Nàng Cu Pên là một trong những truyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện mang đến những bài học quý giá về tình yêu và lòng dũng cảm. Hãy cùng khám phá hành trình kỳ diệu của nàng trong thế giới cổ tích này.
Ngày xửa, ngày xưa ở trên một vùng núi cao phía bắc dãy Trường Sơn có chàng Đào Lu dũng mãnh, tuấn tú và nàng Cu Pên xinh đẹp thùy mị nết na. Hai người ở cách nhau một ngọn đèo cao quanh năm mây phủ, không một dấu chân người. Ngọn gió thổi qua ngọn đèo cao luôn kể cho họ nghe về nhau, nhưng không được thấy mặt nhau, vì thế ngày đêm họ ao ước được gặp nhau và mong sao sẽ nên vợ nên chồng.
Ao ước mãi không được, chàng Đào Lu bèn giắt tên nỏ, xách gươm đi tìm nàng Cu Pên. Chính khi ấy, nàng Cu Pên cũng mặc váy đẹp nhất, đeo gùi chứa đầy lương khô, tay mang dao rừng lên đường đi tìm chàng Đào Lu.
Họ phạt cây mở lối, vượt qua ngọn đèo chưa bao giờ có dấu chân người để tìm nhau. Đào Lu khỏe hơn, dũng mãnh hơn, nên đi nhanh hơn, đã vượt qua được ngọn đèo và tiến về phía quê hương Cu Pên. Vô tình hai người gặp nhau bên bờ một dòng suối lớn. Tuy không ai biết ai nhưng vừa gặp nhau cả hai đã bàng hoàng e thẹn. Chàng hỏi:
– Ta đi tìm nàng Cu Pên nên rạch rừng đi lối này, tại sao lại gặp nàng ở đây?
Nàng nói:
– Em chính là Cu Pên, em cũng phát rừng mở lối đi tìm chàng Đào Lu, phải chăng chàng chính là Đào Lu?
Hai người nhận ra nhau, tay cầm tay, mặt nhìn mặt, nghẹn ngào sung sướng.
Vừa lúc đó có một chiếc thuyền của tên chúa từ xa tới. Thấy nàng Cu Pên xinh đẹp, tên chúa sai quân lên mời nàng xuống thuyền ăn với hắn miếng trầu. Nàng Cu Pên tưởng chúng thực tình, vừa bước xuống thuyền tên chúa liền sai rút ván chèo thuyền chạy như bay. Đào Lu đuổi theo bắn tên phóng lao nhưng không kịp. Chàng chỉ biết nhìn theo con thuyền đã cướp Cu Pên mà khóc.
Thuyền trôi hết suối đến sông. Nàng Cu Pên không khóc nữa, vì biết có khóc cũng không thoát khỏi tay lũ người ác. Phải nghĩ ra một kế gì mới mong thoát nạn về với Đào Lu. Nhìn thấy giống cây Gơ rên mọc bên dòng sông nàng Cu Pên tự nhủ: Cái cây Gơ rên lá xanh quả chín vàng giống quả xoài rừng thơm ngon này sẽ cứu ta đây. Nàng nói:
– Ai muốn cưới ta thì hái cho ta một quả Gơ rên chín nhất.
Nghe Cu Pên nói vậy, tất cả binh lính quan quân của chúa ác đều tranh táp thuyền vào bờ và tranh nhau leo lên cây như một lũ khỉ. Cả tên chúa ác cũng leo lên. Thấy vậy nàng Cu Pên nói thêm:
– Không kể quan quân, không kể chúa và nô lệ, hễ ai ngắt được quả Gơ rên chín nhất thì được nắm tay ta và được ăn đời ở kiếp với ta.
Nghe thấy thế bọn giặc rút kiếm chém nhau để giành bằng được quả chín nhất hòng được kết duyên cùng nàng Cu Pên xinh đẹp. Nhân cơ hội ấy nàng Cu Pên cướp lấy tay lái thuyền, cho thuyền lách bến trôi theo dòng sông cuồn cuộn chảy.
