Sự tích con chuồn chuồn là một câu chuyện cổ tích đặc sắc của Việt Nam. Câu chuyện này không chỉ giải thích nguồn gốc loài vật mà còn chứa đựng nhiều bài học ý nghĩa. Hãy cùng khám phá những điều thú vị ẩn chứa trong truyền thuyết này.
Ngày ấy trong một khu rừng có cái đầm nước thật to, mỗi con vật được phân công một việc. Riêng Chuồn Chuồn được mọi vật giao nhiệm vụ trông coi thời tiết. Khốn nỗi, Chuồn Chuồn làm được chăng hay chớ, chẳng chăm chỉ, đã vậy lại còn lười.
Mọi vật lo nhất là chỗ trú thân. Hàng ngày Tò Vò cố kiếm đất để xây những tổ đất thật to. Ve Sầu thì đi tìm những hốc cây chắc chắn. Còn Kén Tằm thì cố sức nhả tơ làm những tổ kén dầy không sợ gió bão…
Trong khi ấy, Chuồn Chuồn vẫn mải rong chơi, không để ý làm tổ. Tò Vò thấy vậy, cũng đôi lần nhắc nhở Chuồn Chuồn:
– Chuồn Chuồn ơi! Phải chú ý làm tổ thôi, chứ đến lúc có gió bão làm sao mà tránh.
Chuồn Chuồn trả lời rất chủ quan:
– Tò Vò có đôi cánh nhỏ, bay kém sợ gió bão mới phải làm tổ. Chứ như tôi đây, cánh nhiều này, mắt nhìn rộng này, bay khắp nơi được này…chẳng có gì phải sợ cả. Bão đến là tôi biết liền, bay tránh chỗ khác vẫn còn kịp.
Nói rồi, Chuồn Chuồn lại bay nhởn nhơ coi như không nghe thấy những lời khuyên của bạn bè.
Khuyên mãi mà Chuồn Chuồn không nghe, các con vật xung quanh đầm nước ấy không để ý đến Chuồn Chuồn nữa. Chúng đi tìm những chỗ trú ẩn tốt nhất phòng khi có bão đến.
Vài hôm sau, đúng vào cái buổi Chuồn Chuồn được phân công bay lên cao theo dõi gió, mây có gì lạ để báo cho mọi vật biết thì Chuồn Chuồn lại cụp cánh ngủ mê mệt dưới cánh hoa sen, sau một ngày rong chơi mê mải.
Đúng thời khắc ấy, gió bão nổi lên.
Bão lớn kéo đến thật bất ngờ, mây đen trên bầu trời cuồn cuộn kéo đến, chẳng mấy chốc cả bầu trời đen kịt. Gió thổi từng cơn, từng cơn rồi ào ào như muốn quét tất cả mọi vật trên mặt đất. Mưa mỗi lúc một nặng hạt, rồi sầm sập, sầm sập như thác đổ.
May cho Tò Vò đã có một cái tổ chắc chắn nên nó trú trong đó không hề hấn gì. Kén Tằm cũng có một cái tổ to bám chắc vào một cành cây, nên mưa gió có lớn cũng không làm cho cái tổ đó rơi xuống đất. Còn Ve Sầu nằm rất yên ổn trong một hốc cây lớn. Trong khi đó…
Khổ thân cho Chuồn Chuồn, khi gió bão đến, nó vẫn còn ngủ không biết trời đất. Phải mãi một lúc sau gió, mưa to quá, Chuồn Chuồn mới tỉnh ngủ. Quá hoảng sợ, Chuồn Chuồn vội cất cánh bay lên tìm chỗ trú. Nhưng tìm ở đâu bây giờ ?
Khi những chỗ trú tốt nhất mọi con vật đã làm tổ, hơn nữa gió bão mịt mù không tìm ra phương hướng, Chuồn Chuồn cứ bay loạng quạng, đôi cánh của Chuồn Chuồn bị nước mưa đánh cho tơi tả. Cứ bay nữa thì chết, Chuồn Chuồn ghé vội đậu lên một cành cây, cất tiếng cầu cứu:
– Các bạn ơi! Cứu tôi với…cứu tôi với…
Đang nằm trong tổ tránh mưa, nghe thấy tiếng kêu cứu của Chuồn Chuồn, Tò Vò bật dậy, nghĩ :“ Phải cứu bạn Chuồn Chuồn thôi!”. Rồi Tò Vò vội bay ra khỏi tổ bất chấp lúc ấy trời đang mưa to, gió đang thổi mạnh.
