Sự tích con muỗi là một câu chuyện cổ tích Việt Nam thú vị, giải thích nguồn gốc và vai trò của loài côn trùng nhỏ bé này trong cuộc sống. Qua đó, người đọc sẽ hiểu thêm về những bài học quý giá từ thiên nhiên.
Ngày xưa, có một người nông dân hiền lành tên là Ngọc Tâm, có một người vợ xinh đẹp tên là Nhan Diệp. Khác hẳn với tính tình đơn giản của chồng, quanh năm chăm chú làm ăn, người vợ lười biếng xa hoa, chỉ lo thỏa thuê sung sướng.
Trong lúc hai vợ chồng tưởng chung sống với nhau đến răng long đầu bạc, thì Nhan Diệp bỗng lăn ra chết.
Người chồng đau đớn quá, không muốn rời xa xác vợ, bèn bán hết tài sản, mua một chiếc thuyền chở quan tài vợ thả bồng bềnh trên mặt nước.
Một buổi sớm mai thuyền đi đến dưới chân một ngọn núi cỏ cây ngào ngạt, Ngọc Tâm lên bờ thấy đủ các kỳ hoa dị thảo, cây cối nặng trĩu trái thì lấy làm lạ bèn phăng lần lên cao. Lưng chừng núi, Ngọc Tâm gặp một ông lão tướng mạo phương phi, râu tóc bạc phơ, tay chống gậy trúc đang lần bước. Thấy người có vẻ tiên phong đạo cốt, đoán chừng là thần tiên ở núi Thiên Thai xuất hiện, Ngọc Tâm bèn sụp lạy, rồi thiết tha xin cứu tử hoàn sinh cho người vợ thương yêu.
Vị thần thương hại nhìn Ngọc Tâm hồi lâu rồi nói:
– Ngươi còn nặng lòng vương vấn trần ai, chưa thoát được vòng tục lụy… Ta có thể giúp cho ngươi đạt ước vọng song về sau ngươi đừng có lấy làm ân hận!
Ngọc Tâm theo lời vị thần, giở nắp quan tài vợ ra, chích đầu ngón tay mình nhỏ ba giọt máu vào thi thể Nhan Diệp, thì người đàn bà từ từ mở mắt ra, rồi ngồi lên như sau một giấc ngủ dài.
Trước khi từ giã, vị thần bảo người đàn bà vừa sống lại:
– Đừng quên bổn phận của người vợ… Hãy luôn luôn nghĩ đến lòng thương yêu chung thủy của chồng… Chúc cho hai vợ chồng được sung sướng.
Trên đường về quê, người chồng hối hả giục thuyền đi mau. Một tối thuyền ghé bến, Ngọc Tâm lên bờ mua sắm thức ăn. Trong lúc đó, có một chiếc thuyền buôn lớn đậu sát bên cạnh, chủ nhân là tay lái buôn giàu có chú ý đến nhan sắc lộng lẫy của Nhan Diệp. Hắn gợi chuyện, mời Nhan Diệp qua thuyền mình dùng trà rồi ra lệnh cho bạn thuyền dong hết buồm chạy.
Ngọc Tâm quay về thấy mất vợ, bỏ cả ăn ngủ, ngày đêm đi tìm kiếm, một tháng sau mới gặp. Nhưng người đàn bà đã quen với lối sống xa hoa bên cạnh tay lái buôn giàu có, quên cả tình cũ nghĩa xưa. Thấy rõ bộ mặt thật của vợ, Ngọc Tâm như tỉnh cơn mê, bảo Nhan Diệp:
– Mình được tự do bỏ tôi song tôi không muốn mình còn lưu giữ kỷ niệm gì của tôi nữa, vậy hãy trả lại ba giọt máu của tôi đã nhỏ ra để cứu mình sống lại.
Nhan Diệp thấy được ra đi dứt khoát dễ dàng như thế, vội vàng lấy dao chích đầu ngón tay, nhưng máu vừa bắt đầu nhỏ giọt thì nàng ngã lăn ra chết.
Người đàn bà nông nổi, phụ bạc chết vẫn còn luyến tiếc cõi đời nên hóa kiếp thành một vật nhỏ, ngày đêm đuổi theo Ngọc Tâm, tìm cách ăn cắp ba giọt máu để trở lại làm người. Con vật này luôn luôn kêu than với chồng cũ, như van lơn, như oán hận, như tiếc thương, ngày đêm o o không ngừng. Về sau giống này sinh sôi nẩy nở rất nhiều, người ta đặt tên nó là con muỗi. Vì ghét kẻ phụ bạc, nên mỗi lần muỗi lại gần, người ta không tiếc tay đập cho nó chết.
Ý nghĩa truyện Sự tích con muỗi
Tình yêu mù quáng của người chồng
Ngọc Tâm thương vợ đến mức bán hết tài sản, chở quan tài vợ lênh đênh trên sông, rồi chích máu mình để cứu nàng sống lại. Vị thần trên núi đã cảnh báo trước “về sau ngươi đừng có lấy làm ân hận”. Truyện không chê Ngọc Tâm, nhưng cho thấy tình yêu đặt sai chỗ có thể khiến người ta mù quáng.
Cái giá của sự phụ bạc
Nhan Diệp vừa sống lại đã quên lời dặn về bổn phận người vợ, theo tay lái buôn giàu có chỉ sau một chén trà. Khi phải trả ba giọt máu, nàng ngã xuống chết. Hình phạt trong truyện rất đúng kiểu dân gian: thứ nàng đã nhận một cách vô ơn thì phải trả lại.
Giải thích tập tính của loài muỗi
Con muỗi bay vo ve quanh người, tìm cách hút máu như “đòi lại ba giọt máu” và bị người ta đập không thương tiếc. Cách giải thích này vừa dễ nhớ, vừa mang thái độ rõ ràng của người xưa với kẻ bạc tình. Cùng kiểu truyện giải thích loài vật nhỏ có Sự tích con thiêu thân và Sự tích con mối.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao muỗi hay đốt người?
Theo truyện, muỗi là hóa kiếp của Nhan Diệp; nàng luyến tiếc cõi đời nên ngày đêm đuổi theo người chồng cũ để lấy lại ba giọt máu mà trở lại làm người.
Ngọc Tâm đã cứu vợ sống lại bằng cách nào?
Theo lời vị thần ở núi Thiên Thai, Ngọc Tâm chích đầu ngón tay nhỏ ba giọt máu vào thi thể vợ, Nhan Diệp liền mở mắt sống lại. Đọc thêm một truyện khác về người đã khuất trở về: Vì sao người sống không còn thăm người chết được nữa.