Thuyền trôi trong đêm thâu, một mình nàng Cu Pên ôm mặt khóc. Tiếng khóc của nàng vẳng đến tận trời. Trời động lòng thương sai hai người con trai xuống hạ giới xem ai khóc. Hai chàng trai bay xuống con thuyền trôi vô định, thấy một cô gái khóc, tưởng nàng khóc vì những người cùng đi đã chết dưới gốc cây Gơ rên. Hai chàng bèn biến thành hai con vượn, nhảy nhót reo hù trên cây Gơ rên. Một con giả vờ ngã từ trên ngọn cây xuống chết. Con kia bèn cắn vỏ cây Gơ rên nhai, lấy nước phun vào con vượn chết. Lập tức con vượn kia sống dậy khoẻ mạnh như thường, rồi hai con cùng biến mất. Nàng Cu Pên đoán biết vượn bầy cách cứu người bèn bỏ thuyền leo lên cây bóc vỏ cây quý chất đầy thuyền, rồi lấy xà tích của chúa ác mặc vào giả làm đàn ông, nhổ sào thuyền trôi theo dòng.
Thuyền đến làng kia. Cu Pên chợt nghe tiếng khóc của dân làng đang làm lễ chôn cất một cô gái vừa mới chết. Cu Pên bảo họ:
– Dân làng đừng khóc nữa, tôi có phép làm cô gái xinh đẹp này sống lại.
Dứt lời, Cu Pên nhai vỏ cây thần phun vào mặt cô gái, lập tức cô gái hồng hào đôi má và chớp chớp mắt tỉnh dậy. Dân làng vui mừng cố giữ người thầy thuốc nhân hậu tài ba ở lại.
Ở với dân làng nhưng Cu Pên không nguôi nhớ người mình yêu. Một hôm nàng lập một cái chòi cao giữa ngã ba đường, đặt cái lược mà Đào Lu tặng nàng lúc gặp nhau lên chòi rồi bảo dân làng rằng:
– Nếu có ai cầm cái lược này mà khóc thì giữ lại mang đến cho tôi ngay.
Sau vài tuần trăng, quả thật có một chàng trai dừng lại bên chòi uống nước, trông thấy cái lược ngà liền cầm lấy ngắm nghía rồi than khóc. Dân làng bèn giữ lại và đem đến cho vị thần y của làng mình, nhưng vừa đến nơi, dân làng lạ quá, vị thầy thuốc đã biến thành con gái từ lúc nào. Nàng chạy ra và reo lên:
– Chàng Đào Lu, em biết thế nào chàng cũng tìm ra.
Chàng nắm tay Cu Pên mà nói rằng:
– Ta đi cùng trời cuối đất tìm nàng vì tin là nàng đang chờ ta.
Dân làng biết tình yêu của hai người đều cảm động rơi nước mắt. Họ chúc cho hai người gắn bó đời đời trong tình yêu thắm thiết.
Hai người dẫn nhau về làng xưa ra mắt xin bố mẹ được làm lễ thành hôn. Nhưng bố mẹ nàng Cu Pên giầu có không bằng lòng cho con gái lấy chàng Đào Lu nghèo khó. Cu Pên khóc mấy đêm liền xin cha mẹ thương cho mối tình của mình nhưng cha mẹ nàng một mực không ưng. Buồn quá nàng ra gốc dừa và khóc rằng:
– Dừa ơi, dừa rủ lá xuống đây che cho thân ta.
Lá dừa rủ xuống, nàng Cu Pên nhân hậu và xinh đẹp nhắm mắt xuôi tay chết. Cha mẹ nàng vô cùng hối hận nhưng đã quá muộn. Họ làm lễ cúng linh đình, một con trâu, một cái chiêng và một cái gùi, chôn nàng theo nghi lễ sang trọng.
Từ phía núi bên kia hay tin nàng Cu Pên không thắng nổi cha mẹ đã tự tìm đến cái chết, chàng Đào Lu cũng tìm đến cây dừa mà khóc rằng:
– Dừa ơi hãy rủ lá xuống đưa ta đi theo người yêu của ta.
Chàng Đào Lu chết theo người yêu. Hồn chàng bay qua suối sâu, bay trên núi xanh vào làng mây trắng. Vừa đi chàng vừa gọi:
– Ơ làng mây trắng ơi, có thấy nàng Cu Pên xinh đẹp đeo gùi đi qua đây không? Ơ làng mây vàng ơi có thấy nàng Cu Pên nết na đeo chiêng đi qua đây không? Ơ làng mây xanh ơi, có thấy nàng Cu Pên chung tình dắt trâu đi qua đây không?…
Dân làng mây trắng, mây vàng, mây xanh đều đồng thanh trả lời chàng Đào Lu rằng:
– Nàng Cu Pên chờ chàng ở đây không được, vì nàng đã làm lễ gội đầu cho hồn nàng lên làng trời… còn chàng chàng chưa làm lễ gội đầu làm sao chàng vào cửa trời để gặp nàng Cu Pên xinh đẹp, nết na, chung tình.
