Kết bài Đất Nước (Nguyễn Khoa Điềm) hay nhất – 12 mẫu tóm lược, theo đề

Với Đất Nước, Nguyễn Khoa Điềm đã kéo hình ảnh Tổ quốc lớn lao về gần với từng mái nhà, từng câu chuyện cổ, từng con người bình thường. Đọc đoạn trích, ta hiểu rằng đất nước không ở đâu xa mà có ngay trong mỗi chúng ta, và hiểu vì sao Nhân Dân chính là người làm nên đất nước.

Đoạn trích Đất Nước trong trường ca Mặt đường khát vọng là một cách nghĩ mới về Tổ quốc: đất nước được cảm nhận từ chiều sâu văn hóa, lịch sử, địa lí và từ cuộc sống hằng ngày của mỗi gia đình. Để nói điều ấy, Nguyễn Khoa Điềm chọn thể thơ tự do co giãn linh hoạt, giọng thơ như lời trò chuyện của đôi lứa, đan xen những suy tư mang tính triết lí. Ca dao, tục ngữ, truyền thuyết và phong tục được ông dệt vào lời thơ tự nhiên mà không hề sáo mòn. Sự hòa quyện giữa cảm xúc tha thiết với trí tuệ sắc sảo ấy làm nên giá trị bền lâu của đoạn trích.

Mọi suy tưởng trong đoạn trích Đất Nước cuối cùng đều hội tụ vào một điểm, được Nguyễn Khoa Điềm nói thành lời: “Đất Nước của Nhân Dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”. Nhân Dân ở đây không phải các vị vua hay những trang sử vàng son, mà là muôn triệu người vô danh đã cày cấy, đánh giặc, giữ gìn tiếng nói và phong tục qua bốn nghìn năm. Tư tưởng ấy vừa kế thừa niềm tin vào sức dân trong văn học dân tộc, vừa mang hơi thở của thời đại chống Mĩ. Nhờ đó, đoạn trích trở thành một trong những trang thơ sâu sắc nhất viết về Tổ quốc.

Ra đời giữa chiến khu Trị – Thiên năm 1971, khi cuộc kháng chiến chống Mĩ đang vào giai đoạn quyết liệt, trường ca Mặt đường khát vọng là tiếng nói thức tỉnh của thế hệ trẻ các đô thị miền Nam. Đoạn trích Đất Nước chính là phần kết tinh tư tưởng của cả bản trường ca ấy. Bằng cái nhìn vừa gần gũi vừa khái quát, Nguyễn Khoa Điềm đã góp vào thơ ca kháng chiến một hình tượng đất nước không hào nhoáng mà sâu thẳm, gắn với từng số phận bình thường. Đó là lí do đoạn thơ luôn được nhắc đến trong số những trang viết hay nhất về Tổ quốc của thơ ca hiện đại.

Cùng mang một nhan đề, nhưng nếu Đất nước của Nguyễn Đình Thi nghiêng về hình ảnh một đất nước đau thương mà quật khởi trong kháng chiến chống Pháp, thì Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm lại đi vào chiều sâu văn hóa và tầm vóc của Nhân Dân. Hai bài thơ ở hai cuộc kháng chiến, hai giọng điệu, cùng làm phong phú thêm hình tượng Tổ quốc trong thơ ca Việt Nam. Đặt cạnh nhau, ta càng thấy nét riêng của Nguyễn Khoa Điềm: ông không ngợi ca bằng những hình ảnh kì vĩ mà bằng miếng trầu, hạt gạo, câu chuyện cổ tích của bà, của mẹ.

Đoạn trích Đất Nước không chỉ giúp ta hiểu đất nước là gì mà còn nhắc ta phải sống thế nào với đất nước. Lời nhắn nhủ “Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình” của Nguyễn Khoa Điềm vẫn còn nguyên sức nặng với thế hệ hôm nay. Không phải ai cũng cầm súng như lớp thanh niên năm 1971, nhưng mỗi người trẻ đều có thể góp phần mình bằng việc học tập nghiêm túc, lao động sáng tạo, giữ gìn tiếng nói và nét đẹp văn hóa dân tộc. Đó cũng là cách để đất nước tiếp tục lớn lên từ chính chúng ta.

