Làm ma mẹ thường mang đến những tình huống dở khóc dở cười trong cuộc sống. Những câu chuyện hài hước này không chỉ giải trí mà còn phản ánh thực tế. Hãy cùng khám phá những mảnh ghép thú vị từ thế giới truyện cười.
Bọn chức sắc, hương lý trong làng lúc nào cũng nghĩ đến rượu thịt. Thấy bà mẹ Xiển vừa mới mất, chúng bắt phải làm ma, mời “làng” đến ăn uống. Nhà Xiển nghèo lắm, đến khoai sắn còn không có ăn thì lấy gì làm ma, nhưng không làm chúng sẽ đuổi đi khỏi làng. Nghĩ được một mẹo, Xiển bèn đi nói khéo với những tên chóp bu:
– Chả nói các cụ cũng thừa biết, nhà túng quá, xin các cụ rộng lượng để được chôn cất ngày hôm nay cho mồ yên mả đẹp; còn việc ma chay, xin các cụ cho khất đến tuần mồng một sắp tới, vì còn phải vay mượn bà con xa gần, không gì cũng phải kiếm con lợn dăm chục cân, mươi đấu gạo xôi…
Thấy nhà Xiển nghèo túng thật, các “cụ” đành cho khất vậy.
Tuần mồng một tới, Xiển mua chịu được một con lợn thật to, thật béo, nhà chủ giao hẹn ba hôm sau phải trả đủ tiền. Xiển làm thịt ngay, rồi cất thịt vào trong buồng. Xiển nhờ người mời “làng” đúng chiều hôm ấy tới uống rượu. Khi “làng” đã tề tựu đông đủ, Xiển mới đem ít mỡ bỏ vào xanh với mười củ hành, rán lên. Mùi mỡ bay ra thơm phức khiến “làng” đang ngồi la liệt trong cái rạp dựng ở ngoài sân, cứ nuốt nước miếng ừng ực. Xiển bưng xanh mỡ cất đi, rồi lừa lúc không ai để ý, châm một mồi lửa lên mái bếp.
“Làng” đang chờ cỗ bưng ra, sốt cả ruột, bỗng nghe tiếng hô hoán nhìn ra thì thấy cái bếp đang bốc cháy. “Làng” hoảng quá, xôn xao ùn ra khỏi rạp. Hầu hết những người đi đám đều quần trắng áo dài chỉnh tề, không dám xông vào chữa cháy. Bà con xóm giềng kẻ xách thùng, người vác câu liêm, chạy đến, thì cái bếp đã thành một đống lửa. Xiển mặt mũi, quần áo như ma lem, kêu khóc thảm thiết:
– Ối trời đất ôi là trời đất! Ối cha mẹ ơi là cha mẹ ôi! Ối làng nước ôi là làng nước ôi! Cháy mất hết cả bếp nước, cả cỗ bàn rồi, còn lấy gì mà làm ma làm chay nữa… i hi hi!
“Làng” tưởng cỗ bàn cháy thật, còn xơ múi gì nữa, không ai bảo ai, kẻ trước người sau, ra về cả.
Gà gáy đêm ấy, Xiển gánh thịt lợn đi chợ xa bán. Chiều hôm sau, Xiển mang tiền về trang trải xong nợ, còn thừa một ít, mua ngay mấy cây tre làm lại cái bếp.
Ý nghĩa truyện Làm ma mẹ
Lệ làng thành gánh nặng
Truyện mở bằng một sự thật cay đắng của làng quê xưa: nhà có tang phải làm cỗ mời “làng”, nếu không sẽ bị đuổi đi. Những người được mời không đến để chia buồn mà để ăn. Người kể đặt chữ “làng” và “cụ” trong ngoặc kép, ngụ ý đó chỉ là bọn chức sắc hương lý nhân danh cả cộng đồng.
Mẹo của Xiển
Xiển không cãi lệ làng mà làm đủ mọi bước: xin khất, mua lợn, mời khách, rán mỡ hành cho thơm cả rạp. Chính mùi mỡ là chi tiết tài tình, nó khiến khách tin chắc cỗ đã sẵn sàng, để rồi tiếng kêu cháy bếp làm họ tự bỏ về. Xiển khóc than “cháy mất hết cả cỗ bàn” mà không cần nói dối thêm điều gì.
Ai bị lừa?
Kết cục, con lợn được bán lấy tiền trả nợ, còn dư mua tre làm lại bếp. Người nghèo giữ được nhà, kẻ tham ăn về tay không. Truyện cười ở đây đứng hẳn về phía người dưới và cho thấy hủ tục chỉ đứng vững chừng nào người ta còn sợ nó.
Nguồn gốc truyện Làm ma mẹ
Truyện thuộc chùm truyện cười về Xiển Bột, nhân vật trào phúng của văn học dân gian xứ Thanh. Tương truyền ông tên thật là Nguyễn Xiển, quê làng Hoằng Bột, huyện Hoằng Hóa, được kể là chắt của Trạng Quỳnh. Đề tài chống tục ăn uống linh đình khi ma chay cũng là mảng quen thuộc của truyện cười và ca dao Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Truyện Làm ma mẹ phê phán điều gì?
Truyện phê phán thói lợi dụng lệ làng để ăn uống của chức sắc hương lý và hủ tục bắt nhà có tang phải làm cỗ dù nghèo túng.
Còn truyện nào khác về Xiển Bột?
Trên trang có Quan đấy, Đánh trống cấm và Xiển vào dinh tổng đốc xin tiền.