Trò chơi cướp cờ là văn bản thông tin của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy, văn bản đọc mở đầu Bài 8 (Nét đẹp văn hóa Việt) trong sách Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo tập hai. Văn bản giới thiệu mục đích, khâu chuẩn bị và luật chơi của một trò chơi dân gian quen thuộc ở sân trường, sân làng Việt Nam. Văn VN tóm lược luật chơi trong văn bản, cung cấp thông tin tác giả, xuất xứ, thể loại, bố cục, phân tích cách trình bày và kèm sơ đồ tư duy để em ôn nhanh.
Nội dung văn bản Trò chơi cướp cờ
Văn bản in ở SGK tập hai, trang 45 – 46, câu hỏi Suy ngẫm và phản hồi ở trang 47. Văn bản ngắn, lại đang được bảo hộ bản quyền, nên dưới đây là phần thuật lại bằng lời của Văn VN, chỉ dẫn nguyên văn một cụm từ; phần trả lời câu hỏi có trong bài soạn bài Trò chơi cướp cờ.
a. Mục đích. Trò chơi góp phần “rèn luyện thể lực, sự khéo léo, nhanh nhẹn, tinh mắt, khả năng phán đoán và chuyển hướng hợp lí” cho người chơi; đồng thời tạo không khí sôi nổi, thi đua, gắn kết tập thể.
b. Chuẩn bị.
- Người chơi: không giới hạn số lượng, chia thành đội A, đội B, mỗi bên từ năm người trở lên; thành viên mỗi đội được đánh số thứ tự 1, 2, 3, 4…
- Sân chơi: một khoảng đất rộng và bằng như sân nhà, sân trường, khu vui chơi.
- Cờ: vẽ một vòng tròn nhỏ ở chính giữa sân, đặt vào đó cây cờ hoặc vật thay thế như chiếc khăn, cành lá.
- Vạch xuất phát: kẻ ở hai đầu sân, cách đều vòng tròn đặt cờ.
c. Hướng dẫn cách chơi. Hai đội xếp hàng ngang theo số thứ tự sau vạch của mình. Trọng tài đứng giữa sân, gọi to một số; hai người mang số ấy ở hai đội lao lên giành cờ, tìm cách lừa, né để giật được cờ. Ai cầm được cờ thì chạy nhanh về phía đội nhà; người bên kia đuổi theo, vỗ được vào người cầm cờ thì người đó phải thả cờ xuống, và đến lượt người vỗ cướp cờ chạy về. Cứ thế cho tới khi một người mang được cờ về qua vạch đội mình thì người đó thắng, đội được tính điểm. Cờ được đặt lại chỗ cũ để trọng tài gọi cặp tiếp theo, cho đến khi hết người chơi.
Lưu ý khi chơi. Chỉ lên cướp cờ khi được gọi đúng số của mình; chỉ vỗ nhẹ vào đối phương lúc người đó đang cầm cờ; khi người cầm cờ đã qua vạch đội mình thì không được đập vào bạn nữa; trọng tài có thể gọi cùng lúc nhiều cặp; hết giờ, đội nhiều điểm hơn thắng, đội thắng có thể nhận quà, hoặc được các bạn đội thua cõng đi quanh sân một vòng.
Thông tin tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy
Theo SGK và các tài liệu hướng dẫn học, văn bản là của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy, in trong cuốn 100 trò chơi dân gian cho thiếu nhi (NXB Kim Đồng, 2014). Ngoài thông tin này, hiện chưa có nguồn tin cậy giới thiệu năm sinh, quê quán hay sự nghiệp của tác giả, vì vậy Văn VN không đưa thêm chi tiết tiểu sử để tránh sai lệch.
Từ văn bản, có thể thấy tác giả trình bày rất rõ ràng, khoa học: mỗi phần có tên gọi riêng, các ý được gạch đầu dòng, lời hướng dẫn ngắn gọn mà đủ để thiếu nhi đọc xong là tổ chức chơi được ngay. Đó cũng là đặc trưng của một cuốn sách tập hợp trò chơi dân gian dành cho các em.
