Người vợ thông minh là một câu chuyện cổ tích nổi bật trong văn hóa Việt Nam. Tác phẩm khắc họa trí tuệ và sự khéo léo của người phụ nữ trong cuộc sống. Những tình huống éo le và bài học sâu sắc sẽ khiến bạn suy ngẫm.
Xưa, có một người đàn bà làm nghề dệt vải. Nàng bản tính thông minh tháo vát, nhưng lấy phải người chồng đần độn không làm được nghề gì nên thân. Một hôm, vợ đưa cho chồng mấy tấm vải bảo mang ra chợ bán. Vợ dặn: – “Nếu không được bốn quan mỗi tấm thì đừng có bán, nghe!”
Chồng mang vải ra chợ đi khắp nơi, rao khản cả cổ mà chả có ai mua cả. Mãi về sau có một ông cụ già mua cho hai tấm. Nhưng ông ta lại không mang tiền theo. Ông cụ bảo hắn:
– Chốc nữa anh đến nhà tôi lấy tiền nhé! Nhà tôi cũng ở trong xã này thôi.
Hắn hỏi:
– Nhà ông ở đâu?
– Tôi ở chỗ: “chợ đông không ai bán, chỗ kèn thổi tò le, chỗ cây tre một mắt”. Đến đó tôi sẽ trả tiền ngay.
Đến chiều hắn đi tìm người mua hàng chịu của hắn. Gặp ai hắn cũng hỏi thăm “chỗ chợ đông không ai bán, chỗ kèn thổi tò le, chỗ cây tre một mắt” là ở đâu, nhưng chẳng một ai biết thế nào mà trả lời. Người ta chỉ nói với hắn:
– Thôi rồi, anh mắc phải tay bịp bợm nào đấy thôi!
Hắn đi loanh quanh mãi đến tối mịt không tìm được nhà, đành phải trở về ôm mặt hu hu khóc.
Vợ hắn hỏi tại sao thì hắn kể cho vợ nghe tất cả câu chuyện. Người vợ bảo:
– Cũng dễ tìm thôi! “Chỗ chợ đông không ai bán” là cái nhà trường, “chỗ kèn thổi tò le” là bụi lau vì khi gió thổi nghe như tiếng kèn sáo, “chỗ cây tre một mắt” là bụi hành hay tỏi gì đó. Vậy anh phải kiếm người đó ở một cái trường học, gần đó có bụi lau, trước cửa có vườn trồng hành tỏi.
Qua ngày sau, anh chồng lại cất bước đi tìm. Quả đúng như lời người vợ nói, hắn gặp ông lão hôm qua. Đó là một thầy đồ dạy học trò. Thấy hắn đến, ông đồ liền hỏi xem nhờ ai mách cho mà biết được chỗ ở của mình.
Hắn đáp: – “Tôi tìm ông suốt cả một buổi chiều hôm qua. May nhờ có vợ tôi mách cho đấy”.
Ông thầy nghĩ: -“Người đàn bà này hẳn là một cô gái thông minh tài trí, ít người sánh kịp”.
Hôm đó nhân nhà có giỗ, ông đồ mời hắn ngồi lại ăn cỗ. Hắn ta cắm đầu chén một bữa no nê lại được ông đồ gửi phần về biếu vợ. Nhưng khi trả tiền, ông đồ còn gửi hắn một gói khác bảo đưa cho vợ. Trong đó chỉ có một cục phân trâu ở giữa có cắm một cánh hoa nhài. Hắn ta chẳng hiểu gì cả cứ việc cầm lấy về nhà.
Người vợ trông thấy, hiểu ý ông thầy muốn mỉa mai mình:
Con vợ khôn lấy thằng chồng dại
Như bông hoa lài cắm bãi cứt trâu
Càng ngẫm nghĩ về “gói quà”, nàng càng buồn bực, trách chồng dốt nát để mang về cho mình một lời trêu chọc chua cay, rồi nghĩ tới duyên phận hẩm hiu, nước mắt nàng lã chã. Nàng vứt cái thoi, bụng bảo dạ: – “Thân thế ta thật chả ra gì. Trên đời có bao nhiêu người khôn ngoan tài giỏi, còn ta thì lấy nhầm phải một thằng chồng u mê đần độn!”. Trong một cơn phiền muộn, nàng chạy ra bờ sông, toan nhảy xuống dòng nước trẫm mình cho rồi một đời.
