Sự tích Sao hôm và Sao mai là câu chuyện cổ tích Việt Nam mang đậm ý nghĩa về tình yêu và sự hy sinh. Qua đó, người đọc sẽ hiểu thêm về nguồn gốc của hai vì sao sáng trên bầu trời.
Xưa có một anh tiều phu nọ đến suối thình lình gặp một bầy tiên đang tắm. Tiên vội khoác áo bay về trời, còn sót lại một cô bay không được vì bộ áo của cô bị anh tiều phu giấu. Nhờ vậy, anh tiều phu nọ bắt cô tiên về làm vợ. Anh giấu bộ quần áo nọ thật kỹ dưới đáy bồ lúa, sợ vợ thấy được, ăn cắp bay trở về trời.
Họ sinh được đứa con trai. Hôm nọ, anh tiều phu đi vắng nhằm lúc ở nhà có người đến xin lúa. Khi xúc tới đáy bồ, bộ xiêm y lòi ra. Vợ hết sức mừng rỡ, mặc vào rồi nói lại với đứa con:
– Mẹ đây cốt tiên, không thể nào ở mãi dưới trần thế được. Con đừng buồn, Mẹ để lại cho con cái lược này làm dấu tích.
Dứt lời nàng bay mất. Anh tiều phu về, hay được sự tình, ngã lăn ra khóc lóc, bất tỉnh nhân sự. Từ đó, ngày này qua ngày khác, anh dắt con ra suối tìm hình dáng người xưa. Suối đó vốn là suối tiên. Khi về được nơi tiên giới rồi, nàng tiên nọ không dám trở lại nữa, nên sai Ngọc Nữ xuống múc nước thế cho mình.
Bữa đó hai cha con anh tiều phu gặp hai cô gái đang múc nước tại suối. Anh hỏi han tin tức nàng tiên, hai cô nọ trả lời không biết. Trong lúc nói chuyện qua lại đứa con anh làm rớt cây lược vô trong hũ nước. Chừng đem hũ nước về tiên giới, nàng Tiên nọ nhận ra chồng con mình đến suối để tìm. Nàng nói:
– Ngọc Nữ hãy đem cái khăn này xuống cõi trần, bảo anh tiều phu và đứa con bịt nó ngang đầu, khăn phép này sẽ giúp họ đằng vân về đây.
Anh tiều phu làm y theo lời.
Quả nhiên đến cõi tiên gặp mặt vợ. Sau phút sum họp, nàng Tiên nói:
– Ta là Tiên, chàng là khách tục. Hai ta không thể sum họp được hôm nay chỉ tạm gặp mặt nhau, rồi đây phải từ biệt.
Nàng Tiên bèn thiết tiệc rồi bảo chồng và con lên ngồi trên một cái trống lớn có cơm đem theo để ăn dọc đường. Trên này có dây thòng xuống. Khi nào đến mặt đất thì anh phải đánh trống lên để trên này biết chừng mà chặt đứt dây.
Trống nọ thả xuống tòn ten giữa trời. Bỗng nhiên, có con quạ thấy đứa bé đang ăn cơm nên bu lại mổ vào. Trống kêu lên Tung tung. Trên này, ngỡ là chồng và con đã xuống tới đất, nàng Tiên chặt đứt dây, hai cha con anh tiều phu nọ phải té xuống biển mà chết.
Từ đó, sao Hôm và sao Mai mọc. Sao Hôm là anh tiều phu, sao Mai là nàng Tiên nọ. Họ không bao giờ gặp nhau. Đứa con thì hoá ra đòn gánh ở khoảng giữa mà ngóng cha trông mẹ.
Ý nghĩa truyện Sự tích Sao hôm và Sao mai
Mối duyên bắt đầu bằng một bộ áo bị giấu
Truyện mở đầu bằng mô típ quen thuộc: chàng tiều phu giấu xiêm áo của nàng tiên đang tắm nên nàng không bay về được. Cuộc hôn nhân ấy có con, có ngày tháng êm ấm, nhưng ngay từ đầu đã đặt trên một sự giữ chân. Khi nàng tìm lại được bộ áo, nàng ra đi; truyện không trách ai, chỉ cho thấy những gì níu kéo bằng ép buộc thì khó bền.
Hai cõi không thể chung sống
Nàng tiên vẫn thương chồng con, vẫn gửi khăn phép đón họ lên trời, nhưng nói rõ người tiên và khách tục không thể ở cùng nhau. Đó là ranh giới mà nhiều truyện cổ về tiên – người đều giữ, và cũng là nỗi buồn của câu chuyện.
Con quạ và một khoảnh khắc lỡ làng
Sợi dây bị chặt chỉ vì con quạ mổ vào mặt trống, khiến tiếng “tung tung” vang lên quá sớm. Bi kịch đến từ một tình cờ nhỏ, và hai cha con rơi xuống biển. Sao Hôm, sao Mai không bao giờ gặp nhau, còn đứa con hóa thành chòm sao hình đòn gánh ngóng cha trông mẹ: một cách giải thích bầu trời đầy thương cảm.
Nguồn gốc truyện Sự tích Sao hôm và Sao mai
Trong thực tế, sao Hôm và sao Mai đều là sao Kim: mọc ở phía tây lúc chập tối thì gọi là sao Hôm, mọc ở phía đông lúc gần sáng thì gọi là sao Mai, vì vậy người xưa thấy “hai ngôi sao” không bao giờ cùng xuất hiện. Mô típ chàng trai giấu áo tiên nữ để cưới làm vợ có trong truyện của nhiều dân tộc châu Á. Bản trên trang dùng nhiều từ Nam Bộ (rớt, vô, chừng, hay được) và không ghi người kể.
Đọc thêm truyện giải thích bầu trời trên trang: Sự tích chú Cuội cung trăng, Sự tích sấm sét và Nữ thần mặt trời và mặt trăng.
Câu hỏi thường gặp
Sao Hôm và sao Mai có phải là hai ngôi sao khác nhau?
Không. Cả hai đều là sao Kim, chỉ khác lúc xuất hiện: buổi tối ở phía tây là sao Hôm, rạng sáng ở phía đông là sao Mai.
Vì sao trong truyện sao Hôm và sao Mai không bao giờ gặp nhau?
Vì sao Hôm là chàng tiều phu đã rơi xuống biển, còn sao Mai là nàng tiên ở cõi trời; người và tiên bị chia cắt mãi mãi.