Sự tích con Lợn là một trong những câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện không chỉ giải thích nguồn gốc loài vật mà còn chứa đựng nhiều bài học ý nghĩa. Hãy cùng khám phá những giá trị văn hóa ẩn chứa trong tác phẩm này.
Ngày xưa có một gia đình nông dân sống rất nhân hậu. Vợ chồng cày sâu cuốc bẫm, tiết kiệm giúp đỡ người nghèo. Họ đã tạo được trâu khỏe, ruộng tốt, cất được 5 gian nhà gỗ lim, vườn cau, ao cá. Cuộc sống tưởng thế đã thanh nhàn.
Nhưng oái oăm thay, vợ chồng lại không có mụn con nào. Vợ chồng buồn rầu. Làng xóm chế giễu. Mỗi lần như thế, hai vợ chồng lại tìm thầy tìm thuốc tốn kém vô kể. Một hôm có người mách: – Ông bà có con phải cầu tự. Nghĩa là phải làm một chuyện gì đó để lại công đức cho thần thánh, cho người đời.
Hai vợ chồng từ đó đêm nào cũng trằn trọc tìm việc làm công đức. Người chồng đề nghị còn bao nhiêu vốn liếng xây dựng một ngôi đền. Người vợ đồng ý và ngay ngày hôm sau ra sông mua gỗ. Ba tháng sau, ngôi đền uy nghi mọc giữa thôn Đoài. Các vị thần: Của cải, Trí tuệ, Sức khỏe, Ăn chơi đã tụ tập về. Ai ước nguyện thế nào thì được thế ấy.
Ông bà nọ ước ao có con, thần thương lắm đã cho người con trai đẹp và khỏe mạnh. Đáng tiếc, vợ chồng người nông dân quý con quá hóa tội. Cậu bé tên Hợi trái ngược tính nết với người sinh ra nó. Cậu thích ngủ và chơi bời, dỗ dành mãi mới đến trường, nhưng vừa ngồi xuống ghế đã ngủ gật, thành thử ba năm sau vẫn chưa viết nổi cái tên của Hợi. Về sau Hợi bỏ học la cà trong làng, ngoài bãi, ven sông. Tệ hơn nữa khi Hợi có vợ lại đuổi cha mẹ ra ở riêng. Mặc thế, ông bà vẫn dốc lòng chiều chuộng thương con.
Hôm người mẹ hấp hối, bà bảo chồng gọi Hợi lại, nắm lấy tay và nói đứt quãng trong hơi thở:
– Cha mẹ thật ân hận chưa lo cho con được nhiều. Nay mẹ sắp qua đời muốn hỏi con có nguyện vọng gì để khi xuống suối vàng mẹ biết mà cầu xin phù hộ cho con.
Người con nói ngay:
– Con ao ước suốt đời không làm mà được ăn no, được ngủ không ai quấy rầy. Nói tóm lại được người ta hầu hạ.
Mai táng vợ xong, người chồng vào đền cầu xin nguyện vọng đó cho con. Các vị thần linh hội ý với nhau thấy thật khó xử. Thật ra nếu xin của cải giàu sang, trí tuệ minh mẫn, sức khỏe phi thường hay ăn chơi phóng đãng thì dễ. Đằng này nó chỉ ước mơ tầm thường ăn no ngủ kỹ. Có khó một chút là bắt người ta hầu hạ. Khoản này vượt quá quyền hạn của các thần trong đền. Họ bàn với nhau tâu lên Ngọc Hoàng. Ngọc Hoàng nghe xong ngoảnh lại nói với thần Trí tuệ:
– Thật đáng buồn cho giống người. Ta sinh ra họ cốt để làm đẹp cho thiên hạ. Vậy mà nay có kẻ chỉ ước ao ăn ngủ, lại còn muốn người ta hầu hạ nữa. Tệ. Tệ thật.
Thần Trí tuệ cúi đầu lạy:
– Bẩm thưa Thượng đế, cha mẹ của Hợi là người nhân đức. Chính họ đã có công thờ thần linh. Nếu ta không giúp họ thì sẽ mất niềm tin ạ.
