đàn bà mếu máo kể lại tình cảnh của mình cùng việc xảy ra vừa rồi cho quan nghe và nói thêm:
– Thiếp không sợ chồng đánh mà chỉ thương thân thôi! Chẳng biết đến bao giờ thì vận đen mới thôi không ám ảnh nữa.
Quan huyện vốn có lòng thương người. Khi nghe những lời than thở, ông rất động lòng, bèn nghĩ ra một kế để giúp đỡ người đàn bà nọ ăn một cái Tết ngon lành. Ngồi trên võng, ông truyền lệnh:
– Cứ như lời mụ khai thì hòn đá kia là kẻ phạm tội. Dù nó là đá cũng không thể vượt được phép nước. Ta sẽ vì nhà mụ mà bắt nó bồi thường. Lính đâu! Đưa bị cáo về công đường đối chất.
Thấy bọn lính hầu ngơ ngác, ông thét làm ngay.
Khi thấy đá ỳ không dậy, ông bảo trói lại và khiêng về huyện tra tấn cho được mới nghe.
Lại nói về chuyện hôm ấy có nhiều người nghe tin quan huyện tra tấn hòn đá để đòi bồi thường gạo thịt, vàng, hương cho người đàn bà thì ai nấy không ngăn được tò mò, vội đổ xô tới huyện đường để xem một tý. Họ xúm đen đặc ở cổng huyện. Quan truyền cho lính đặt hai cái thúng ở cổng, dặn rằng ai bỏ vào đấy ba mươi đồng kẽm sẽ cho vào xem. Trong khi đó, ở phía công đường có mấy người đã được cắt sẵn việc tra tấn. Tiếng hỏi cung, tiếng quát nạt, tiếng roi vụt văng vẳng phát ra. Mọi người tranh nhau ném tiền để được vào cửa. Khi hai cái thúng đã đầy ắp tiền, quan bèn bảo bọn lính lệ nghỉ roi vọt, rồi ông đứng trước mọi người trỏ nguyên cáo bị cáo phân xử:
– Bản chức đứng trước một vụ án khá rắc rối. Theo như lời nguyên cáo cùng tất cả chứng tá khai thì tội trạng bị cáo đã rành rành, không thể chối cãi vào đâu được, mặc dầu đến giờ nó vẫn chưa chịu cung xưng. Bản chức quyết bắt bị cáo bồi thường đầy đủ số thiệt hại. Thế nhưng, xét nó không có gì để thi hành bản án này. Tất cả mọi người đến đây vì thương hại bị cáo giúp mỗi người một ít. Vậy bản chức quyết định: số tiền trong thúng bất kể bao nhiêu đều giao cho nguyên cáo có quyền sử dụng. Còn bị cáo được phóng thích trở về chỗ cũ hay đi đâu mặc ý.
Tất cả mọi người biết là mắc mưu quan nhưng không một người nào tỏ vẻ tiếc của cả. Còn người đàn bà nọ sung sướng đưa tiền về nhà.
Ý nghĩa truyện Tra tấn hòn đá
Một bản án nghe thì vô lý
Quan huyện bắt trói hòn đá, khiêng về công đường tra khảo: ai nghe cũng thấy buồn cười. Nhưng chính cái vô lý ấy là mồi nhử. Người hiếu kỳ kéo đến đông nghịt, chịu bỏ ba mươi đồng kẽm để được vào xem, và hai cái thúng ở cổng chẳng mấy chốc đầy tiền. Truyện gây cười nhờ khoảng cách giữa vẻ nghiêm trang của phiên tòa và mục đích thật của ông quan.
Ông quan biết thương dân
Người đàn bà nghèo ngã xuống mương, mất trắng chỗ gạo thịt sắm Tết vay được. Quan không thể bắt hòn đá đền, cũng không muốn lấy tiền công quỹ, nên khéo léo để mỗi người góp một ít mà không ai thấy mình bị ép. Đến khi biết mắc mưu, chẳng ai tiếc của. Truyện ca ngợi một kiểu thông minh đặt vào chỗ giúp người, khác với những ông quan tham trong truyện cười.
Bài học về sự sẻ chia
Một người góp ba mươi đồng thì chẳng đáng bao nhiêu, nhưng cả đám đông góp lại thì đủ cho một gia đình có Tết. Đó là cách nói rất dân gian về chuyện lá lành đùm lá rách.
Nguồn gốc truyện Tra tấn hòn đá
Mô-típ ông quan xử kiện hòn đá xuất hiện trong nhiều truyện dân gian Việt Nam; trong truyện Nguyễn Khoa Đăng, ông quan cũng “tra tấn” hòn đá ông Mốc nhưng để bắt bọn cướp. Truyện tương tự nhau về cách xử kiện khéo còn có Sợi bấc tìm ra thủ phạm. Bản kể trên trang chưa rõ người kể.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao quan huyện lại tra tấn hòn đá?
Ông muốn thu hút người dân tò mò đến xem, bắt mỗi người nộp tiền vào cửa, rồi dùng số tiền ấy “bồi thường” cho người đàn bà nghèo bị trượt chân ngã mất hết đồ sắm Tết.
Truyện Tra tấn hòn đá là truyện cổ tích hay truyện cười?
Truyện có tiếng cười nhưng nhân vật chính là ông quan tốt, kết thúc có hậu, nên thường được xếp vào truyện cổ tích về trí khôn. Đọc thêm Chàng Ngốc được kiện.