Sự tích con Sam là một trong những câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện không chỉ giải thích nguồn gốc loài cá Sam mà còn chứa đựng nhiều bài học quý giá. Hãy cùng khám phá những điều thú vị trong truyền thuyết này.
Ngày xưa có hai vợ chồng một người đánh cá nghèo. Một hôm người chồng ra khơi với bạn nghề. Không may có một trận bão rất lớn nổi lên giữa lúc họ đang thả lưới. Không một người nào thoát khỏi tai nạn.
Tin dữ về đến làng, tất cả mọi gia đình đánh cá đều đau khổ. Tiếng khóc lan đi các nhà. Riêng người đàn bà lòng đau như cắt. Như điên như cuồng, bà bỏ nhà ra đi, hy vọng tìm thấy chồng. Bà cứ theo bờ biển đi, đi mãi. Trải qua hai ngày đến một hòn núi lớn. Bà trèo lên rồi vì mệt quá ngủ thiếp dưới một gốc cây. Đang ngủ bỗng có một tiếng nổ dữ dội.
Bà choàng dậy thấy một ông lão đầu tóc bạc phơ đứng trước mặt mình, hỏi:
– Người là ai mà dám đến nằm trước nhà ta?
Người đàn bà mếu máo đáp:
– Tôi đi tìm chồng. Cụ làm ơn chỉ giúp kẻo tôi nóng lòng nóng ruột quá!
Cụ già nói:
– Ta là thần Cây. Thấy nhà ngươi chung tình ta rất thương. Vậy ta báo cho biết là chồng ngươi còn sống, hiện ở ngoài hải đảo.
Nói rồi, ông cụ trao cho người đàn bà một viên ngọc và bảo:
– Ngươi hãy ngậm viên ngọc này vào miệng thì sẽ bay qua được biển để gặp chồng. Nhưng phải nhớ là nhắm mắt ngậm miệng kẻo rơi ngọc mà nguy đó.
Ông cụ nói xong biến mất. Bà ta lấy ngọc ngậm vào miệng và nhắm mắt lại. Thốt nhiên trời bỗng nổi gió ù ù. Bà thấy người như nhẹ bỗng, hai bên tai nghe tiếng vo vo. Được một lúc sau thấy chân chấm đất, bà mở mắt ra thì thấy mình đang đứng trên một bãi cát lạ mà gió bấy giờ đã lặng. Trông thấy chồng ngồi co ro trên bãi, bà mừng quá. Hai vợ chồng hàn huyên một hồi lâu rồi mới tính chuyện trở về làng cũ.
Người chồng ôm ngang lưng vợ để vợ đưa qua biển cả. Lòng người vợ sung sướng không thể nói hết. Vì thế, bà ta đã quên mất lời của thần Cây dặn. Miệng mắc ngậm ngọc nhưng bà vẫn cố hỏi chuyện chồng.
Đột nhiên viên ngọc văng ra giữa không trung. Bà chỉ kịp kêu lên một tiếng rồi cả hai vợ chồng đều sa xuống biển. Rồi đó họ hóa thành những con sam. Ngày nay, những con sam thường đi cặp đôi ở dưới nước, lúc nào con sam đực cũng ôm lấy con sam cái như khi chồng ôm vợ để bay qua biển.
Có câu tục ngữ “Thương như sam”, là do truyện này mà ra.
Ý nghĩa truyện Sự tích con Sam
Người vợ đi tìm chồng
Nghe tin thuyền chồng gặp bão, người đàn bà “như điên như cuồng” bỏ nhà đi dọc bờ biển, trèo núi, ngủ gục dưới gốc cây. Chính tấm lòng ấy làm thần Cây cảm động, cho viên ngọc để bay qua biển tìm chồng. Truyện ca ngợi tình vợ chồng của người làng chài, nơi mỗi chuyến ra khơi đều có thể là lần chia ly.
Lời dặn bị quên vì quá mừng
Thần dặn phải nhắm mắt, ngậm miệng. Lúc đi thì giữ được, lúc về ôm chồng trên lưng, vui quá, người vợ lại cất tiếng hỏi chuyện, viên ngọc rơi, cả hai cùng sa xuống biển. Chi tiết này vừa thương vừa thật: niềm vui quá lớn khiến con người quên mất điều cần giữ. Cái kết buồn không phạt nhân vật mà giữ họ bên nhau mãi dưới hình dạng con sam.
“Thương như sam”
Từ hình ảnh con sam đực luôn bám lấy sam cái, dân gian có câu “thương như sam” để nói vợ chồng quấn quýt không rời. Truyện là lời giải thích đầy tình cảm cho một quan sát rất thực của người miền biển.
Nguồn gốc truyện Sự tích con Sam
Sam là loài động vật biển có mai cứng hình móng ngựa, sống ở vùng nước nông ven biển, không phải cá như phần giới thiệu cũ của bài ghi. Vào mùa sinh sản, sam đực thường bám trên lưng sam cái nên ngư dân hay bắt được sam theo cặp. Truyện dân gian dựa vào đặc điểm ấy để kể về đôi vợ chồng chung tình và giải thích câu tục ngữ “thương như sam”. Người kể bản trên trang chưa rõ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao con sam luôn đi theo cặp?
Theo truyện, sam là hóa thân của đôi vợ chồng rơi xuống biển khi người chồng đang ôm lưng vợ bay về; trong thực tế, sam đực bám lưng sam cái vào mùa sinh sản.
Câu “thương như sam” nghĩa là gì?
Câu này chỉ tình vợ chồng gắn bó, quấn quýt không rời, như con sam đực luôn ôm lấy sam cái. Đọc thêm những truyện về tình nghĩa vợ chồng gắn với biển: Sự tích hòn Vọng Phu, Sự tích hòn Trống Mái và Sự tích con Dã Tràng.