Sự tích chim Đa Đa là một trong những câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam, mang đến bài học về tình yêu thương và lòng trung thành. Câu chuyện không chỉ thu hút trẻ em mà còn gợi mở nhiều suy ngẫm cho người lớn về giá trị của sự hy sinh và lòng dũng cảm trong cuộc sống.
Đã lâu rồi, ở dựa mé rừng thưa có đôi vợ chồng người tiều phu ăn ở với nhau hai mươi năm rồi mà không có đứa con để vui cửa vui nhà. Một hôm vợ chồng bàn với nhau nên đến ngôi chùa ở gần triền núi ăn chay niệm Phật để cầu con.
Quả nhiên đi cầu tự trở về được ít lâu, vợ người tiều phu có thai, sinh được một con trai, đặt tên con là Đa Đa. Lúc thằng Đa Đa lên bảy tuổi thì mẹ nó qua đời. Còn lại một cha một con không ai sớm hôm săn sóc cho đứa trẻ, người tiều phu phải ngày ngày vào rừng đốn củi mãi tối mịt mới về, sự mệt mỏi làm cho gã không đủ sức để săn sóc nuôi dưỡng con thơ. Sau nhiều lần cân nhắc gã tiều phu không còn biết làm cách nào hơn là cưới thêm một người vợ kế.
Người đàn bà này không được hiền lương như mẹ ruột của Đa Đa. Ngoài roi vọt, tiếng nặng tiếng nhẹ, chị ta còn bắt Đa Đa phải lặn lội trong cánh đồng lầy chăn đuổi bầy vịt của chị ta nuôi. Đã vậy đến bữa, chị ta chỉ cho thằng Đa Đa ăn cơm thừa canh cặn đói no mặc kệ. Vì vậy tối đến thấy cha về thằng Đa Đa thường thút thít khóc kể với cha về nỗi dì ghẻ hành hạ chăn vịt, đòn bộng lại còn cho ăn đói.
Nghe vậy, người dì ghẻ càng ghét cay ghét đắng thằng Đa Đa nặng lời nhiếc mắng, đánh đập tàn nhẫn rồi để chồng tin, đợi lúc gần tối chị xúc một chén cát, lấy cơm trắng trải lên trên cho thằng Đa Đa bảo ăn. Thằng Đa Đa không dám cãi lời dì ghẻ, lại nghĩ tủi thân, hồi nào còn mẹ được ăn uống đầy đủ, nâng niu, săn sóc nay thì cực khổ, cơm lại trộn cát bảo ăn, làm sao ăn được. Nó cứ cầm chén cơm mà khóc cho tới lúc cha nó lơn tơn xách rựa về nhà.
Phần mệt nhọc, lại nghe tiếng dì ghẻ chanh chua mắng vốn: “Đó, ông xem thằng Đa Đa hành hạ tôi đến bực nào, cơm đã dưng tận tay nó không chịu ăn ngồi khóc rấm ra rấm rứt khi ma trù mà ẻo thì còn làm ăn gì được”.
Gã tiều phu nóng tính, nghe vậy bực mình rồi, lại thấy chén cơm trong tay Đa Đa là cơm trắng ngon lành tại sao không ăn mà ngồi khóc.
Nổi khí xung thiên, gã vớ lấy khúc củi đánh thằng Đa Đa, chẳng dè trúng nhầm đầu đứa bé ngã ra chết. Chén cơm trắng đổ tứ tung bày ra những vữa cát. Bây giờ gã tiều phu mới hiểu được lòng dạ bạc ác của người vợ kế thì đã muộn rồi. Bác chỉ còn cách chôn con và đuổi chị ta ra khỏi nhà.
Ba ngày sau ra thăm mả thằng Đa Đa, gã tiều phu thấy từ dưới mả một con chim kỳ lạ sắc xám bay lên đậu trên cành nhìn bác rồi cất tiếng kêu:
Bát cơm cát trả cho cha, đánh bể óc ác la, ác la đa.
Gã tiều phu biết ngay rằng hồn thằng Đa Đa hoá thành chim, buông ra những tiếng kêu thê thảm.
Ý nghĩa truyện Sự tích chim đa đa
Bát cơm trộn cát của người dì ghẻ
Người dì ghẻ không đánh Đa Đa trước mặt chồng mà bày một mưu độc hơn: lấy cơm trắng phủ lên chén cát, để đứa trẻ không ăn được rồi đổ lỗi cho nó. Chi tiết nhỏ ấy cho thấy cái ác có khi nằm ở sự giả dối được tính toán kỹ, khiến người ngay cũng bị lừa.
Cơn giận làm mất tất cả
Người cha mệt mỏi, nóng tính, không hỏi con lấy một câu mà vớ khúc củi đánh. Đến khi chén cơm đổ ra lộ cát, ông mới hiểu thì đã muộn. Truyện là lời nhắc đau lòng cho người lớn: trước khi trách phạt con trẻ, hãy lắng nghe và tìm hiểu cho rõ.
Tiếng kêu không nguôi của đứa trẻ oan
Hồn Đa Đa hóa chim, kêu “bát cơm cát trả cho cha” mỗi lần cha ra thăm mộ. Tiếng chim vừa là lời than, vừa là lời trách không bao giờ tắt. Đó là cách dân gian giải thích tiếng kêu của loài chim đa đa và giữ lại bài học cho các thế hệ sau.
Đọc thêm
Hình ảnh người dì ghẻ độc ác còn gặp trong Tấm Cám và Sự tích con dế. Những truyện giải thích tiếng kêu của loài chim: Sự tích chim quốc, Sự tích chim khướu bạc đầu.
Câu hỏi thường gặp
Chim đa đa kêu như thế nào theo truyện?
Theo truyện, chim kêu “Bát cơm cát trả cho cha, đánh bể óc ác la, ác la đa”, nhắc lại cái chết oan của cậu bé Đa Đa.
Vì sao Đa Đa không ăn chén cơm?
Vì người dì ghẻ đã xúc cát vào chén rồi chỉ phủ một lớp cơm trắng lên trên, làm sao ăn được.