Hai ông tướng Đá Rãi là một trong những câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện không chỉ mang tính giải trí mà còn chứa đựng nhiều bài học quý giá. Hãy cùng khám phá những điều thú vị trong tác phẩm này.
Dưới thời nhà Lý, có một ông vua, nhân một hôm đi du ngoạn về miền núi xứ Đoài, tự nhiên thấy ở sườn núi nứt ra một khe rộng, rồi từ trong đi ra hai người to lớn lạ thường, mỗi người vác trên vai một phiến đá tảng như cái bồ, coi bộ không có tý gì là mệt nhọc.
Lấy làm lạ quá, ông vua cho gọi hai người đến hỏi: -“Các ngươi quê ở đâu ta?”. Họ đáp: – “Chúng tôi là hai anh em sinh đôi ở trên núi này”. – “Các ngươi có tài nghề gì chăng?” – “Chúng tôi chỉ giỏi môn vật!”. Nhà vua bèn đưa họ về kinh thành cho tỷ thí với các đô vật khỏe nhất của mình.
Nhưng không có một tay nào trụ nổi họ. Hễ ai sơ hở để cho họ mó phải một chỗ nào ở trên người là y như chỗ ấy không gãy xương cũng nát thịt. Nhiều người thấy run sợ lảng tránh, không dám đọ sức.
Nhà vua rất kính phục và mừng rỡ, cho họ làm thị vệ, lúc nào cũng bắt hầu bên mình. Người ta gọi là Đô Nghê và Đô Voi. Họ không quen mặc phẩm phục của triều đình; dù trời nóng hay lạnh, lúc nào cũng trần mình đóng khố như lúc họ mới về triều.
Nhà vua cũng không thể bắt buộc họ được. Nhiều lúc vua đi về các hành cung ở địa phương sai họ canh cửa. Hai ông đứng canh luôn mười mấy ngày giữa mưa nắng gió sương mà không mệt mỏi, không đau ốm. Bởi thế người ta cũng gọi là hai ông tướng Đá Rãi. Thường thường vào những ngày hội ở triều đình, họ vật nhau và múa nhảy cho người bốn phương thưởng ngoạn.
Trong những năm chinh chiến, hai ông lập được nhiều công trạng. Giữa chiến trận, hai ông đóng khố bao, đầu đội mũ lưỡi búa, mỗi tay cầm một cây roi xông vào giữa đám thiên binh vạn mã như vào chỗ không người. Bởi vì gươm giáo chém vào mình họ chỉ quằn lại chứ thịt da không hề xây xát. Nhà vua phong cho họ làm tướng và yêu mến vô cùng.
Thấy điều trái tai gai mắt, hai ông tướng Đá Rãi thường nói thẳng không kiêng nể ai cả. Bởi vậy trong triều có nhiều người kính phục nhưng cũng có nhiều kẻ ghen ghét.
Buổi ấy nhà vua rất sùng đạo Thích Ca. Những công trình đúc chuông tô tượng làm chùa mỗi ngày một nhiều. Theo lệnh vua, giữa kinh đô bắt đầu dựng lên một cái tháp đồ sộ có thể đứng trên tháp nhìn thấy khắp bốn phía ngoài thành.
Có hàng ngàn người phải bỏ nhà đến đấy phục dịch. Hai ông tướng Đá Rãi một hôm đi qua đó thấy mọi người xúm nhau lại khiêng một cây cột lớn lên tường cao. Không may nửa chừng dây đứt, cây cột rơi xuống nghiến nát mấy người. Hai ông bước tới, cùng một lúc nhấc bổng cây cột lên, vứt đi chỗ khác và than thở:
– Phật chỉ làm chết dân!
Không ngờ câu nói đó vô tình lọt vào tai một tên nịnh thần. Hắn vốn căm ghét hai ông từ lâu. Hắn về kể chuyện cho vua biết và nói thêm:
– Thần thấy hai tên đô vật ấy ngày càng lộng quyền. Sự lộng quyền sẽ dẫn tới sự thoán nghịch. Nếu không sớm trừ đi ắt về sau sẽ có họa lớn.
Thế là qua hôm sau, hai ông bị đưa ra pháp trường. Nhưng đao phủ chém chặt băm vằm thế nào cũng không thể nào làm họ chết được. Người ta lại cho bốn ngựa phanh thây, nhưng ngựa không chạy nổi. Cho là thần linh, ai nấy đều lắc đầu lè lưỡi, sợ xanh cả mắt. Mãi về sau có một tên hung đồ, tay chân của viên nịnh thần, hiến một kế là vót một thanh nứa lấy đằng cứa thật sắc, rồi tống ngược từ hậu môn đến mồm.
Viên nịnh thần nghe theo, quả nhiên hai ông chết thật, nhưng hai ông còn lớn tiếng chửi rủa bọn tham quan ô lại trong triều cho đến lúc tắt thở.
Ý nghĩa truyện Hai ông tướng Đá Rãi
Hai đô vật từ lòng núi
Hai anh em sinh đôi bước ra từ khe núi nứt, vác đá tảng như không, vật ngã mọi đô vật của triều đình. Họ đóng khố, ở trần dù nắng hay rét, đứng canh hàng chục ngày giữa mưa gió không mệt. Người kể dựng nên hai nhân vật như sinh ra từ đất đá, mang sức mạnh và sự mộc mạc của người lao động, không quen với áo mũ triều đình.
“Phật chỉ làm chết dân!”
Thấy cây cột rơi đè chết mấy người phu xây tháp, hai ông buột miệng than một câu. Câu nói ấy là tiếng nói thật của những người bị bắt đi phục dịch cho các công trình lớn. Truyện không phê phán đạo Phật mà phê phán việc dựng chùa tháp bằng mồ hôi và tính mạng của dân.
Cái chết của người nói thẳng
Một lời than bị tên nịnh thần xuyên tạc thành tội mưu phản, và hai vị tướng có công bị giết bằng cách tàn ác nhất. Đến lúc tắt thở họ vẫn chửi bọn quan tham trong triều. Truyện là một bi kịch về số phận người trung trực giữa chốn quyền lực, nơi kẻ nịnh dễ được tin hơn người thẳng.
Nguồn gốc truyện Hai ông tướng Đá Rãi
Truyện lấy bối cảnh đời Lý, thời Phật giáo được triều đình rất coi trọng và nhiều chùa tháp lớn được dựng ở kinh thành Thăng Long, như tháp Báo Thiên. Xứ Đoài, nơi hai ông xuất hiện, là tên gọi cũ của vùng đất phía tây Thăng Long, quanh Sơn Tây. Tên Đô Nghê, Đô Voi và biệt danh “Đá Rãi” chưa tìm thấy trong sử sách, nên đây nhiều khả năng là nhân vật của truyện kể dân gian. Đọc thêm về một ngôi tháp thời Lý trong Sự tích tháp Báo Ân và về một ngôi chùa thời Lý trong Sự tích chùa Một Cột.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gọi là hai ông tướng Đá Rãi?
Vì hai ông đứng canh cửa hàng chục ngày giữa mưa nắng, gió sương mà không mệt, không ốm, cứng cỏi như đá.
Vì sao hai ông bị xử tử?
Một tên nịnh thần nghe hai ông than “Phật chỉ làm chết dân” liền tâu với vua rằng họ lộng quyền, có ý thoán nghịch.
Có truyện nào khác về thiền sư, chùa chiền thời Lý?
Bạn có thể đọc Từ Đạo Hạnh.