Sự tích chiếc kèn môi là một câu chuyện cổ tích Việt Nam thú vị, mang đến bài học về tình bạn và lòng dũng cảm. Qua những tình huống éo le, nhân vật chính đã tìm ra sức mạnh từ chiếc kèn kỳ diệu, mở ra hành trình đầy bất ngờ.
Trên ngọn núi cao nọ, có một cái hang lớn. Trong hang có một con quỷ dữ. Ngày nào con quỷ cũng thịt bò thịt ngựa lấy máu làm rượu uống, lấy thịt làm thức nhắm.
Khi hết ngựa hết bò, nó lại xuống các bản quanh vùng bắt trâu, bò, ngựa về ăn. Dân bản quanh vùng căm tức con quỷ lắm, nhưng không ai dám chống lại. Thấy chúng mọi người đều bỏ chạy.
Một hôm, một nàng công chúa con độc nhất của vua Mèo vào rừng chơi. Cô đang mải mê hái bông hoa đẹp thì quỷ dữ đã đến sau lưng. Hắn nheo mắt ngắm nàng cười khà khà.
– Nàng đẹp lắm! Ta sẽ bắt nàng về làm người hầu ta.
Nói xong, hắn liền tung tà áo. Tà áo của hắn như có cánh, bay vù đến nàng công chúa và chụp lấy nàng. Quỷ thổi phù một cái, áo cuốn nàng công chúa bay về hang…
Công chúa mê đi. Lúc tỉnh dậy, nàng đã thấy mình ở hang quỷ. Chợt nhìn xuống chân, nàng thấy sợi dây đã buộc ở cổ chân từ lúc nào rồi.
Quỷ bắt công chúa hầu hạ nó. Ngày ngày, nàng phải xuống suối dưới chân núi vác nước về cho quỷ tắm rửa. Nàng buồn rầu và nhớ nhà lắm nhưng không làm cách nào trốn được, vì hễ động mạnh một cái là sợi dây thần lại báo cho quỷ biết ngay.
Một buổi sáng kia, nàng xuống suối vác nước thấy một con cá đẹp đang lội tung tăng trước mắt. Thỉnh thoảng, cá lại ngoi lên mặt nước, nhìn nàng bằng đôi mắt óng ánh. Công chúa nhìn con cá tung tăng vui sướng, nghĩ phận mình cực khổ, nàng cất tiếng than:
Cá buồn cá lội tung tăng
Ta buồn ta biết ngỏ cùng ai đây?
Quanh ta trời thẳm đất dày,
Tấm thân tù tội biết ngày nào vui.
Nghe lời than của nàng, con cá bỗng nổi lên và hóa thành một chàng trai khôi ngô tuấn tú. Chàng trai bước lên bờ, đến bên nàng và nói:
– Ta là con trai của vua Thủy Tề. Nghe tin nàng bị quỷ dữ bắt giam ta vội lên đây để cứu nàng.
Chàng trai vội cõng công chúa trên lưng và băng rừng chạy trốn. Trong lúc vội vã, nàng quên mất sợi dây thần đang buộc chân. Thấy động, sợi dây báo cho quỷ biết, quỷ tức giận, gầm lên vang động như sấm rền và lấy kính thần ra soi. Chàng trai cõng công chúa đi được một lúc thì bị sợi dây thần níu lại. Biết không thể đi xa được trong lúc này, chàng liền phù phép biến nàng thành một bông hoa, còn chàng thành cành lá che chở cho nàng. Biết mưu kế của chàng trai, quỷ liền hóa phép thành đàn ong ào ào bay tới đến. Cành lá bị ong châm, lá rụng, lá lại thành chàng trai, còn hoa bị ong châm lại thành nàng công chúa. Quỷ nắm dây thần lôi công chúa về. May chàng trai trốn được. Chàng đi lang thang, lòng buồn rầu. Tiên ông hiện đến và cho chàng một con dao, một chiếc lá, rồi ân cần dặn chàng:
– Khi nào con muốn nói gì với vợ con, con hãy để chiếc lá này vào miệng và nói, vợ của con sẽ nghe tiếng.
Tiên ông lại hiện đến chỗ nàng công chúa, cho nàng chiếc lá và bảo:
– Khi nào con muốn nói gì với chồng con, con cứ để chiếc lá này vào miệng mà nói, chồng con sẽ nghe thấy.
Nói rồi tiên ông biến mất. Công chúa có chiếc lá nên nàng đã nói với chàng tất cả nỗi đau khổ của nàng và mong chàng mau trở lại cứu nàng.
Lần này, hai người lại hẹn gặp nhau ở bờ suối. Nhờ có dao của tiên ông cho, chàng chém đứt dây thần và cõng nàng chạy trốn. Dây thần bị đứt, báo ngay với quỷ. Quỷ liền đuổi theo. Hai người vừa chạy đến bờ con sông lớn thì đã thấy bóng quỷ thấp thoáng đằng sau.
Thấy vậy, chàng liền quay ra bờ sông, lấy tay vỗ nước và gọi:
– Hỡi đàn cá lớn cá nhỏ! Hỡi cá chép, cá chầy! Hãy đưa ta qua sông!