Trước khi học đoạn trích Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm, em vẫn nghĩ đất nước là một điều gì rất lớn, chỉ có trong sách sử hay những ngày lễ trọng. Bài thơ đã giúp em nhận ra đất nước ở ngay trong câu chuyện bà kể mỗi tối, trong bát cơm mẹ nấu, trong tên làng, tên xã nơi em lớn lên. Em thấy biết ơn những người vô danh đã giữ cho quê hương có được ngày hôm nay, và tự nhủ phải sống sao cho xứng đáng với phần đất nước mình đang mang trong người.

Đoạn trích Đất Nước mở ra bằng một lời khẳng định tưởng như rất giản dị: “Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”. Đi hết những trang thơ của Nguyễn Khoa Điềm, ta mới hiểu trọn sức nặng của câu thơ ấy: đất nước có trước mỗi chúng ta vì đã được bao thế hệ cha ông vun đắp bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu xương. Ta được thừa hưởng đất nước như thừa hưởng tiếng mẹ đẻ, và đến lượt mình, ta lại phải gìn giữ để trao lại cho người đi sau. Vòng tròn bền bỉ ấy chính là sức sống muôn đời của dân tộc.

Từ Nam quốc sơn hà, Bình Ngô đại cáo đến thơ ca hai cuộc kháng chiến, văn học Việt Nam chưa bao giờ ngừng viết về Tổ quốc. Đoạn trích Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm nối tiếp mạch nguồn ấy nhưng mang một tiếng nói mới: đất nước không thuộc về riêng triều đại hay anh hùng nào, mà thuộc về những người dân bình thường nhất. Cách nhìn ấy giúp bài thơ vừa có chiều sâu truyền thống, vừa có tầm tư tưởng của thời đại, xứng đáng có chỗ đứng riêng trong dòng văn học yêu nước.

Chín câu thơ đầu đoạn trích Đất Nước là lời lí giải về cội nguồn đất nước bằng những gì gần gũi nhất: câu chuyện cổ tích, miếng trầu của bà, búi tóc của mẹ, hạt gạo một nắng hai sương. Khép lại bằng câu “Đất Nước có từ ngày đó”, Nguyễn Khoa Điềm khiến người đọc nhận ra đất nước đã thành hình từ phong tục, văn hóa và lao động của biết bao thế hệ. Đoạn thơ là phần mở đầu thật đẹp, đặt nền móng cho tư tưởng Đất Nước của Nhân Dân ở phần sau.

Đoạn thơ về những gì mỗi người đang mang trong mình đã chuyển giọng thơ từ suy tưởng sang lời nhắn nhủ ân cần. Đất nước được Nguyễn Khoa Điềm nhìn như một sự sống chung, chỉ vẹn tròn khi mỗi người biết nắm tay nhau và sẵn sàng hóa thân để “Làm nên Đất Nước muôn đời”. Lời thơ nhẹ nhàng như tâm sự giữa anh và em nhưng chứa đựng một yêu cầu lớn lao về trách nhiệm công dân. Đây là đoạn thơ giàu chất chính luận nhất của đoạn trích Đất Nước.

Ở phần thứ hai của đoạn trích Đất Nước, Nguyễn Khoa Điềm đã dựng tượng đài cho những con người không tên tuổi. Hai câu thơ “Không ai nhớ mặt đặt tên / Nhưng họ đã làm ra Đất Nước” nói lên lòng biết ơn sâu sắc với lớp lớp cha ông đã sống, đã ngã xuống một cách lặng lẽ. Từ danh lam thắng cảnh đến hạt lúa, ngọn lửa, giọng nói, tất cả đều do Nhân Dân làm ra và truyền lại. Tư tưởng ấy khiến đoạn thơ có sức thuyết phục bền lâu và chạm đến lòng người đọc ở mọi thời.