Sự tích cây chè kể về nguồn gốc của loại cây quý giá trong văn hóa Việt Nam. Câu chuyện mang đến những bài học sâu sắc về tình yêu và sự hy sinh. Hãy cùng khám phá ý nghĩa ẩn chứa trong từng chi tiết của truyện.
Ngày xưa, trong một ngôi chùa trên đỉnh núi cao, có một Ông Sư đã tu được 99 năm 364 ngày, chỉ còn một ngày cuối cùng nữa là đủ 100 năm và nhà Sư sẽ thành Tiên.
Thật trớ trêu, đúng vào ngày đó, như thường lệ, Ông Sư ngồi thiền trước cửa chùa vào buổi sáng, trời mát mẻ, gió hiu hiu. Chính vì lẽ đó đã làm Ông Sư buồn ngủ, trong lúc thiếp đi, Ông Sư thấy mình chiêm bao về thủa thiếu thời, còn là một đấng nam nhi, trước khi đến với cửa Phật.
Lúc đó Ông Sư có người yêu là một cô thôn nữ trắng trẻo, xinh đẹp, tóc dài, với mùi hoa chanh quyến rũ. Bởi vì sống ở Làng trồng chanh, nên người dân dùng hoa chanh để gội đầu. Một hôm, hai người đùa giỡn, đuổi nhau trong vườn chanh, người con gái với tà áo tứ thân, không may bị cuốn vào gốc chanh, nên té ngã, Ông sư vấp phải người con gái nên đã ngã đè lên. Ông sư giật mình, tỉnh ngủ.
Ông tự trách mình: tại sao đã sắp thành Tiên mà còn quay về với dục vọng nơi Trần gian, như thế là phạm thượng. Phải tự hành xác mình để gột sạch bụi trần. Ông tìm nguyên nhân làm cho buồn ngủ, ông kết luận là do hai mi mắt khép lại.
Ông dùng ngay con dao cạo đầu đi tu để cắt liền hai mi mắt và vất hai mi mắt đó xuống trước cửa chùa. Từ đó Ông sư luôn trừng mở mắt, không nhắm lại, và trở thành Tiên. Chùa đó cũng trở thành linh thiêng, người dân xung quanh tấp nập đến để cầu mong những điều tốt lành. Hai mi mắt Ông Sư đã tự nhiên mọc thành 2 cây màu xanh rất đẹp, lá dày và hình dáng như con mắt có đuôi nheo tuyệt đẹp.
Có một Bà già đến chùa để cầu cho đứa con trai duy nhất làm sao thi đậu Trường Tỉnh, nhưng nó học thì ít, ngủ gật thì nhiều! Sau khi khấn vái thắp nhang xong, trước khi ra về Bà thấy hai cây xanh đang trổ lộc đẹp quá, Bà vội hái về coi như là lấy lộc nhà Chùa.
Về đến nhà, Bà buộc cành lá lên trên cửa nhà mình để trừ khử tà ma. Khi lá khô, Bà mang vào rang lên rồi hạ thổ. Bà cho lá vào chiếc ấm đun sôi, để nguội, rồi cho đứa con trai mình uống.
Thật bất ngờ, sau khi uống nước lá, thì cậu con trai đã tỉnh táo, không ngủ gật nữa và học rất thông minh. Con trai Bà thi đậu ngay vào trường Tỉnh. Tiếng lành đồn xa, dân quanh vùng thấy vậy đến nhà Bà để học hỏi kinh nghiệm dạy con học giỏi. Bà nói: chả có gì đâu, là do tôi cho nó uống nước lá trên chùa mà tôi đã lấy về.
Tất cả đều đề nghị Bà cho biết tên cây đó là gì ? Bà tự suy ngẫm : Khi ta nấu bát chè đậu đen thì có nước màu đen, chè đậu xanh thì có nước màu vàng xanh, … còn nước lá này có màu vàng xanh . Bởi vậy Bà trả lời cho hàng xóm biết lá đó gọi là: lá cây Trà (chè). Nguyên nhân mãi về sau ai cũng quen gọi là cây chè có từ đó, uống chè thì tỉnh ngủ và còn nhiều công dụng bồi bổ sức khỏe khác nữa.
Ý nghĩa truyện Sự tích cây chè
Cái giá của sự tu hành nghiêm khắc
Nhà sư đã tu gần tròn trăm năm, thiếu đúng một ngày, thì thiếp đi và mơ về người yêu cũ. Thay vì tha thứ cho mình, ông cắt bỏ hai mi mắt để không bao giờ ngủ gật nữa. Chi tiết dữ dội ấy cho thấy quan niệm tu hành phải dứt bỏ mọi ràng buộc trần gian, nhưng cũng khiến người đọc thương cho một con người tự hành hạ thân xác vì một giấc mơ.
Từ sự hy sinh nảy ra điều có ích
Đôi mi mắt hóa thành hai cây xanh lá dày, và chính lá cây ấy lại giúp cậu học trò hay ngủ gật tỉnh táo, đỗ đạt. Truyện nối hai việc tưởng không liên quan: nỗi khổ của người tu và mong ước con học giỏi của bà mẹ nghèo. Điều người này mất đi trở thành điều tốt lành cho người khác.
Giải thích công dụng của chén chè
Uống chè thì tỉnh ngủ là điều ai cũng biết; truyện biến kinh nghiệm ấy thành một câu chuyện có đầu có cuối. Cách bà mẹ đặt tên “chè” từ màu nước, so với nồi chè đậu xanh, chè đậu đen, là kiểu giải thích tên gọi rất dân dã của truyện cổ.
Nguồn gốc truyện Sự tích cây chè
Truyện có nét giống một truyền thuyết Phật giáo lưu hành ở Trung Hoa và Nhật Bản: thiền sư Bồ Đề Đạt Ma trong lúc ngồi thiền đã ngủ quên, tức giận cắt mí mắt vứt đi, và nơi mí mắt rơi xuống mọc lên cây trà. Bản trên trang đã “Việt hóa” câu chuyện ấy với làng trồng chanh, áo tứ thân, chuyện thi trường Tỉnh. Người kể và tuyển tập in đầu tiên của bản này chưa xác định được.
Chè là thức uống gắn với lễ nghi người Việt, như miếng trầu trong Sự tích trầu cau và vôi. Đọc thêm sự tích các loài cây khác: Sự tích cây quất, Sự tích hoa đại.
Câu hỏi thường gặp
Cây chè trong truyện mọc lên từ đâu?
Từ hai mi mắt nhà sư tự cắt bỏ và vứt trước cửa chùa để không bao giờ ngủ gật nữa.
Vì sao uống chè giúp tỉnh ngủ?
Theo truyện, vì cây mọc từ mi mắt của người không bao giờ nhắm mắt. Trên thực tế, lá chè chứa caffeine nên có tác dụng làm tỉnh táo.