Vừa dứt lời, chàng đã thấy một con cá lớn rẽ sóng lội vào và đưa hai người qua sông. Quỷ đuổi đến bờ sông liền cởi áo khoác tung lên trời. Tấm áo bay, đưa quỷ vượt qua sông rộng. Hai người đến một ngọn núi rất cao thì tiên ông đã cho một con chim lớn bay đến đưa hai người vượt qua ngọn núi. Quỷ đuổi đến ngọn núi cũng tung áo lên và áo đưa quỷ qua núi. Quỷ đuổi gần kịp hai người, liền dừng lại, thổi phù một cái, tấm áo bay vù vù và chụp luôn lên đầu hai người và cuốn chặt lấy. Bắt được rồi, quỷ đánh chàng trai chết và bắt công chúa về. Cái chết oan của chàng trai đến tai tiên ông. Tiên ông liền phù phép cho chàng sống lại, và cho chàng một thanh kiếm, một chiếc nỏ, rồi bảo chàng:
– Lần này, con hãy cõng vợ chạy vào rừng chuối…
Chàng liền để chiếc lá vào mồm và hẹn vợ ra suối để cùng trốn. Yên chí chàng đã chết, quỷ lại cho nàng đi vác nước dưới suối. Chàng liền dùng kiếm cắt dây thần và cõng nàng chạy vào rừng chuối. Quỷ biết, đuổi theo. Chàng vừa chạy vừa chặt chuối chặn đường quỷ. Vướng chuối, quỷ trượt chân ngã. Nó liền hóa ra sấm chớp, thổi mây đen tối mịt để không cho chàng chạy. Chàng liền giương nỏ bắn tan những đám mây. Quỷ liền hóa ra lửa đốt hai người. Chàng liền phun nước dập tắt. Cuối cùng, quỷ tung áo lên để bắt chàng. Thấy áo quỷ đang bay, chàng giương nỏ bắn rách áo. Quỷ hết phép. Chàng kết liễu đời nó bằng một nhát kiếm.
Chàng đưa vợ về cung vua. Vua cha thấy thế mừng rỡ, làm lễ cưới cho hai người và phong chàng làm phò mã.
Từ đó, mỗi khi vui chơi, chàng lại mang chiếc kèn môi ra thổi, để nhớ lại những kỷ niệm xưa. Dân bản Mèo cảm phục gương anh dũng của chàng nên cũng làm kèn môi để thổi. Và cứ mỗi đôi thanh niên nam nữ yêu nhau, họ lại dùng kèn môi. Tiếng kèn môi thủ thỉ tâm tình.
Ý nghĩa truyện Sự tích chiếc kèn môi
Chiếc lá mang lời của người yêu
Tiên ông cho chàng trai và công chúa mỗi người một chiếc lá: đặt lá vào miệng mà nói thì người kia nghe được, dù bị quỷ giam xa cách. Chiếc lá ấy là tiền thân của kèn môi, nhạc cụ nhỏ bé mà người H’Mông dùng để trao lời tâm tình. Truyện đặt nguồn gốc của một nhạc cụ vào chính nhu cầu được nói với người mình thương.
Ba lần trốn chạy, một lần chiến thắng
Lần đầu bị sợi dây thần níu lại, lần hai bị tấm áo quỷ chụp xuống, chàng trai còn bị đánh chết. Chỉ đến lần thứ ba, có kiếm, nỏ và mưu chạy vào rừng chuối, chàng mới diệt được quỷ. Lối kể thử thách lặp lại ba lần quen thuộc của truyện cổ cho thấy hạnh phúc phải trả bằng sự kiên trì và lòng dũng cảm.
Âm nhạc gắn với tình yêu đôi lứa
Kết truyện, chàng thổi kèn môi để nhớ kỷ niệm, rồi dân bản làm theo, các đôi trai gái dùng kèn môi để tỏ tình. Truyện giải thích vì sao tiếng kèn môi thường vang lên trong những đêm hẹn hò, phiên chợ, ngày hội của đồng bào vùng cao.
Nguồn gốc truyện Sự tích chiếc kèn môi
Kèn môi (đàn môi) là nhạc cụ nhỏ làm bằng lá đồng mỏng, đặt sát môi, dùng hơi thở và khoang miệng để tạo âm, rất phổ biến ở người H’Mông và nhiều dân tộc vùng núi phía Bắc. Truyện gọi người H’Mông theo tên cũ là “người Mèo”, “vua Mèo”; bản kể trên trang chưa ghi người sưu tầm, dịch kể.
Đọc thêm truyện cổ của đồng bào vùng cao: Sự tích khèn bè Mường Vạt, Sự tích lòng bàn chân, Sự tích chim khướu bạc đầu.
Câu hỏi thường gặp
Kèn môi có nguồn gốc từ đâu theo truyện?
Từ chiếc lá thần tiên ông cho chàng trai và công chúa để nói chuyện với nhau khi bị quỷ chia cắt; về sau chàng làm kèn môi thổi để nhớ kỷ niệm, dân bản làm theo.
Người H’Mông dùng kèn môi để làm gì?
Để thổi những lời tâm tình, nhất là khi trai gái tìm hiểu nhau; tiếng kèn nhỏ, chỉ người đứng gần mới nghe rõ.