Nửa đêm, ánh trăng soi sáng những tâm tư sâu lắng. Bài thơ khắc họa những cảm xúc tinh tế, lắng đọng trong khoảnh khắc tĩnh lặng. Hãy cùng đắm chìm trong thế giới của những suy tư và kỷ niệm.
Dạ bán
Thuỵ thì đô tượng thuần lương hán,
Tỉnh hậu tài phân thiện, ác nhân;
Thiện, ác nguyên lai vô định tính,
Đa do giáo dục đích nguyên nhân.
Dịch nghĩa
Lúc ngủ, mọi người đều có vẻ thuần hậu,
Tỉnh dậy, mới phân biệt rõ người thiện kẻ ác;
Thiện, ác vốn chẳng phải là bản tính cố hữu,
Phần lớn đều do giáo dục mà nên.
Trích Thuộc tập Nhật ký trong tù (Ngục trung nhật ký).
Nửa đêm, bài thơ khắc họa những tâm tư sâu lắng của con người trong khoảnh khắc tĩnh lặng. Tác giả đã tinh tế thể hiện nỗi cô đơn và khát khao yêu thương, tạo nên một bức tranh cảm xúc đầy ám ảnh.
Từ khóa: ngủ thì ai cũng như lương thiện
Hoàn cảnh sáng tác và ý nghĩa
Nửa đêm (Dạ bán) là một bài trong Nhật ký trong tù, tập thơ chữ Hán Hồ Chí Minh viết từ 29/8/1942 đến 10/9/1943, khi bị chính quyền Tưởng Giới Thạch giam qua nhiều nhà lao ở Quảng Tây, Trung Quốc. Bản dịch thơ quen thuộc của Nam Trân: “Ngủ thì ai cũng như lương thiện, / Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ, hiền; / Hiền, dữ phải đâu là tính sẵn, / Phần nhiều do giáo dục mà nên.”
Thể thất ngôn tứ tuyệt, đi từ quan sát cụ thể đến kết luận triết lý. Hai câu đầu ghi điều tác giả thấy lúc nửa đêm: khi ngủ, mặt ai cũng “thuần lương” (hiền lành, lương thiện); tỉnh dậy mới rõ người thiện kẻ ác. Hai câu sau rút ra nhận định: thiện ác không phải bản tính có sẵn mà phần lớn do giáo dục, tức hoàn cảnh sống và sự rèn luyện tạo nên. Đó là cái nhìn tin ở con người.
Bài thường dùng làm dẫn chứng cho nghị luận xã hội về giáo dục và nhân cách, phù hợp học sinh lớp 8 trở lên.