Đi thi tự vịnh, tác giả khéo léo gửi gắm tâm tư qua từng câu chữ. Bài thơ mở ra một không gian đầy cảm xúc và suy tư. Những hình ảnh tinh tế sẽ dẫn dắt người đọc vào thế giới riêng của thi nhân.
Đi không há lẽ trở về không,
Cái nợ cầm thư phải trả xong.
Rắp mượn điền viên vui tuế nguyệt,
Trót đem thân thế hẹn tang bồng.
Đã mang tiếng ở trong trời đất,
Phải có danh gì với núi sông.
Trong cuộc trần ai, ai dễ biết?
Rồi ra mới rõ mặt anh hùng.
Đi thi tự vịnh là một bài thơ thể hiện tâm tư sâu sắc của tác giả. Nội dung bài thơ khắc họa những suy tư về cuộc sống và con người. Qua đó, tác giả gửi gắm những triết lý sống giản dị nhưng ý nghĩa.
Từ khóa:
đi thi tự vịnh
đi không há lẽ trở về không
Hoàn cảnh sáng tác và ý nghĩa
Nguyễn Công Trứ (1778–1858) quê làng Uy Viễn, Nghi Xuân, Hà Tĩnh, là nhà thơ lớn nửa đầu thế kỷ XIX, đồng thời là nhà quân sự, nhà khẩn hoang. Đường khoa cử của ông lận đận, đến năm 1819 mới đỗ Giải nguyên trường Nghệ An. Bài thơ được cho là viết thuở hàn vi, trên đường đi thi; sách Văn đàn bảo giám chép nhan đề là Đi thi.
Thể thất ngôn bát cú Đường luật. “Nợ cầm thư” là nợ đàn sách, tức nợ khoa cử. Hai câu thực đối giữa ý muốn vui thú “điền viên” (ruộng vườn) qua “tuế nguyệt” (năm tháng) với lời hẹn “tang bồng” (cung dâu tên cỏ, chỉ chí nam nhi). Hai câu luận là tuyên ngôn về lẽ sống kẻ sĩ: đã sinh ra trong trời đất thì phải có danh với núi sông. “Trần ai” là cõi đời bụi bặm.
Bài thơ thường gặp trong đề đọc hiểu lớp 8 đến lớp 11 và được đọc kèm Bài ca ngất ngưởng ở Ngữ văn 11.