Vừa lúc ấy nàng Cu Pên từ trên làng trời gọi xuống rằng:
– Em vẫn đợi chàng ở làng trời, chàng về bảo với mẹ cha làm lễ gội đầu cho hồn chàng, chàng lên đây ở với em mãi mãi.
Hồn chàng Đào Lu lại vọng xuống trần gian xin cha mẹ làm lễ gội đầu. Nhà cha mẹ chàng nghèo không có trâu, không có chiêng để làm lễ. Cuối cùng hai ông bà già chỉ còn cách đan một cái gùi thật đẹp. Lệ trời không khe khắt như lệ trần gian, cái gùi đẹp cũng đủ làm lễ cho Đào Lu rồi, thế là Đào Lu được đi qua cửa nhà trời. Mãi đến lúc này, sau khi đã đi qua cửa nhà trời, nàng Cu Pên và chàng Đào Lu mới có thể sống đời đời bên nhau, gắn bó không gì có thể chia cắt được.
Ý nghĩa truyện Nàng Cu Pên
Hai người cùng đi tìm nhau
Khác với nhiều truyện tình chỉ có chàng trai lên đường, ở đây cả Đào Lu và Cu Pên đều tự phạt cây mở lối vượt đèo để tìm người mình chỉ biết qua lời gió kể. Họ gặp nhau giữa đường, bên bờ suối. Tình yêu trong truyện là sự chủ động của cả hai phía.
Người con gái mưu trí
Cu Pên không chỉ đẹp. Bị chúa ác cướp đi, nàng thôi khóc để nghĩ kế: thách bọn lính hái quả gơ rên chín nhất để chúng chém giết lẫn nhau, rồi cướp lái thuyền mà trốn. Sau đó nàng giả trai, học cách cứu người từ đôi vượn, làm thầy thuốc ở làng lạ và dựng chòi đặt chiếc lược làm dấu chờ người yêu. Hiếm có nhân vật nữ nào trong truyện cổ tự xoay xở được nhiều đến thế.
Lệ trời rộng lượng hơn lệ người
Đôi trai gái vượt được mọi thử thách bên ngoài nhưng không vượt được sự ngăn cấm của cha mẹ giàu có. Kết truyện đặt hai luật lệ cạnh nhau: lễ gội đầu cho hồn ở trần gian đòi trâu, chiêng, còn ở cửa trời thì một chiếc gùi đẹp do cha mẹ nghèo đan là đủ. Câu “lệ trời không khe khắt như lệ trần gian” là lời phê phán nhẹ nhàng mà sâu sắc với tục thách cưới và cách đo con người bằng của cải.
Nguồn gốc truyện Nàng Cu Pên
Truyện đặt bối cảnh ở vùng núi phía bắc dãy Trường Sơn, với những chi tiết quen thuộc của các tộc người miền núi như gùi, chiêng, nỏ, lễ gội đầu đưa hồn người chết, nhưng bản trên trang không ghi rõ là truyện của dân tộc nào và do ai kể. Cây gơ rên được tả có quả chín vàng giống xoài rừng.
Đọc thêm những truyện tình miền núi và truyện tình chung thủy trên trang: Bơ Lô Đu Lơ hay Truyện trầu cau, Chồng xấu, chồng đẹp và Sự tích hoa cỏ may.
Câu hỏi thường gặp
Nàng Cu Pên thoát khỏi chúa ác bằng cách nào?
Nàng hứa sẽ lấy người hái được quả gơ rên chín nhất. Bọn lính và tên chúa tranh nhau leo cây rồi chém giết lẫn nhau, nàng nhân lúc ấy cướp lái thuyền trôi đi.
Vì sao Đào Lu phải nhờ cha mẹ làm lễ gội đầu?
Theo truyện, hồn người chết phải được làm lễ gội đầu mới qua được cửa trời. Cha mẹ Đào Lu nghèo, chỉ đan được một chiếc gùi đẹp, nhưng lệ trời chấp nhận và chàng được gặp lại Cu Pên.