Lại nói chuyện ông thầy dạy học, sau khi tiễn chân anh chàng bán vải ra khỏi cửa, nghĩ đi nghĩ lại thấy sự trêu chọc ác nghiệt của mình thật là không phải.
Ông đâm ra lo câu chuyện đưa tới một kết quả không hay: – “Không biết chừng người đàn bà ấy phẫn chí liều thân hoại thể thì ta sẽ có tội rất lớn với danh giáo”.
Nghĩ thế, ông đồ bèn đi mượn một cái giỏ đựng cá thủng trôn, rồi mang ra bờ sông cùng với chiếc cần câu làm bộ câu cá. Ông cứ men theo dọc bờ sông gần làng, đi lại trông chừng. Khi thấy một người đàn bà ngồi trên bờ vắng đang ôm mặt khóc thút thít, ông biết ý vội tiến đến gần, có ý chìa giỏ cho nàng thấy và nói:
– Chị này ngồi tránh đi chỗ khác cho tôi câu cá nào.
Người đàn bà đó đúng là vợ anh chàng bán vải. Nàng ngước mắt trông lên thấy có một người đàn ông đầu đã hai thứ tóc mà lại mang chiếc giỏ rách đi câu.
Nàng tự nghĩ: – “Người nào đây ngu quá là ngu. Chồng mình tuy khờ dại nhưng cũng chưa đến nỗi này”.
Rồi nàng kết luận: – “Vậy ra chồng mình vẫn còn có những chỗ hơn người”. Nghĩ vậy, nàng bỏ ý định tự tử mà trở về nhà.
Ý nghĩa truyện Người vợ thông minh
Ba câu đố về một ngôi nhà
Ông đồ không chỉ đường bằng tên làng, tên xóm mà bằng ba hình ảnh: chợ đông mà không ai bán, kèn thổi tò le, cây tre một mắt. Người chồng hỏi khắp nơi đến tối mịt vẫn chịu, người vợ nghe kể một lần là giải được. Trường học đông người mà chẳng có ai buôn bán, bụi lau gặp gió kêu như sáo, cọng hành rỗng ruột như một đốt tre. Cái tài của nàng là nhìn cảnh vật quen thuộc quanh làng bằng con mắt khác, chứ không phải nhờ sách vở.
Một món quà làm người ta đau
Gói quà có cánh hoa nhài cắm trên cục phân trâu là một lời chê khéo mà ác. Nó đúng với cảnh nhà nàng, và chính vì đúng nên càng đau. Truyện cho thấy nỗi khổ của người đàn bà giỏi giang mà phải gắn đời mình với một người chồng đần độn, không có cách nào đổi được. Nàng toan tìm đến cái chết không phải vì yếu đuối, mà vì lời trêu đã chạm đúng chỗ nàng vẫn cố không nghĩ tới.
Ông đồ biết sửa lỗi
Điểm đẹp nhất của truyện nằm ở nhân vật ông đồ. Ông hiểu ra trò đùa của mình có thể giết người, liền tìm cách chữa bằng một trò khác: cầm giỏ thủng đi câu cá để người đàn bà thấy trên đời còn có kẻ dại hơn chồng mình. Ông không xin lỗi bằng lời mà bằng việc làm. Bài học dành cho người đọc hôm nay khá rõ: một câu nói đùa có thể nặng hơn người nói tưởng, và người có chữ càng phải giữ miệng.
Nguồn gốc truyện Người vợ thông minh
Đây là truyện cổ tích sinh hoạt của người Việt, xoay quanh trí khôn trong đời thường thay vì phép lạ. Truyện mượn câu ca dao về cảnh vợ khôn lấy chồng dại; hình ảnh bông hoa nhài cắm bãi phân trâu đến nay vẫn được dùng để nói về những cặp đôi chênh lệch. Lối giải đố bằng hình ảnh quen thuộc còn gặp trong truyện Em bé thông minh.
Câu hỏi thường gặp
“Chợ đông không ai bán” trong truyện là chỗ nào?
Đó là trường học: đông người tụ họp như chợ nhưng không có ai buôn bán. Hai câu đố còn lại chỉ bụi lau và bụi hành, tỏi.
Vì sao ông đồ mang giỏ thủng ra bờ sông câu cá?
Ông sợ người vợ vì lời trêu của mình mà liều thân, nên cố làm một việc thật dại trước mặt nàng để nàng thấy chồng mình chưa phải người kém nhất.
Có truyện nào khác về người phụ nữ khéo léo?
Bạn có thể đọc Gái ngoan dạy chồng và truyện xử kiện Phân xử tài tình.