Cây tre trăm đốt là một trong những truyện cổ tích nổi bật của Việt Nam. Câu chuyện không chỉ mang tính giải trí mà còn chứa đựng nhiều bài học quý giá. Hãy cùng Văn VN tìm hiểu những điều thú vị trong tác phẩm này.
Ngày xưa, có một ông già nhà quê có một cô gái đẹp. Trong nhà phải thuê một đầy tớ trai, ông ta muốn lợi dụng nó làm việc khỏi trả tiền, mới bảo nó rằng: “Mày chịu khó làm ăn với tao rồi tao gả con gái cho”. Người ở mừng lắm, ra sức làm lụng tới khuya không nề hà mệt nhọc. Nó giúp việc được ba năm, nhà ông ta mỗi ngày một giàu có.
Ông nhà giàu không còn nghĩ đến lời hứa cũ nữa, đem con gái gả cho con một nhà phú hộ khác ở trong làng.
Sáng hôm sắp đưa dâu, ông chủ gọi đứa ở lên lừa nó một lần nữa, bảo rằng: “Bây giờ mày lên rừng tìm cho ra một cây tre có trăm đốt đem về đây làm đũa ăn cưới, thì tao cho mày lấy con gái tao ngay”.
Đứa ở tưởng thật, vác dao đi rừng. Nó kiếm khắp nơi, hết rừng này qua rừng nọ, không tìm đâu thấy có cây tre đủ trăm đốt. Buồn khổ quá, nó ngồi một chỗ ôm mặt khóc. Bỗng thấy có một ông lão râu tóc bạc phơ, tay cầm gậy trúc hiện ra bảo nó: “Tại sao con khóc, hãy nói ta nghe, ta sẽ giúp cho”.
Nó bèn đem đầu đuôi câu chuyện ông phú hộ hứa gả con gái cho mà kể lại. Ông lão nghe xong, mới bảo rằng: “Con đi chặt đếm đủ trăm cái đốt tre rồi đem lại đây ta bảo”.
Nó làm theo y lời dặn, ông dạy nó đọc: “Khắc nhập, khắc nhập” (vào ngay, vào ngay) đủ ba lần, thì một trăm khúc tre tự nhiên dính lại với nhau thành một cây tre đủ một trăm đốt. Nó mừng quá, định vác về, nhưng cây tre dài quá, vướng không đi được. Ông lão bảo nó đọc: “Khắc xuất, khắc xuất” (ra ngay, ra ngay) đúng ba lần thì cây tre trăm đốt lại rời ra ngay từng khúc.
Nó bèn bó cả lại mà gánh về nhà. Đến nơi thấy hai họ đang ăn uống vui vẻ, sắp đến lúc rước dâu, nó mới hay là ông chủ đã lừa nó đem gả con gái cho người ta rồi.
Nó không nói gì, đợi lúc nhà trai đốt pháo cưới, bèn đem một trăm khúc tre xếp dài dưới đất, rồi lẩm bẩm đọc: “Khắc nhập, khắc nhập” cho liền lại thành một cây tre trăm đốt, đoạn gọi ông chủ đến bảo là đã tìm ra được, và đòi gả con gái cho nó.
Ông chủ lấy làm lạ cầm cây tre lên xem, nó đọc luôn: “Khắc nhập, khắc nhập”, thì ông ta bị dính liền ngay vào cây tre, không làm sao gỡ ra được. Ông thông gia thấy vậy chạy đến, định gỡ cho, nó lại đọc luôn: “Khắc nhập, khắc nhập”, thì cả ông cũng bị dính theo luôn, không lôi ra được nữa.
Hai họ thấy thế không còn ai dám lại gần nó nữa. Còn hai ông kia không còn biết làm thế nào đành van lạy xin nó thả ra cho. Ông chủ hứa gả con gái cho nó, ông thông gia xin về nhà ngay, nó để cho cả hai thề một hồi rồi nó mới đọc: “Khắc xuất, khắc xuất” thì hai ông rời ngay cây tre, và cây tre cũng rời ra trăm khúc.
Mọi người đều lấy làm khiếp phục đứa ở, ông chủ vội gả con gái cho nó, và từ đó không còn dám khinh thường nó nữa.
Ý nghĩa truyện Cây tre trăm đốt
Lời hứa để lừa người làm không công
Ông chủ hứa gả con gái chỉ để có người làm quần quật ba năm khỏi trả công. Khi nhà đã giàu, ông quên lời, gả con cho nhà phú hộ, rồi còn lừa thêm lần nữa bằng một yêu cầu không thể làm được: tìm cây tre có trăm đốt. Truyện vạch rõ kiểu tính toán của kẻ giàu coi lời hứa với người nghèo như không có.
Phép màu đứng về phía người thật thà
Đứa ở tin lời chủ, vào rừng tìm mãi, đến khi bật khóc thì ông lão hiện ra. Câu thần chú “khắc nhập, khắc xuất” rất dễ nhớ, và cái hay là người được giúp dùng nó đúng lúc, đúng chỗ: ghép tre trước mặt hai họ, rồi cho ông chủ và ông thông gia dính chặt vào cây tre đến khi chịu giữ lời.
Tiếng cười cuối truyện
Hình ảnh hai ông nhà giàu dính vào cây tre, van lạy đứa ở, là một màn trừng phạt vừa đáng vừa buồn cười. Truyện không cần đến cái chết mà chỉ cần làm kẻ gian bẽ mặt trước đám đông. Người lao động nghèo cuối cùng được đền đáp xứng đáng và từ đó không ai dám coi thường nữa.
Nguồn gốc truyện Cây tre trăm đốt
Cây tre trăm đốt là truyện cổ tích thần kỳ của người Việt, cùng kiểu với Sọ Dừa và Sự tích cây khế: người lao động nghèo, thật thà được thần tiên giúp đỡ. “Khắc nhập” nghĩa là vào ngay, “khắc xuất” là ra ngay. Trong bản phổ biến ở trường học, người đi ở tên là anh Khoai và người giúp anh là Bụt; bản trên trang không nêu tên, chỉ gọi là đứa ở và ông lão râu tóc bạc phơ. Truyện thường được dùng làm ngữ liệu đọc hiểu và bài tập kể chuyện ở lớp 6.
Câu hỏi thường gặp
“Khắc nhập, khắc xuất” nghĩa là gì?
Là câu thần chú có nghĩa “vào ngay” và “ra ngay”: đọc “khắc nhập” thì các đốt tre dính lại, đọc “khắc xuất” thì rời ra.
Vì sao ông chủ bắt tìm cây tre trăm đốt?
Vì ông muốn lừa đứa ở thêm một lần: tre không có cây nào đủ trăm đốt, nên ông tin nó sẽ không bao giờ đòi được vợ.