Tóm tắt Bạn đã biết gì về sóng thần? ngắn gọn, đầy đủ – 6 mẫu hay nhất

Văn bản giải thích sóng thần là gì, hình thành như thế nào, do đâu mà có và vì sao đặc biệt nguy hiểm. Tác giả chỉ ra các dấu hiệu báo trước để con người kịp tránh xa bờ biển, đồng thời điểm lại những trận sóng thần thảm khốc từng xảy ra trên thế giới.

Sóng thần (tsunami) là một chuỗi sóng có chu kì dài, lan đi với tốc độ rất cao và có sức hủy diệt lớn khi ập vào đất liền. Giữa đại dương, sóng thấp nên gần như không ai nhận ra; chỉ khi tới vùng nước nông, khối nước khổng lồ mới dựng lên thành những con sóng cao hàng chục mét. Thủ phạm chính là động đất dưới đáy biển, bên cạnh núi lửa, sạt lở và các vụ nổ. Khi thấy biển rút đi bất thường, cần báo cho mọi người và chạy lên chỗ cao ngay. Lịch sử đã nhiều lần chứng kiến sóng thần cướp đi hàng nghìn sinh mạng.

• Định nghĩa: Tsunami là tên tiếng Nhật của sóng thần – chuỗi sóng có chu kì dài, tốc độ có thể vượt 720 km/giờ tùy độ sâu đáy biển. Ngoài khơi rất khó nhận biết, nên trận sóng thần ngày 26/12/2004 ở Ấn Độ Dương đã gây thương vong khủng khiếp cho hơn mười quốc gia.
• Cơ chế hình thành: Ở vùng nước sâu, sóng thấp, hai đỉnh sóng cách nhau hàng trăm ki-lô-mét nhưng tốc độ tới 800 km/giờ. Cả khối nước dịch chuyển chứ không chỉ mặt nước, và khi vào bờ có thể cao trên 30 m (năm 1958 ở vịnh Li-tu-y-a, A-lát-xca, sóng cao tới 525 m).
• Nguyên nhân: Phần lớn là động đất; bên cạnh đó là núi lửa, sạt lở hay các vụ nổ ngầm, trong đó có cả thử vũ khí hạt nhân. Thảm họa 2004 bắt nguồn từ trận động đất 9 độ rích-te khi mảng Bơ-ma bất ngờ nhô lên, chồm qua mảng Ấn Độ.
• Dấu hiệu: Biển cuộn chậm, sóng không vỡ bọt như khi có bão; mặt biển dao động mạnh, nổi nhiều bọt; nước rút đột ngột không theo thủy triều; nước ấm lạ, có tiếng động lạ.
• Lịch sử: Từ trận năm 365 ở A-lếch-xan-đri-a đến các trận ở In-đô-nê-xi-a (1883), Nhật Bản (1896), Chi-lê (1960), Phi-líp-pin (1976), Pa-pua Niu Ghi-nê (1998), sóng thần đã gây ra vô số mất mát.

Văn bản Bạn đã biết gì về sóng thần? cung cấp những hiểu biết cơ bản về một hiện tượng tự nhiên đáng sợ. Theo văn bản, tsunami – cách người Nhật gọi sóng thần – gồm nhiều con sóng nối nhau trong thời gian dài, di chuyển cực nhanh và gây hủy diệt khi tràn vào bờ. Điều khiến nó đáng sợ là ngoài khơi, con sóng chỉ cao vài mét, dài hàng trăm ki-lô-mét, gần như vô hình với người đi biển; nhưng khi gặp vùng nước nông, cả khối nước khổng lồ dựng đứng lên và tàn phá mọi thứ. Nguyên nhân chủ yếu là động đất, như cơn địa chấn mạnh 9 độ rích-te ngoài khơi Su-ma-tra năm 2004 đã gây ra thảm họa cho cả khu vực Ấn Độ Dương. Văn bản cũng hướng dẫn người đọc nhận biết những thay đổi lạ của biển, nhất là hiện tượng nước rút đột ngột, để kịp sơ tán lên cao. Phần cuối nhắc lại các trận sóng thần lớn trong lịch sử như một lời cảnh tỉnh.

