Sự tích sấm sét là một trong những câu chuyện cổ tích Việt Nam thú vị, giải thích nguồn gốc của hiện tượng thiên nhiên này. Qua đó, người đọc sẽ hiểu thêm về văn hóa và tín ngưỡng của người Việt. Câu chuyện không chỉ mang tính giáo dục mà còn chứa đựng những bài học sâu sắc về cuộc sống.
Ngày xửa ngày xưa, đã lâu lắm rồi chằn Ramasua và nàng tiên Mêkhala cùng theo học phép thần thông của một đạo sĩ. Cả hai đều chăm học nên chẳng bao lâu họ đều lĩnh hội được nhiều phép kỳ tài. Vị đạo sĩ thấy cả hai đều học hành chăm chỉ thì có lòng thương mến. Khi truyền dạy hết những phép thuật thần thông mà mình có, ông muốn thử tài Ramasua và Mêkhala nên bảo:
– Nay ta cho hai con mỗi đứa một cái chén ngọc. Trong buổi sáng mai ai đem đến cho ta đầy một chén sương mai ta sẽ biến nó thành viên ngọc quý Manôhara. Kẻ có ngọc này thì muốn gì được nấy.
Sáng hôm sau, cả hai học trò đều dậy từ sớm. Chằn Ramasua cầm chén hứng sương đọng trên lá cây rừng. Chằn chạy khắp rừng suốt buổi sáng, nhưng hứng mãi không đầy chén sương. Còn nàng Mêkhala khôn ngoan hơn lựa một miếng vỏ cây xốp để thấm các giọt sương đọng trên lá. Rồi nàng vắt sương vào chén. Không bao lâu nàng đã được một chén sương đầy đem về dâng cho thầy.
Vị đạo sĩ biến sương thành viên ngọc, trao cho nàng và dặn:
– Ngọc này có nhiều phép lạ. Nếu để ngọc lên trước trán xoay tròn thì con ước gì cũng được toại nguyện và con có thể nhờ ngọc mà bay lên trời, và đi khắp nơi nhanh như gió.
Nàng tiên Mêkhala nhận ngọc từ tay thầy rồi cúi đầu bái biệt. Nàng xoay ngọc tung mình bay lên không thẳng về biển nơi quê hương của mình.
Khi Chằn Ramasua kiếm được đầy chén sương trở về thì đã muộn. Đạo sĩ bảo:
– Con về trễ quá, thần đã biến sương thành ngọc cho Mêkhala rồi, tiếc quá thần không biến sương thành chén ngọc thứ hai được.
Chằn Ramasua nghe đạo sĩ bảo thế, lòng đau như cắt, òa lên khóc mãi không thôi. Ramasua không chịu trở về cứ ngồi cạnh thầy khóc mãi. Vị đạo sĩ rất thương Chằn nhưng không biết làm sao đành dỗ dành.
– Thôi con bớt buồn, thần sẽ cho con một cái búa, con có thể dùng búa này mà đấu với Mêkhala để giành viên ngọc. Bạn con thường hay lên trời tắm mưa. Con hãy chờ dịp ấy mà đón. Nhưng thầy dặn con một điều khi nào tung búa lên đánh con phải nhắm mắt lại.
Chằn Ramasua được búa mới chịu từ biệt thầy. Chằn ra về biển ngồi chờ mưa. Quả nhiên khi trời đổ mưa, Chằn Ramasua thấy Mêkhala từ dưới nước tung người bay lên mây. Theo lời thầy dặn, Chằn nhắm mắt tung búa đánh Mêkhala. Lưỡi búa thần lóe lên một lần sáng trên không và phát ra tiếng nổ dữ dội. Khổ nỗi vì nhắm mắt lại nên chẳng bao giờ Chằn Ramasua đánh trúng đối thủ. Chính vì thế, cho đến bây giờ Chằn Ramasua vẫn đi tìm đối thủ để đánh, hầu mong giành lại được chén ngọc. Thành ra, cứ mỗi khi trời mưa là Chằn lại đi tìm Mêkhala để đánh. Tiếng sấm và tia chớp còn mãi đến bây giờ. Người ta mỗi khi trời mưa lại bảo đó là Chằn Ramasua đi tìm tiên Mêkhala đánh nhau để mong giành lại được chén ngọc có pháp thần thông màu nhiệm.
Ý nghĩa truyện Sự tích sấm sét
Chăm chỉ thôi chưa đủ, còn phải biết cách
Cả hai học trò đều chăm, đều dậy sớm đi hứng sương. Ramasua cầm chén chạy khắp rừng mà không đầy; Mêkhala lấy miếng vỏ cây xốp thấm sương rồi vắt vào chén, chẳng mấy chốc đã xong. Truyện cho thấy người khéo nghĩ cách làm sẽ đi trước người chỉ biết dốc sức.
Lòng ganh tị và lời dặn bị quên
Thầy thương Ramasua nên cho cây búa, nhưng dặn khi ném búa phải nhắm mắt. Chi tiết ấy rất lạ: người thầy đã khéo léo bảo vệ người học trò giỏi, để kẻ đi tranh giành không bao giờ ném trúng. Cơn tức không nguôi của Ramasua vì thế kéo dài mãi, thành tiếng sấm mỗi mùa mưa. Lòng đố kỵ trong truyện không làm hại được ai, chỉ làm khổ chính người mang nó.
Giải thích hiện tượng tự nhiên
Ánh chớp là viên ngọc Mêkhala giơ lên lóe sáng, tiếng sấm là lưỡi búa của Ramasua ném vào khoảng không. Cách hình dung ấy giải thích được cả chuyện vì sao chớp thường lóe trước, sấm vang sau, và vì sao sấm sét chỉ đến khi trời mưa.
Nguồn gốc truyện Sự tích sấm sét
Ramasua (Ramasura) và nữ thần Mêkhala (Mani Mekhala) là cặp nhân vật quen thuộc trong thần thoại của người Khmer và người Thái, có gốc từ văn hóa Ấn Độ; tích hai bên tranh viên ngọc còn được diễn thành điệu múa cổ điển Khmer. Ở Việt Nam, truyện được biết qua kho truyện của người Khmer Nam Bộ, vì vậy dù mang tên các nhân vật Ấn – Khmer, truyện vẫn được kể như một truyện cổ tích của Việt Nam. Bản trên trang không ghi người kể.
Những truyện giải thích hiện tượng tự nhiên khác trên trang: Sự tích cầu vồng, Sự tích Sao hôm và Sao mai và Nữ thần mặt trời và mặt trăng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao có sấm sét theo truyện cổ tích?
Theo truyện, mỗi khi trời mưa, chằn Ramasua lại đi tìm tiên Mêkhala để giành viên ngọc. Lưỡi búa ném lên không phát ra tiếng nổ thành tiếng sấm, ánh sáng lóe lên thành tia chớp.
Vì sao Ramasua không bao giờ ném trúng Mêkhala?
Vì thầy dặn khi tung búa phải nhắm mắt. Nhắm mắt nên Ramasua cứ ném trượt mãi, cuộc đuổi bắt kéo dài đến tận bây giờ.