Thông tin tác phẩm Trò chơi cướp cờ
Xuất xứ của văn bản
Văn bản được trích từ sách 100 trò chơi dân gian cho thiếu nhi, NXB Kim Đồng, 2014. Trong Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo, đây là văn bản đọc đầu tiên của Bài 8, học trước Cách gọt củ hoa thủy tiên, cùng chủ điểm với văn bản đọc mở rộng Kéo co.
Thể loại và phương thức biểu đạt
- Thể loại: văn bản thông tin, kiểu bài trình bày luật lệ của một trò chơi.
- Phương thức biểu đạt chính: thuyết minh, có hình vẽ minh họa hỗ trợ.
Mục đích của văn bản
Giúp người đọc hiểu mục đích, biết cách chuẩn bị và nắm vững luật chơi để có thể tự tổ chức trò chơi cướp cờ; qua đó góp phần giữ gìn một trò chơi dân gian đẹp.
Bố cục: Trò chơi cướp cờ có mấy phần?
Văn bản có 3 phần, ứng với ba đề mục a, b, c:
- Phần 1 – Mục đích: ích lợi của trò chơi đối với thể chất, kĩ năng và tinh thần tập thể.
- Phần 2 – Chuẩn bị: người chơi, địa điểm, cây cờ, vạch xuất phát.
- Phần 3 – Hướng dẫn cách chơi: diễn biến một lượt chơi, cách tính điểm và các lưu ý.
Luật chơi và cách ghi điểm
Điểm mấu chốt của luật chơi là: người chơi phải mang được cờ về qua vạch của đội mình mà không bị đối phương vỗ trúng khi đang cầm cờ. Muốn ghi điểm, đội chơi cần nhanh chân lên giật cờ, khéo léo né tránh, phán đoán hướng chạy, đồng thời tuân thủ đúng luật (chỉ lên khi được gọi số, chỉ vỗ nhẹ khi đối phương cầm cờ).
Cách triển khai thông tin
Thông tin được chia theo từng nhóm nội dung (mục đích, chuẩn bị, cách chơi) và trong phần cách chơi lại được sắp theo trình tự thời gian của một lượt chơi, với các từ ngữ chỉ thứ tự như đầu tiên, tiếp theo, sau đó. Cách triển khai này giúp người đọc dễ hình dung và làm theo đúng từng bước.
Hình vẽ minh họa
Hình vẽ sân chơi với vòng tròn đặt cờ ở giữa và hai hàng người chơi ở hai đầu giúp người đọc hình dung nhanh cách bố trí sân, vị trí đứng và hướng chạy, bổ sung cho phần lời.
Giá trị nội dung
Văn bản cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về trò chơi cướp cờ: mục đích, cách chuẩn bị, luật chơi và những điều cần lưu ý. Văn bản cho thấy trò chơi dân gian vừa rèn luyện sức khỏe, sự nhanh nhẹn, vừa vun đắp tinh thần đoàn kết – một nét đẹp văn hóa cần được gìn giữ.
Giá trị nghệ thuật
- Bố cục ba phần rõ ràng, đề mục ngắn gọn.
- Ngôn ngữ chính xác, dễ hiểu; dùng số từ, từ ngữ chỉ trình tự và thuật ngữ của trò chơi (trọng tài, vạch mốc, đội).
- Gạch đầu dòng tách bạch từng ý, dễ theo dõi.
- Có hình vẽ minh họa hỗ trợ việc tiếp nhận thông tin.
Sơ đồ tư duy Trò chơi cướp cờ
Các ý cần nhớ về văn bản được hệ thống trong sơ đồ sau.
Lời kết
Khi học văn bản Trò chơi cướp cờ, em cần nhớ: tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy; văn bản trích từ 100 trò chơi dân gian cho thiếu nhi (NXB Kim Đồng, 2014); thể loại văn bản thông tin giới thiệu quy tắc, luật lệ trong trò chơi; bố cục 3 phần (mục đích – chuẩn bị – cách chơi); thông tin trình bày theo từng mục và theo trình tự thời gian, có hình minh họa. Đây là mẫu tốt để em học cách viết văn bản giới thiệu luật lệ một trò chơi hay hoạt động.
Xem thêm: