Sự tích con ve sầu là câu chuyện cảm động về tình anh em, lòng ích kỷ và nỗi ân hận khôn nguôi của người em trai.
Ở làng nọ có hai anh em trai, cha mẹ đều mất sớm. Người em còn bé, vì vậy mọi công việc đều đến tay anh, lo toan trong nghèo khó, nhưng người anh hết lòng thương yêu em.
Trồng lúa không đủ ăn, họ thường phải sống bằng hái rau, măng, củ mài trên rừng, bắt cá dưới suối. Công việc nặng nhọc anh giành phần mình; trong bữa ăn anh nhường em phần ngon.
Mỗi lần đánh được cá, khi ăn anh phần em khúc giữa, còn mình chỉ ăn đầu và đuôi cá. Thấy anh đối xử với mình thường xuyên như vậy, thời gian trôi đi đã để lại cho em những suy nghĩ ích kỷ, vì em chưa bao giờ được ăn đầu cá và đuôi cá, cậu sinh nghi, cho rằng anh mình chả thương yêu gì mình.
Như thường lệ, hôm ấy hai anh em lên rừng đào củ mài, anh đào bới còn em nhặt củ. Hố đào càng sâu, càng được củ to. Thế nhưng không may anh mất thăng bằng, ngã cắm đầu xuống hố, hai chân chổng ngược lên trời.
Hố hẹp lại sâu cho nên anh không tài nào nhúc nhích được, anh nói vọng lên: “Em ơi! Cứu anh với, kéo anh lên, anh ngạt thở chết mất.”
Lúc này người em mới đem những điều nghi ngờ bấy lâu nay nói ra, được dịp trả thù anh: “Hua pia quất choòi ải, hua pia cá choòi ải” (Đầu cá quất giúp anh, đầu cá mo giúp anh).
Mặc dầu vậy anh vẫn cố gắng nói với em: “Hua pia quất nhắng vạy dú xa, hua pia cá nhắng vạy dú khỉnh” (Đầu cá quất còn trên gác bếp, đầu cá mo còn ở trong trạn).
Nghe thấy anh bảo vậy, người em liền cắm đầu chạy một mạch về nhà để ăn, mặc cho anh kêu gào thảm thiết dưới hố sâu. Đến nhà, người em lao ngay vào gác bếp lấy đầu cá quất ra ăn, nhưng đầu cá toàn là xương, khô cứng như que củi, nó chịu không thể nào nhai nổi.
Sau đó người em chạy lại trạn bát lấy đầu cá mo, trong đầu nó hình dung đây là món ăn béo bổ mà trước đây anh nó vẫn thường ăn, nhưng nó đã nhầm, cả hai đầu cá đều như nhau. Cho đến lúc này người em mới hiểu tình cảm của anh trai dành cho mình là tất cả những điều tốt đẹp nhất.
Người em chạy ngay lên rừng, bị ngã sấp, ngã ngửa để cứu lấy người anh. Nhưng trời ơi! Muộn mất rồi. Người anh bị ngạt thở, đã chết cứng từ lâu.
Người em hối hận, thương anh, nó kêu khóc thảm thiết bên cạnh hố củ mài. Nó nhịn ăn, nhịn uống, khóc ròng rã hàng tháng trời, người gầy khô đét lại, mắt lồi ra mà chết.
Người anh chết biến thành cây cổ thụ to, còn em biến thành con ve sầu suốt ngày bám vào thân cây. Cứ đến ngày giáp hạt, mùa đào củ mài, con ve lại nhớ đến anh mình, kêu râm ran suốt ngày như tiếng gọi: “Anh, anh, anh…”, “mình gầy xác ve mắt lồi ra là vậy”.
Ý nghĩa truyện Sự tích con ve sầu
Khúc giữa con cá và một nỗi ngờ vực
Người anh dành cho em khúc giữa nhiều thịt, mình chỉ ăn đầu và đuôi. Người em lại nghĩ ngược: thứ anh giấu cho riêng mình hẳn phải ngon hơn. Từ một bữa cơm, truyện cho thấy sự so bì có thể làm méo mó cả tình thương. Đứa em không thiếu ăn, chỉ thiếu lòng tin vào người đã nuôi nấng mình.
Một phút ích kỷ, cả đời ân hận
Lúc anh mắc kẹt dưới hố củ mài, em chạy về nhà để nếm cho được món đầu cá. Khi nhận ra đầu cá toàn xương khô cứng thì đã quá muộn. Điểm đáng sợ của truyện là sự hối hận không cứu vãn được gì: em khóc mãi, nhịn ăn đến kiệt sức. Bài học được nói ra bằng một cái kết rất nặng, đủ để người nghe nhớ lâu.
Tiếng ve gọi anh
Dân gian gắn tiếng kêu ra rả của ve với tiếng gọi “anh, anh” không dứt, và gắn cái xác ve khô, đôi mắt lồi với hình ảnh người em gầy rộc vì ăn năn. Mỗi mùa ve kêu lại nhắc người ta nhớ đến một mối tình anh em bị chính sự nghi ngờ làm tan vỡ. Câu chuyện vẫn đúng với nhiều gia đình hôm nay, khi anh chị em ganh nhau từng phần hơn kém.
Nguồn gốc truyện Sự tích con ve sầu
Hai câu thoại được giữ nguyên tiếng dân tộc (“Hua pia quất…”, nghĩa là “đầu cá quất…”) cho thấy đây là truyện của đồng bào Tày miền núi phía Bắc, nơi người ta đào củ mài lúc giáp hạt và gác cá trên gác bếp. Truyện thuộc nhóm sự tích giải thích loài vật. Trên trang còn một truyện khác về loài ve: Sự tích ve sầu rỗng ruột.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người em hóa thành con ve sầu?
Người em hối hận vì bỏ mặc anh chết dưới hố, khóc ròng rã hàng tháng, gầy khô, mắt lồi rồi chết, hóa thành ve sầu bám trên thân cây do người anh hóa thành.
Truyện Sự tích con ve sầu nhắc nhở điều gì?
Truyện nhắc anh chị em trong nhà thương yêu, tin nhau, đừng vì so bì miếng ăn mà làm hại người thân. Đọc thêm các truyện về tình anh em: Hai anh em và con chó đá và Truyện hai anh em và ba con yêu tinh.