Mở đầu, văn bản cho biết sóng thần (tờ-su-na-mi) là một chuỗi sóng kéo dài từ vài phút đến hàng giờ, có thể lan đi với vận tốc trên 720 km/giờ và gây tàn phá nặng nề khi vào bờ. Trái với suy nghĩ của nhiều người, sóng thần không hiện ra từ xa với tiếng gầm dữ dội; ngay cả người ngồi trên thuyền ngoài khơi cũng khó biết nó đang đi qua. Vì khó nhận biết như vậy, thảm họa tháng 12/2004 trên Ấn Độ Dương mới cướp đi nhiều sinh mạng đến thế ở hơn mười nước.

Tiếp theo, tác giả giải thích cơ chế: ở nơi nước sâu, sóng nhỏ, đỉnh sóng chỉ cao vài mét, khoảng cách giữa hai đỉnh sóng có thể dài hàng trăm cây số, trong khi sóng vẫn lao đi với vận tốc tới 800 km/giờ. Đó là sự chuyển động của toàn bộ khối nước. Khi tới vùng nước nông, sóng mới bộc lộ sức mạnh, có thể cao từ 30 m trở lên; con sóng ở vịnh Li-tu-y-a năm 1958 cao tới 525 m.

Về nguyên nhân, động đất đóng vai trò chính; núi lửa, lở đất, các vụ nổ dưới biển cũng có thể gây sóng thần. Trận động đất năm 2004 mạnh 9 độ rích-te, xảy ra khi mảng Bơ-ma đột ngột nhô lên so với mảng Ấn Độ, tâm chấn sâu 10 km, cách phía tây Su-ma-tra khoảng 160 km, thuộc vành đai lửa châu Á – Thái Bình Dương; rung chấn lan xa tới Xô-ma-li-a.

Văn bản nêu các dấu hiệu cần cảnh giác: biển cuộn lên chậm chạp, mặt biển xao động khác thường, nổi bọt, nước rút nhanh trái quy luật thủy triều, nước ấm lên và có âm thanh lạ. Gặp những dấu hiệu ấy, phải báo cho mọi người và rời bãi biển lên vùng cao.

Cuối cùng, văn bản điểm lại các thảm họa: từ thời cổ đại (năm 365) tại thành phố A-lếch-xan-đri-a; năm 1883, núi lửa Kra-ca-tô-a phun trào kéo theo sóng thần làm 36 000 người chết; năm 1896 ở Nhật Bản hơn 26 000 người chết; các trận năm 1960 ở Chi-lê, 1976 ở Phi-líp-pin và 1998 ở Pa-pua Niu Ghi-nê.

Sau khi đọc văn bản, em hiểu sóng thần không giống những con sóng to mà chúng ta vẫn thấy khi có bão. Nó là một chuỗi sóng rất dài, di chuyển với tốc độ hàng trăm ki-lô-mét mỗi giờ, ẩn mình giữa đại dương rồi bất ngờ dâng cao khi vào bờ. Phần lớn sóng thần sinh ra từ động đất dưới đáy biển, giống như thảm họa ở Ấn Độ Dương năm 2004. Điều em ghi nhớ nhất là các dấu hiệu báo trước: biển dao động lạ, nổi bọt, đặc biệt là nước rút ra xa một cách đột ngột. Khi đó, việc cần làm là báo cho mọi người và chạy thật nhanh lên chỗ cao. Những con số về các trận sóng thần trong lịch sử nhắc em rằng hiểu biết về thiên tai có thể cứu sống nhiều người.

Kết luận

Để tóm tắt tốt văn bản thông tin như Bạn đã biết gì về sóng thần?, em nên bám vào các đề mục, giữ đúng trình tự định nghĩa – cơ chế – nguyên nhân – dấu hiệu – thảm họa, chọn số liệu tiêu biểu và diễn đạt bằng lời của mình. Mẫu 1, 2 phù hợp khi cần tóm tắt nhanh; mẫu 3, 5 dùng để ôn tập kĩ; mẫu 6 có thể dùng khi trình bày miệng.

Xem thêm:

• Soạn bài Bạn đã biết gì về sóng thần?
• Soạn bài Sao băng là gì và những điều bạn cần biết về sao băng?
• Soạn bài Những điều bí ẩn trong tập tính di cư của các loài chim
• Tài liệu Ngữ văn 8 Chân trời sáng tạo