Ngọc Hoàng thấy thần Trí tuệ nói phải. Nhưng như thế thì vô lý quá. Ai đời cùng loài người với nhau lại bắt người này hầu hạ người nọ. Bỗng Ngọc Hoàng reo lên:
– Ta nghĩ ra rồi. Thần lại đây ta bảo.
Thần Trí tuệ mặt tươi như hoa đến quỳ lạy dưới chân Ngọc Hoàng.
– Tên Hợi ước: Ăn no, ngủ yên, có người hầu hạ chứ gì? Ta cho làm kiếp lợn. Kiếp ấy được như thế, nhưng đoản thọ và chính tay người hầu hạ giết nó.
Thần Trí tuệ toan nói hộ cho người nông dân vài điều nữa thì Ngọc Hoàng đã giũ áo bào đi ra. Thần buồn bã bay về làng Đoài thì được tin ông lão nông dân và con trai tên Hợi đã mất cách đây nửa năm. Điều lạ là trong làng Đoài mọc lên ngọn núi nhỏ có lửa, cháy chập chờn dòng chữ “Ốc Thượng Thổ”. Trong làng Đoài nhà ai cũng có ổ tò vò mọc chi chít trên nóc nhà, nhà nào cũng nuôi một giống vật lạ: Mõm dài, tai lớn, bốn chân nhỏ, mình nục nạc những thịt. Nó không biết kêu mà chỉ biết éc. Giống ấy phàm ăn. Ăn xong thì ngủ. Hơi ngót dạ lại đòi ăn làm cho người làng phải bưng xách nấu nướng thật vất vả. Vì nguyện vọng nuôi nó chóng lớn để mau giết thịt nên người ta đặt tên là Lớn. Tiếng này lâu ngày đọc chệch thành Lợn.
Ý nghĩa truyện Sự tích con Lợn
Thương con quá hóa hại con
Cha mẹ Hợi là người tốt: chăm làm, giúp người nghèo, dốc hết vốn dựng đền. Nhưng chính họ lại chiều đứa con duy nhất đến mức nó không học nổi một chữ, có vợ rồi đuổi cha mẹ ra ở riêng mà vẫn được bênh. Truyện nói thẳng điều nhiều người ngại nói: lòng thương con không có giới hạn có thể nuôi lớn một kẻ vô dụng.
Ước gì được nấy, nhưng phải trả giá
Điều Hợi ước nghe thì nhỏ: ăn no, ngủ yên, có người hầu hạ. Ngọc Hoàng ban đúng như thế, chỉ đổi kiếp người thành kiếp lợn, đoản thọ và chết trong tay chính người nuôi mình. Tiếng cười chua chát của truyện nằm ở chỗ ước muốn được đáp ứng trọn vẹn mà vẫn thành hình phạt.
Con người làm đẹp cho đời
Câu than của Ngọc Hoàng rằng con người được sinh ra để làm đẹp cho thiên hạ là ý chính của truyện. Một đời người chỉ biết hưởng mà không làm thì chẳng khác gì con vật được vỗ béo.
Nguồn gốc truyện Sự tích con Lợn
Truyện giải thích nguồn gốc con lợn và tên gọi của nó theo lối chơi chữ: con vật được nuôi “cho chóng lớn” nên gọi là Lớn, đọc chệch thành Lợn. Tên nhân vật là Hợi, chi thứ mười hai trong mười hai con giáp, ứng với con lợn; dòng chữ “Ốc Thượng Thổ” trong truyện cũng là một tên nạp âm trong lịch can chi. Lối dùng các vị thần Của cải, Trí tuệ, Sức khỏe, Ăn chơi cho thấy đây là một bản kể khá muộn, không ghi người kể hay tuyển tập in.
Đọc thêm trên trang: Sự tích 12 con giáp, Sự tích con khỉ và Sự tích con bọ hung.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao con lợn có tên là lợn?
Theo truyện, người làng nuôi giống vật lạ này mong nó chóng lớn để giết thịt nên gọi là “Lớn”, lâu ngày đọc chệch thành “Lợn”.
Hợi ước điều gì và bị trả giá ra sao?
Hợi ước suốt đời không làm mà được ăn no, ngủ yên, có người hầu hạ. Ngọc Hoàng cho Hợi làm kiếp lợn: được ăn ngủ và được người chăm, nhưng sống ngắn và bị chính người nuôi giết thịt.