Ve Sầu cũng nghe thấy tiếng kêu cứu của Chuồn Chuồn, nó thò đầu ra khỏi hốc cây quan sát, thấy hành động dũng cảm của Tò Vò, Ve Sầu cũng bay theo.
Tò Vò và Ve Sầu dìu được Chuồn Chuồn vào chỗ trú, làm những động tác hồi sức làm cho Chuồn Chuồn tỉnh lại. Nhờ sự cứu giúp kịp thời của Ve Sầu và Tò Vò, Chuồn Chuồn đã qua được tai nạn nguy khốn. Chuồn Chuồn nhìn hai bạn với sự hàm ơn, nói thật lòng:
– Các bạn đã vì mình mà không sợ nguy đến tính mạng. Mình biết ơn các bạn lắm.
Ve Sầu nói :
– Giá như mà bạn nghe lời chúng tôi, chịu khó một tý, làm một cái tổ thật tốt thì đâu gặp phải chuyện như thế này.
Chuồn Chuồn chớp chớp mắt có vẻ ân hận. Tò Vò nói giọng buồn buồn:
– Cũng giá như …Chuồn Chuồn chịu khó quan sát thời tiết, dự báo trước được gió bão thì đâu đến nỗi…
Đến lúc này Chuồn Chuồn mới thấm thía những sai lầm của mình và hứa với tất cả sẽ không bao giờ mắc lại những sai lầm ấy nữa.
Vì thế bây giờ chúng ta thấy Chuồn Chuồn rất chăm chỉ việc dự báo thời tiết hết ngày này qua ngày khác, đến độ người ta phải đặt thành câu ca dao:
Chuồn Chuồn bay thấp thì mưa
Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm
Còn riêng việc tìm chỗ để làm tổ, Chuồn Chuồn không làm được. Mọi chỗ tốt làm tổ không còn. Vì thế Chuồn Chuồn vẫn cứ đi tìm.
Cũng chính vì thế mà bây giờ các em thấy Chuồn Chuồn không bao giờ đậu lâu được một chỗ, cứ đi tìm kiếm cả ngày, lúc thì ở đầm sen, lúc lại ở bờ ao…
Chuồn Chuồn còn đi tìm chỗ làm tổ cho mình vất vả lắm. Chẳng biết bao giờ mới có!
Ý nghĩa truyện Sự tích con chuồn chuồn
Tự tin quá hóa chủ quan
Chuồn Chuồn có nhiều cánh, mắt nhìn rộng, bay khắp nơi, nên cho rằng mình không cần tổ, bão đến thì bay tránh. Nhưng chính lúc phải canh trời, nó lại ngủ say dưới cánh sen. Truyện nhắc trẻ nhỏ một điều giản dị: có tài mà chủ quan, lười biếng thì tài cũng chẳng cứu được mình.
Bạn bè cứu nhau lúc hoạn nạn
Tò Vò từng khuyên mà bị gạt đi, vậy mà khi nghe tiếng kêu cứu giữa mưa bão, vẫn là người đầu tiên lao ra; Ve Sầu thấy thế cũng bay theo. Họ không trách móc trước, cứu bạn xong mới nhẹ nhàng nhắc lỗi. Đó là cách góp ý của những người bạn tốt.
Giải thích tập tính của chuồn chuồn
Từ lời hứa sửa lỗi, chuồn chuồn chăm chỉ “báo thời tiết”, nên có câu ca dao “Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm”. Còn vì đến muộn, mọi chỗ tốt đã có chủ, nên chuồn chuồn cứ bay tìm mãi, chẳng đậu lâu một chỗ. Truyện gắn kinh nghiệm quan sát của nhà nông với một bài học về tính chăm chỉ.
Đọc thêm
Những truyện giải thích đặc điểm loài côn trùng: Sự tích con ve sầu, Sự tích ve sầu rỗng ruột, Sự tích con dế.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chuồn chuồn không đậu lâu một chỗ?
Theo truyện, vì chuồn chuồn lười làm tổ, đến khi muốn làm thì mọi chỗ tốt đã có chủ, nên nó cứ bay đi tìm mãi.
Câu ca dao về chuồn chuồn báo thời tiết là gì?
“Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm” — kinh nghiệm dân gian dựa vào độ cao chuồn chuồn bay để đoán thời tiết.