Sự tích chim cánh cụt là một câu chuyện thú vị trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam. Câu chuyện này không chỉ mang ý nghĩa sâu sắc mà còn chứa đựng những bài học quý giá về tình yêu và sự hy sinh. Hãy cùng khám phá nguồn gốc và ý nghĩa của loài chim đặc biệt này.
Ngày xửa ngày xưa, cánh của loài chim cánh cụt dài lắm, nó bay xa như chim én và mạnh mẽ như đại bàng. Nhưng rồi trong một lần dạo chơi cảnh sông hồ, cánh cụt quen và kết bạn với loài ngan (vịt xiêm).
Ngan chẳng những có tật xấu lắm lời nhiều chuyện mà lại còn có ngoại hình chẳng đẹp đẽ gì, đôi cánh của nó ngắn cũn cởn, lông thưa như cổ gà chọi và da dẻ có mùi hôi. Chim cánh cụt thương cảm bạn bởi những khiếm khuyết ấy, nên nó hết lòng yêu thương bạn. Nhưng ngược lại, Ngan chơi với chim cánh cụt vì có ý đồ xấu: nó ham muốn đôi cánh dài, khỏe và óng mượt của bạn.
Sau một thời gian thân thiết, ngan vờ vịt khóc lóc tỉ tê, than thân trách phận, nó ước gì có thể bay được nó sẽ sát cánh bên bạn suốt đời. Một hôm Ngan bảo cánh cụt ngủ một giấc thật sâu rồi Ngan nhổ lấy nửa bộ lông cánh của chim cánh cụt mà dùng.
Khi tỉnh dậy, chim cánh cụt kinh hoàng kêu lên một tiếng thảm thiết khi thấy đôi cánh của nó không còn nữa, tên bạn xấu xa gian ác kia đã nhổ mất bộ lông đẹp đẽ của nó và bỏ trốn mất rồi!
Quá đau khổ chim cánh cụt mất hết niềm tin yêu vào cuộc đời. Nó lầm lũi đi về phương Bắc, định vùi thân chết trong giá băng. Thần băng giá hiện ra hỏi: “Làm sao con lại buồn như thế?”
Cánh cụt kể lại đầu đuôi câu chuyện cho thần nghe. Nghe xong thần hỏi Cánh cụt: “Con hãy cho ta biết: Đôi cánh ngoài việc dùng để bay, nó có ích lợi gì khác không?”.
Chim cánh cụt nghĩ mãi không ra, nó im lặng lắc đầu. Thần lại hỏi: “Vậy, đôi cánh là phương tiện để di chuyển. Nhưng sao cánh đã bị cụt mà con vẫn có thể tới được nơi đây?”.
Chim đáp: “Dạ, vì con còn đôi chân”. Thần nói: “Vậy, đôi cánh không phải là phương tiện di chuyển duy nhất, có đúng không?”.
Chim gật đầu và bỗng dưng nó cảm thấy có điều gì đó thú vị. Thần lại hỏi: “Trên đời còn nhiều loài khác, chúng không có cánh, không có cả chân nhưng tại sao chúng vẫn di chuyển được?”.
Lần này chim cánh cụt đã nhận ra ý nghĩa của cuộc sống, nó reo lên: “Chúng có những cách riêng của chúng, con sẽ tìm được cách riêng của mình!”.
Nhưng rồi nó lại chợt buồn hiu: “Nhưng con không muốn quay lại chốn cũ, mà cũng không thể sống được ở đây!”.
Thần cười lớn, băng hà lay động, khói lạnh mịt mờ: “Xứ sở của ta toàn là núi băng, nhưng không có nơi này địa cầu sẽ bị tận diệt. Ở đâu cũng có sự sống, nếu con biết vươn lên và cố gắng thì ở đâu cũng có thể sống và phát triển được. Con hãy cứ thử cố gắng đi nhé”. Nói xong thần băng giá biến mất.
Chim cánh cụt nghe theo lời sống tốt đẹp hơn. Nó sống thoải mái trên bờ, bơi lội còn nhanh hơn cả những loài sống dưới nước, lấy biển cả làm không gian. Nó yêu các bạn hiền hào tốt bụng ở nơi đây và yêu xứ sở băng giá ấy mãi đến bây giờ.
Còn chuyện về con ngan dối trá kia ra sao? Nó cũng chẳng bay được, thỉnh thoảng chỉ cất cánh bay lên ngang nóc nhà rồi lại rơi bịch xuống. Điều đáng xấu hổ cho nó là từ khi lấy cắp bộ lông cánh của chim cánh cụt, nó bị muôn thú chê cười và xa lánh.
Ý nghĩa truyện Sự tích chim cánh cụt
Lòng tốt bị lợi dụng
Chim cánh cụt thương con ngan xấu xí, lắm lời nên hết lòng chơi với nó; con ngan thì kết bạn chỉ vì thèm đôi cánh đẹp. Khi cánh cụt ngủ say, ngan nhổ trộm nửa bộ lông rồi bỏ trốn. Truyện nhắc người đọc nhỏ tuổi rằng tốt bụng là đáng quý, nhưng cũng cần nhìn ra ai thật lòng, ai chỉ muốn lợi dụng mình.
Mất đi một thứ, tìm ra cách sống khác
Phần hay nhất là cuộc trò chuyện với thần băng giá. Thần không trả lại đôi cánh, chỉ hỏi từng câu để cánh cụt tự nghĩ: mất cánh vẫn còn chân, loài không chân vẫn có cách đi của riêng chúng. Từ chỗ muốn chết trong giá băng, cánh cụt học bơi, sống vui ở xứ lạnh. Đây là bài học về nghị lực: hoàn cảnh thay đổi thì ta thay đổi cách sống, không ngồi than thân.
Kẻ gian không được gì
Con ngan có lông cánh trộm vẫn chẳng bay cao hơn nóc nhà, lại bị muôn loài chê cười. Truyện kết bằng một sự công bằng nhẹ nhàng, hợp với trẻ nhỏ: của lấy trộm không làm mình giỏi hơn.
Câu hỏi thường gặp
Truyện Sự tích chim cánh cụt có phải cổ tích Việt Nam cổ không?
Chim cánh cụt không sống ở Việt Nam, và truyện có giọng kể của truyện thiếu nhi hiện đại. Nhiều khả năng đây là truyện sáng tác hoặc phóng tác gần đây theo lối sự tích, dù được xếp vào mục cổ tích Việt Nam.
Thần băng giá đã giúp chim cánh cụt như thế nào?
Thần không dùng phép mà đặt câu hỏi để cánh cụt tự nhận ra mình vẫn còn đôi chân, vẫn có thể tìm cách sống riêng ở xứ băng. Đọc thêm các truyện giải thích đặc điểm loài chim: Sự tích chim Quốc, Sự tích chim khướu bạc đầu và Sự tích chim tu hú.